II SA/Gl 1126/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Andrzej Matan, Protokolant Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2011 r. sprawy ze skarg B. L. i A. U. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie wywłaszczenia nieruchomości za odszkodowaniem uchyla zaskarżone postanowienie i orzeka, że nie podlega ono wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Naczelnik Gminy P. orzekł o wywłaszczeniu działki położonej w Ż. przy ul. [...] stanowiącej własność spadkobierców M. U. Decyzja, stosownie do rozdzielnika, doręczona miała zostać spadkobiercom tj. S. U., A. U. i B. Ł. Od decyzji organu I instancji A. U. pismem z dnia [...] r. wniósł odwołanie wyrażając niezadowolenie z wydanego przez organ rozstrzygnięcia. Pismem z dnia [...] r. A. U. ponownie wniósł odwołanie do Urzędu Wojewódzkiego w C. podając, że odwołaniu wniesionemu w [...] r. nie nadano biegu. Kolejne pismo podnoszące nierozpoznanie wniesionego odwołania sporządził w dniu [...] r. Uznając pismo strony za wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej z [...] r. decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie nieważności. Od decyzji tej A. U. odwołał się do Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa uchylił w całości decyzję Wojewody [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w przedmiocie nieważności decyzji Naczelnika Gminy P. z [...] r. i umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności. W uzasadnieniu Minister wskazał, iż organ błędnie uznał pismo strony z [...] r. za wniosek o wszczęcie postępowania nieważnościowego podczas gdy w rzeczywistości A. U. wniósł o rozpatrzenie odwołania, które złożył był w [...] r. W konsekwencji organ winien w trybie art. 134 lub 138 k.p.a. załatwić wniesione przez stronę w [...] r. odwołanie kończąc tym samym postępowanie odwoławcze. Pomimo tak brzmiącego uzasadnienia decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa przez kolejnych [...] lat sprawa wniesionego przez A. U. odwołania od decyzji wywłaszczeniowej z [...] r. nie została zakończona. Dopiero w wyniku kolejnych interwencji Wojewoda [...] przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w wyniku którego postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], wydanym zatem [...] lata po złożeniu przez stronę odwołania, stwierdził uchybienie terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu Wojewoda [...] przytoczył przepisy proceduralne dotyczące wnoszenia środków odwoławczych oraz doręczeń i wskazał, że w przedłożonych przez Wójta Gminy P. aktach przedmiotowej sprawy nie zachowały się dowody zwrotnego potwierdzenia odbioru zaskarżonej decyzji przez strony postępowania, w związku z czym nie można było na ich podstawie ustalić daty doręczenia ww. decyzji odwołującemu. W tym celu organ nadzoru przeprowadził dodatkowe postępowanie wyjaśniające mające ustalić kiedy A. U. bądź innej osobie, która podjęła się oddania decyzji adresatowi została doręczona decyzja Naczelnika Gminy P. z [...] r. o wywłaszczeniu nieruchomości. Z oświadczenia A. U., złożonego [...] r. przed zastępcą naczelnika Wydziału Rolnictwa, Gospodarki Nieruchomościami i Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego w G. pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania wynika, że o wywłaszczeniu dowiedział się on od swojej matki S. U., która prawdopodobnie odebrała zaskarżoną decyzję. Jak oświadczył odwołujący z treścią ww. decyzji zapoznał się, cyt.: "podczas wizyty w domu" ale "nie pamięta daty kiedy mogło mieć to miejsce". Wobec powyższego, zdaniem Wojewody [...], należy stwierdzić, że S. U., będąca również stroną w postępowaniu dot. wywłaszczenia ww. nieruchomości, odbierając przeznaczony dla odwołującego egzemplarz zaskarżonej decyzji podjęła się oddania decyzji adresatowi. Nie ustalono co prawda w jakiej dacie nastąpiło pokwitowanie przez S. U. odbioru zaskarżonej decyzji ale fakt stwierdzenia w dniu [...] r. prawomocności decyzji Naczelnika Gminy P. z [...] r. dowodzi, że odwołanie z [...] r. zostało wniesione z uchybieniem ustawowego czternastodniowego terminu. Skoro bowiem organ I instancji umieścił pieczęć prawomocności na zaskarżonej decyzji to należy uznać, że decyzja ta w tej dacie była już prawomocna. Pismem z dnia [...] r. B. Ł. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na otrzymane postanowienie drugoinstancyjne. W skardze zakwestionowała dokonane przez organ ustalenia stwierdzając, iż Wojewoda [...] nie ustalił w jakiej dacie A. U. otrzymał decyzję wywłaszczeniową, nie ustalił nawet w jakiej dacie otrzymała ją jego matka i bez jakichkolwiek dowodów uznał odwołanie za spóźnione. Wyliczyła także proceduralne nieprawidłowości, które jej zdaniem, miały miejsce od roku [...]. Skarga została wniesiona w terminie. Skargę na ww. postanowienie złożył także, pismem z dnia [...] r., A. U. domagając się uchylenia go bądź zmiany poprzez przyjęcie, że odwołanie wniesione w [...] r. zostało złożone w terminie. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że od [...] r. nie zamieszkiwał w S., a od [...] r. na stałe mieszkał w M., C., a od [...] r. w G. Można zaś wywieść z twierdzeń organu, że korespondencja była kierowana do strony na adres pierwotnego zamieszkania w S. Jednakowoż matka nigdy nie składała deklaracji jej przekazywania. A. U. podkreślił, że nie wie kiedy decyzja wywłaszczeniowa została matce doręczona, niemniej fakt ten miał miejsce, bo o decyzji tej dowiedział się podczas odwiedzin u matki we [...] r. Niezwłocznie odwołanie i wskazał adres swojego zamieszkania. Odwołaniu nie nadano jednak biegu. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu z dnia [...] r. ww. sprawy zostały połączone celem ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargi organ II instancji wniósł o ich oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo zaakcentował, że w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji państwowej o każdej zmianie swego adresu. Skarżący nie dopełnił ww. obowiązku, a zatem doręczenie zaskarżonej decyzji pod adresem wskazanym w jej rozdzielniku wywarło skutek prawny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wykazało, że jest ono dotknięte uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zdaniem tut. Sądu zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 134 k.p.a. w zw. z art. 7 i 77 k.p.a. albowiem organ II instancji bez jednoznacznego wyjaśnienia okoliczności sprawy co najmniej przedwcześnie uznał, iż odwołanie od decyzji wywłaszczeniowej Wójta Gminy P. z [...] r. skarżący A. U. złożył z uchybieniem terminu. Wskazać w tym miejscu należy, iż zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Warunkiem skuteczności czynności procesowej - wniesienia odwołania - jest zatem zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowiłoby bowiem rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). W konsekwencji przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania wniesionego środka zaskarżenia organ zobowiązany jest zbadać czy termin do jego wniesienia został zachowany bądź przywrócony. Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że niewątpliwym, w świetle przedłożonych Sądowi akt, jest fakt, iż decyzją z dnia [...] nr [...] Naczelnik Gminy P. orzekł o wywłaszczeniu działki stanowiącej własność spadkobierców M. U., a decyzja, stosownie do rozdzielnika, doręczona miała zostać spadkobiercom tj. S. U., A. U. i B. Ł. Bezspornym jest także, że pismem z dnia [...] r. A. U poprzez Urząd Gminy w P. wniósł do organu II instancji odwołanie. Fakt wniesienia odwołania jednoznacznie wynika bowiem z widniejącego w aktach sprawy kierowanego do A. U. pisma Naczelnika Gminy P. z dnia [...] r. zaczynającego się od słów: "W nawiązaniu do odwołania z dnia [...] r. w sprawie wywłaszczenia działki...." . Bezspornym jest wreszcie, że do wydania przez Wojewodę [...] w dniu [...] r. zaskarżonego postanowienia odwołanie, o którym mowa, nie zostało przez organ rozpoznane. Żadne inne okoliczności związane z wniesieniem odwołania, potwierdzające bądź negujące fakt złożenia go w terminie, nie zostały natomiast w sprawie przez Wojewodę [...] wykazane, a dokonane przezeń oceny stanowią jedynie zbiór poszlak i przypuszczeń, w żadnej mierze nie dających organowi prawa do uznania, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu. Jak bowiem wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Wojewoda [...] nie ustalił czy, a jeśli tak to w jakiej dacie, decyzję wywłaszczeniową doręczono A. U., nie posiada bowiem wśród dokumentów stosownych dowodów. Nie dysponuje także dowodami potwierdzającymi czy i w jakiej dacie decyzję doręczono matce skarżącego, S. U. i czy doręczono jej jedynie kierowany do niej egzemplarz decyzji czy też także egzemplarz kierowany do skarżącego. Pomimo tych rażących braków Wojewoda [...] uznał, że skoro A. U. stwierdził, że o wywłaszczeniu dowiedział się od matki to cyt. "prawdopodobnie" odebrała ona adresowaną do syna decyzję, prawdopodobnie podjęła się nadto oddania decyzji adresatowi. Organ przyznaje wprawdzie, że nie wie kiedy owe przypuszczalne okoliczności mogły mieć miejsce ale zakłada, że skoro w Urzędzie Gminy P. umieszczono na decyzji pieczątkę potwierdzającą prawomocność z dniem [...] r. to widocznie w dacie tej upłynął już ustawowy termin do wniesienia odwołania. Sąd stwierdza, że wnioskowanie takie, oparte wyłącznie na domniemaniach a nie dowodach, jest niedopuszczalne, stoi bowiem w sprzeczności z ustanowioną w art. 7 i 77 k.p.a zasadą prawdy obiektywnej. Bez jednoznacznego wykazania do jakiej daty stronie przysługiwało prawo do wniesienia odwołania stwierdzenie, iż złożone ono zostało z uchybieniem terminu narusza bowiem zarówno przepisy wskazane powyżej jak też art. 134 k.p.a. Badając ponownie terminowość wniesionego przez A. U. odwołania orzekający w sprawie organ II instancji uwzględni zawarte powyżej wskazania i ponownie rozważy, posługując się w tej mierze wszelkimi dostępnymi dowodami (art. 75 § 1 k.p.a.), czy istotnie jest w stanie jednoznacznie wykazać, że strona w [...] r. wniosła odwołanie z uchybieniem terminu. Ocena taka wymagałaby udowodnienia w jaki sposób (osobiście bądź w drodze skutecznego doręczenia zastępczego) skarżącemu doręczono decyzję w przedmiocie wywłaszczenia, w jakiej dacie fakt ten nastąpił i w jakiej dacie upłynął termin ustawowy do wniesienia odwołania. W braku bowiem możliwości wykazania ww. okoliczności stwierdzenie przez organ, iż wniesienie odwołania nastąpiło z uchybieniem terminu jest prawnie niedopuszczalne. Sąd zauważa w tym miejscu, że nie stanowi argumentu zezwalającego na dokonanie oceny jedynie w oparciu o nie poparte dowodami przypuszczenia podniesiony przez organ w zaskarżonym postanowieniu upływ czasu powodujący, że stosowne dokumenty nie zachowały się do chwili obecnej. Organ właściwy do rozpoznania odwołania kwestię terminowości jego wniesienia obowiązany był bowiem zbadać, stosownie do przepisów k.p.a. regulujących terminy w jakich sprawy administracyjne winne być załatwiane, już w roku [...]. Fakt, iż rażąco łamiąc te reguły odwołanie nie zostało ani merytorycznie, ani nawet w zakresie oceny jego formalnej dopuszczalności rozpoznane w ciągu [...] lat, pomimo pisemnych interwencji skarżącego i pomimo wskazania w decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa w [...] r. konieczności załatwienia sprawy, nie może usprawiedliwić naruszenia zasady prawdy obiektywnej przy rozważaniu terminowości wniesienia odwołania. Nie zrozumiałe są też zawarte w odpowiedzi na skargi wywody Wojewody [...], iż w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji państwowej o każdej zmianie swego adresu, a obowiązku tego skarżący nie dopełnił. Jak bowiem wynika z wyjaśnień skarżącego w S. nie mieszkał już od lat, zameldowany był w innej miejscowości, nie wiedział też o toczącym się w [...] r. postępowaniu wywłaszczeniowym. Sąd podkreśla w tym miejscu, że kontroli podlegało w niniejszej sprawie jedynie postanowienie organu II instancji stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania, mające zatem charakter wyłącznie proceduralny. W konsekwencji także Sąd, będąc związanym przedmiotem zaskarżenia, nie mógł badać ani pod względem formalnym ani merytorycznym zgodności z prawem decyzji wywłaszczeniowej. W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargi i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzec jak w sentencji. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy określono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O kosztach nie orzekano z uwagi na brak stosownego wniosku.