II SA/Gl 1130/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 28 czerwca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/703/2024/4754 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 28 czerwca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącego A. J. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia 5 lutego 2024 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką – W. C. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że z dniem 1 stycznia 2024 roku weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) wprowadzająca m.in. zmiany w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 63 ust. 1 tej ustawy, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 roku stosuje się przepisy dotychczasowe. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 roku oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania. Organ podniósł, że zgodnie ze wskazanym w odwołaniu, jako naruszony, przepisem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych - świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 roku o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Organ podkreślił, że aktualnie w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż prawidłowa wykładnia ww. przepisu przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej, dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno- rentowego. Źródłem zaś takiego uprawnienia strony jest właśnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej (gdyż zawarta w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną dotyczy tylko zbiegu uprawnień do rożnych świadczeń rodzinnych). Następnie organ podniósł, że powyższa interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, także przy uwzględnieniu poglądów wyrażonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 roku, sygn. akt SK 2/17 nie pozwala - wbrew stanowisku skarżącego - na równoczesne pobieranie przez niego renty i świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy podkreślił, że - biorąc pod uwagę zasady konstytucyjne uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty renty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Choć bowiem renta jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z ww. przepisu musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt niniejszej sprawy wynika, iż wnioskujący o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, miał ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W związku z powyższym, organ pierwszej instancji, wezwał go do wyboru jednego ze świadczeń. W piśmie z dnia 5 grudnia 2023 roku obszernie i dokładnie wyjaśniono skarżącemu konieczność dokonania wyboru jednego ze świadczeń. W odpowiedzi, poinformował on jednak organ, że zawieszenie wypłaty renty stanowiłoby naruszenie jego uprawnień w zakresie przychodów, jakie może osiągać będąc do tej renty uprawnionym. Wobec tego, zasadnie organ pierwszej instancji odmówił mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na negatywną przesłankę w postaci posiadania prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący – reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem – podniósł zarzut naruszenia przez organ prawa materialnego, tj.: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, nie uwzględniające w procesie wykładni derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.06.2019 sygn. akt. SK 2/17, czego skutkiem było uznanie, iż stronie skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z posiadanym przez nią uprawnieniem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, mimo że hipoteza normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. po wejściu w życie w/w wyroku TK nie obejmuje swoim zakresem sytuacji, w której wnioskodawca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W związku z powyższym wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa prawnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a.) - na wniosek skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto według art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 5 lutego 2024 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, niepełnosprawną w stopniu znacznym. Podkreślenia zatem wymagało, że 1 stycznia 2024 roku weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) wprowadzająca zmiany w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i według art. 63 ust. 1 tej ustawy, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 roku stosuje się przepisy dotychczasowe. W sprawie niniejszej niewątpliwe było, że skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w okresie obowiązywania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym przed wymienioną nowelizacją. Wobec tego, przy rozpoznaniu wniosku znajdowały zastosowanie przepisy tej ustawy, według poprzedniego stanu prawnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390), w tym art. 17 ust. 1 pkt 4 zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: innym (niż wymienione w pkt 1 – 3) osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym, skarżący, z tytułu opieki nad matką - w omawianym stanie prawnym - był w kręgu osób, którym mogło przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne – po spełnieniu pozostałych warunków ustawowych i w razie braku zaistnienia przesłanek negatywnych. Natomiast podstawę prawną odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanowił art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązujący przed nowelizacją, zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 roku o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżący składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, miał ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Prawidłowo zatem organ odwoławczy wskazał, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować - jak podkreślił organ - przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych wynika, że organ pierwszej instancji, zwrócił się do skarżącego – reprezentowanego już na tym etapie przez pełnomocnika będącego adwokatem – z informacją dotyczącą konieczności wyboru jednego ze świadczeń. W piśmie z dnia 5 grudnia 2023 roku organ precyzyjnie pouczył skarżącego o konieczności dokonania wyboru jednego ze świadczeń. Przytoczył art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, podkreślając, że zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, zawieszenie prawa do świadczenia emerytalno – rentowego eliminuje negatywną przesłankę z powyższego przepisu. Akta zawierają odpowiedź pełnomocnika skarżącego, w której podniósł, że mając na uwadze derogacyjny skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17) oraz regulacje dotyczące zawieszania i zmniejszania rent (art. 104 ust. 7 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych), uzależnianie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie znajduje oparcia w przepisach prawa. W tych okolicznościach, prawidłowo organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zaistnienie negatywnej przesłanki w postaci prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Nie zasługiwały zatem na uwzględnienie zarzuty zawarte w skardze, według których organ niezasadnie odmówił skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co – w ocenie pełnomocnika skarżącego - było skutkiem nieuwzględnienia derogacyjnego skutku wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.06.2019 sygn. akt. SK 2/17. W tym zakresie podnieść należało, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa, uwzględniającą wymieniony wyżej derogacyjny skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego, czyli uwzględniającą aktualne brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.) - osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, w tym przypadku renty. Wynika to z tego, że nie istnieją – co podkreślił również Trybunał Konstytucyjny w wymienionym wyżej wyroku – legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby osoba która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, podejmowała zatrudnienie. Jak podniósł Trybunał Konstytucyjny – wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia (tj. renty). Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103 – 106 ustawy emerytalno – rentowej (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.06.2019 sygn. akt SK 2/17). Wbrew zatem twierdzeniom zawartym w skardze - w wyroku tym nie stwierdzono, że mechanizm polegający na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty, który następuje dopiero w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad z art. 103 – 106 ustawy emerytalno – rentowej, może mieć zastosowanie również wobec osób spełniających warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które pobierają rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Co więcej – w dalszej części cytowanego wyroku Trybunał podniósł, iż "realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, jak ma to miejsce w przypadku skarżącej. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązania pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia." Z powyższego przytoczenia wynika zatem w sposób nie budzący wątpliwości, że osoba spełniająca warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i pobierająca rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, powinna mieć możliwość dokonania wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Bezpodstawne są również twierdzenia zawarte w skardze, według których, w konsekwencji wydania powyższego wyroku przez Trybunał Konstytucyjny - obecnie nie istnieje przepis prawa, który stwierdzałby, że niemożliwe jest jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wskazać bowiem należało, że przepisem takim jest właśnie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom pobierającym renty. Użyte w tym przepisie pojęcie renty nie zawiera dookreślenia, a zatem mieści się w tym pojęciu zarówno renta z tytułu całkowitej, jak i częściowej niezdolności do pracy. Przy czym podkreślenia wymagało, że możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu prawa do renty, dotyczyć może tylko osób mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, gdyż w przypadku całkowitej niezdolności do pracy, wykluczone jest spełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczącego niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej może bowiem tylko osoba, która jest zdolna do pracy, chociażby w ograniczonym stopniu. Możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom mającym ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest zatem taka sama, jak w przypadku osób mających emerytury. W obu przypadkach przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest uzależnione od zawieszenia prawa do renty lub emerytury. W podsumowaniu wskazać należało, że prawidłowo organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji podkreślając, iż zawieszenie prawa do renty eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zasadnie organ ten stwierdził, że istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z ww. przepisu musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, w szczególności spełniającego warunki określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., a także w art. 9 i art. 79a k.p.a., gdyż organ I instancji poinformował skarżącego o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do renty i o uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia tego prawa. W tych okolicznościach brak było podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem decyzji organów obydwu instancji, wydanych na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie zgromadzonych w sposób kompletny dowodów, właściwej ich oceny oraz prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych, zawartych w ich uzasadnieniu, jak tego wymaga art. 107 § 3 k.p.a.. W związku z powyższym, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skargę należało oddalić.