II SA/Gl 1122/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski,, Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant sekretarz sądowy Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2022 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 29 lipca 2021 r. nr SKO.PS/41.5/697/2021/9301/MP w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z dnia 9 czerwca 2021 roku, nr [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta G., na podstawie art. 11 ust. 2, art. 38 ust. 1, 2, 4, 5, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 i 4a i in. ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej u.p.s.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej - k.p.a.), odmówiono przyznania B.K. (dalej: strona, skarżąca) zasiłku okresowego. Z treści uzasadnienia wynika, że zasadniczym powodem odmowy przyznania wnioskowanego zasiłku był brak współdziałania skarżącej z pracownikiem socjalnym, uniemożliwiający przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Organ wskazał, że kilkukrotnie pracownik socjalny usiłował przeprowadzić wywiad środowiskowy, jednak skarżącej, pomimo otrzymania stosownych pouczeń, nie było w wyznaczonych terminach w domu. Organ podkreślił, że nieobecność skarżącej w wyznaczonych terminach w miejscu zamieszkania świadczy o braku współpracy z pracownikiem socjalnym i stanowi podstawę odmowy przyznania zasiłku. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła skarżąca, zarzucając organowi oraz pracownikom socjalnym oszustwa i poświadczanie nieprawdy. Wskazała, że kilkukrotnie informowała pracownika socjalnego za pośrednictwem wiadomości SMS o tym, że ze względu na stan zdrowia nie da rady uczestniczyć w wywiadzie środowiskowym. Zdaniem skarżącej organ celowo wyznaczał terminy wywiadu środowiskowego w ten sposób, aby kolidowały one z wyjazdami skarżącej, aby nie ustalić należycie jej sytuacji majątkowej. Podniosła również, że jest niepełnosprawna, niezdolna do pracy, nie ma środków do życia, a jej sytuacja jest fałszowana przez pracowników socjalnych. Decyzją z dnia 29 lipca 2021 roku, nr SKO.PS/41.5/697/2021/9301/MP, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W treści uzasadnienia organ II instancji podkreślił, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, zaś brak takiego współdziałania może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organ II instancji podzielił argumentację organu I instancji dotyczącą braku współdziałania skarżącej z pracownikiem socjalnym. Podkreślił przy tym, że z akt sprawy wynika, iż pracownicy socjalni kilkukrotnie podejmowali próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, ale skarżąca nie była obecna w domu w wyznaczonych terminach. Strona była też pouczona o fakcie, że brak współdziałania z pracownikiem socjalnym będzie stanowić podstawę do odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń. W tej sytuacji decyzję organu I instancji uznano za zasadną. Skargę na powyższą decyzję złożyła strona, nie konkretyzując zarzutów naruszenia określonych przepisów. W uzasadnieniu skargi powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji i ponownie podkreśliła, że organy mijają się z prawdą twierdząc, że nie współpracuje ona z pracownikami socjalnymi. Jest dostępna na każde zawołanie. Dowody są fałszowane. Informowała pracowników socjalnych o fakcie, że nie będzie jej w domu i wnioskowała o przekładanie terminów wywiadu środowiskowego, zaś pracownicy socjalni przychodzili do niej z niezapowiedzianą wizytą. Powinna być informowana o wywiadzie środowiskowym z wyprzedzeniem. Skarżąca ponownie powołała się na swój zły stan zdrowia oraz wskazała, że nie posiada środków do życia. W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał zajęte stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Ponownie wskazał, że zachowanie strony było wyrazem braku współdziałania z pracownikiem socjalnym, a strona była pouczona o konsekwencjach takiego zachowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2022 roku, poz. 329 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Zasady ogólne, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s. stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zatem zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Katalog świadczeń z pomocy społecznej został określony w art. 36 u.p.s. W świetle art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z kolei art. 11 ust. 2 u.p.s. stanowi, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, może stanowić podstawę m. in. do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 u.ś.r.). Z kolei według art. 107 ust. 1 u.p.s. rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103. W orzecznictwie zasadnie przyjmuje się, że "Odmowa przeprowadzenia wywiadu lub uniemożliwienie prowadzenia wywiadu środowiskowego musi być kwalifikowane jako wyraz braku współdziałania osoby w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, o którym mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s." (wyrok WSA w Gdańsku z 6 maja 2022 r., III SA/Gd 922/21). Organy zasadnie wskazały, że kilkukrotnie pracownik socjalny usiłował przeprowadzić wywiad środowiskowy, jednak skarżąca uniemożliwiła wykonanie tego rodzaju czynności. Nie doszło do niego z przyczyn leżących po stronie skarżącej, np. z powodu wyjazdu do parku rozrywki w Z. W wiadomości sms z 5 maja 2021 r. wskazała, że nie zgadza się na wizytę. W wiadomości sms z 12 maja 2021 r., odwołując wywiad skarżąca wskazała, że wizyty pracowników socjalnych ją wykańczają i wyjeżdża ze znajomymi. W interesie wnioskodawcy jest wykazanie wszelkich przesłanek legitymujących do otrzymania oczekiwanego świadczenia, a jednym z obowiązków jest poddanie się wywiadowi środowiskowemu. Pracownicy socjalni prowadzą wiele różnych spraw i mają wielu podopiecznych, stąd należy mieć to na uwadze. Nie można oczekiwać, że pracownik taki będzie stawiał się na żądania strony w czasie przez nią ustalonym. Osoby spełniające przesłanki do korzystania z pomocy społecznej co do zasady są osobami posiadającymi więcej czasu wolnego, gdyż nie pracują (z różnych powodów, np. zdrowotnych), a zatem powinny być bardziej dyspozycyjne, niż osoby pracujące. Sąd wywodzi swoje wnioski z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy. Ponieważ dowody te znalazły się w aktach, to oznacza, że wiązały się z niniejszą sprawą, a nie inną, których skarżąca ma wiele. Skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu wskazującego na dopuszczanie się przez pracowników socjalnych w kontrolowanym postępowaniu przestępstw w postaci fałszerstw, bądź jakichkolwiek innych. Jeśli do takich sytuacji dochodziło, należało zgłosić je w organach ścigania (niektóre postępowania zostały wszczęte). Sąd administracyjny nie jest władny, by prowadzić w tym zakresie postępowanie i odnosić się do tego typu zarzutów zawartych w skardze. Jeśli skarżąca przedstawi prawomocny wyrok skazujący osobę(y), której(ym) zarzuca fałszerstwa i in., będzie to ewentualna podstawa do wznowienia niniejszego postępowania (art. 145 §1 pkt 1 lub 2 k.p.a.). Biorąc powyższe pod uwagę Sąd nie dopatrzył się, aby zaskarżone rozstrzygnięcia zostały wydane w sposób dowolny. Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób właściwy i organy uwzględniły niezbędną, dostępną dokumentację. Oparły się na zgromadzonych dowodach i oceniły je w sposób uprawniony, nienaruszający zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Skarga stanowi jedynie polemikę strony niezadowolonej z oceną dokonaną w ww. decyzji, należycie i merytorycznie uzasadnionej (art. 107 §3 k.p.a.). Nie można więc twierdzić, że postępowanie przeprowadzono wybiórczo. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 §1, 80, 107 §3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., art. 4, 11 ust. 2, 106 ust. 4, 107 ust. 1 u.p.s., ani też innych przepisów uzasadniających uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi