II SA/Gl 1121/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Andrzej Matan, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi P.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Wnioskiem z dnia 30 czerwca 2021 r., obecnie skarżąca P. K. zwróciła się do [...] Centrum Świadczeń Rodzinnych o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą K. K. Po rozpoznaniu tego wniosku, Prezydent Miasta Z., decyzją z dnia [...] r. działając na podstawie art. 17 oraz art. 20 w zw. z art. 3 pkt 11 oraz art. 32 ust. 2 i art. 48 ust 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111), zwanej dalej u.ś.r., odmówił skarżącej przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu przytoczono treść art. 17 ww. ustawy wskazując, iż skarżąca do wniosku dołączyła oświadczenie, z którego wynika, że rodzice osoby wymagającej opieki osoby żyją, obecnie przebywają za granicą i nie legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności. W związku z powyższym, zdaniem organu, świadczenie nie przysługuje, gdyż nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., tj. żyją osoby spokrewnione w bliższym stopniu z osobą wymagającą opieki. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wyraziła swoje niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia wskazując, że jej siostra posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, a na mocy dekretu opiekuńczego z dnia [...] r. Sądu Rejonowego w Z., sygn. akt [...], skarżąca została ustanowiona jej kuratorem. Nadto wskazała, iż uprzednio funkcję kuratora siostry sprawowała jej matka, która od kilku lat zamieszkuje za granicą. Nadmieniła, iż rodzice nie są w stanie sprawować opieki, gdyż przebywają w [...]. Skarżąca przytoczyła treść art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020, poz. 1359), zwanej dalej jako k.r.o., wskazując, iż obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1982/11, wskazała, iż odmowa przyznania świadczenia musi być uznana za krzywdzącą, skoro członek najbliżej rodziny wywiązuje się ze swych moralnych obowiązków, a jest pozbawiony prawa do świadczenia. Zdaniem skarżącej nieprzyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z jednej strony pozbawi ją środków utrzymania, a z drugiej może przyczynić się do naruszenia dobra osoby wymagającej opieki, gdyż pozostanie ona bez opieki w czasie, gdy faktyczny i prawny opiekun będzie pracował. Zwróciła również uwagę na konieczność dokonania przez organ celowościowej i prokonstytucyjnej wykładni art. 17 u.ś.r. Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu opisano dotychczasowy przebieg sprawy. Zacytowano treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazując, iż stronie nie może zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą, gdyż z akt sprawy wynika, że żyją osoby spokrewnione w bliższym stopniu z osobą wymagającą opieki aniżeli skarżąca. Nadto osoby te nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności ciąży na rodzicach osoby wymagającej opieki. Wskazano, iż obciążenie obowiązkiem alimentacyjnym następuje według określonej kolejności, tj. zstępnych przez wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem, jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi ( art. 128 § 1 k.r.o.). Stwierdzono, że zgodnie z treścią art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Zdaniem Kolegium w odniesieniu do siostry skarżącej obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. w ww. przepisach oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r. obciąża w pierwszej kolejności jej rodziców, natomiast uzgodnienie pomiędzy skarżącą i jej rodzicami, iż to ona przejmie opiekę nad siostrą nie może implikować po jej stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nawet jeżeli faktycznie tę opiekę sprawuje. Skarżąca od powyższej decyzji wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w której powieliła twierdzenia zawarte w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem tak zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. precyzuje, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wypada również wskazać, iż stosownie do treści art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny, w świetle art. 132 k.r.o., zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Z powyższych regulacji wynika zatem, że krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego jest ściśle określony, a nadto, iż przysługuje on krewnym osoby wymagającej opieki w określonej kolejności. W niniejszej sprawie ustalono, że skarżąca jest siostrą osoby wymagającej opieki, która została wskazana we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym jest ona osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - krewną w linii bocznej. Z powyższego względu organy słusznie uznały, iż zaistniała podstawa do odmowy przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Jednym bowiem z warunków do jego przyznania osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki jest to, że nie ma osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie bowiem z poczynionymi w niniejszej sprawie ustaleniami osoba wymagająca opieki ma rodziców nie legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy są obciążeni obowiązkiem alimentacyjnym w pierwszej kolejności, a tym samym w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek są oni uprawnieni w pierwszej kolejności do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Wypada wspomnieć, iż z racji występowania różnych sytuacji i stanów faktycznych, orzecznictwo sądowoadministracyjne na gruncie wykładni funkcjonalnej i systemowej wypracowało pogląd, że mając na uwadze uregulowanie art. 132 k.r.o. oraz zasady konstytucyjne z art. 2, art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, ograniczenia wynikające z art. 17 ust. 1a u.ś.r. mogą doznać odstępstwa, gdy osoba uznawana przez ustawodawcę w ujęciu art. 17 ust. 1a u.ś.r. za posiadającego legitymację materialną do prawa do przedmiotowego świadczenia nie jest w stanie sprawować opieki (por. m.in. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 829/16). Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu z akt sprawy nie wynika bowiem, aby rodzice osoby wymagającej opieki znajdowali się w sytuacji materialnej, czy rodzinnej na tyle trudnej, by ich zwolnić z obowiązku alimentacyjnego. Nie można także zwolnić ich z powyższego obowiązku z tego powodu, iż przebywają za granicą. Należy wskazać na marginesie, że Trybunał Konstytucyjny w przytoczonym w skardze wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, również nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1954/20). Przytoczony zaś wyrok NSA z dnia 9 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1982/11, dotyczy z kolei odmiennego stanu faktycznego, a mianowicie kwestii rozstrzygnięcia czy osobie niespokrewnionej z osobą wymagającą opieki (ojczymowi) przysługuje prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy osoba najbliższa osoby wymagającej opieki (matka) nie może jej sprawować, gdyż sama pozostaje niepełnosprawna. Wobec powyższego skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.). Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 wskazanej ustawy - na wniosek organu, przy jednoczesnym braku żądania przez skarżącą przeprowadzenia rozprawy. Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl