II SA/Gl 1131/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Protokolant Starszy referent Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2019 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Burmistrz Miasta O. odmówił skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą – K. N.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącego – reprezentowanego przez radcę prawnego - decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ odwoławczy podniósł, że według ustaleń dokonanych w sprawie, osoba wymagająca opieki ma córkę i to na niej jako na krewnej w linii prostej, ciąży obowiązek zapewnienia matce opieki, której wymaga. Córka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i taką opiekę nad matką powinna sprawować. Organ podkreślił, że podawane przez pełnomocnika okoliczności, takie jak odległość miejsca zamieszkania córki od matki oraz wychowywanie małego dziecka, nie mogą mieć wpływu na istnienie obowiązku alimentacyjnego. W tej sytuacji brak jest podstaw, aby obowiązek alimentacyjny przeszedł na skarżącego, który jest bratem osoby wymagającej opieki i nie ma podstaw do przyznania mu z tego tytułu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podkreślił, że powodem orzeczenia o braku prawa skarżącego do przedmiotowego świadczenia nie jest moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, ponieważ przepis art. 17 ust. 1b w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną, której niepełnosprawność powstała później niż w wieku określonym w tym przepisie, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący – reprezentowany przez pełnomocnika – podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego błędną wykładnię z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, przez co naruszono art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto zarzucił naruszenie przez organ art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez niezasadne uznanie, że brat niepełnosprawnej K. N. nie jest uprawniony do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nią pomimo, że zobowiązana w pierwszej kolejności córka niepełnosprawnej żyje i nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Skarżący podniósł także zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i niezasadne uznanie, naruszające zasadę praworządności, iż skarżący nie spełnia ustawowych przesłanek do ustalenia na jego rzecz świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższymi zarzutami wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i ustalenie na jego rzecz świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 marca 2019 r. oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego. W uzasadnieniu skargi wskazał, że organ II instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych pomijając okoliczność, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 20141-. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Następnie zawarł obszerny wywód w zakresie powyższego zarzutu. Następnie skarżący podniósł, że nie zgadza się z wydaną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] roku, które pominęło fakt, iż po śmierci męża siostry, pomagał jej wychować dziecko, które zostało bez ojca już w wieku 3 lat. Tak więc od ponad 20 lat jest on silnie związany z całą rodziną. Dodał, że w sytuacji, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki nie żyje, zaś córka jest osobą, która wychowuje małe dziecko, uznanie możliwości sprawowania opieki przez córkę jest wyłącznie teoretyczne. Literalna wykładnia omawianych przepisów prowadzi więc do pozbawienia osób faktycznie sprawujących opiekę, a zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności (brat), prawa do świadczenia. Akceptacja takiej wykładni prawa naruszałaby konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej, nakaz ochrony i opieki nad rodziną, jak również wynikający z art. 71 ust. 1 Konstytucji, nakaz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie pełnomocnik strony skarżącej podtrzymał skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach utrzymujące w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad jego siostrą. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 z późń. zm.). Przepis art. 17 ust. 1 tej ustawy wymienia osoby, którym przysługuje uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego i są nimi; 1) matka albo ojciec; 2) opiekun faktyczny dziecka; 3) osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) inne osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis art. 17 ust. 1a cytowanej ustawy precyzuje, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślenia przy tym wymagało, że zgodnie z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Według przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Z powyższych przepisów wynika, że krąg osób uprawnionych do przedmiotowego świadczenia jest ściśle określony. W przedmiotowej sprawie zostało ustalone, że skarżący jest bratem osoby wymagającej opieki, wskazanej we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślenia zatem wymagało, że skarżący jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, inną niż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki ( gdyż jest jej krewnym w linii bocznej). Wobec tego – zgodnie z art. 17 ust. 1a cytowanej ustawy – zaistniała przesłanka odmowy przyznania mu wnioskowanego świadczenia z uwagi na to, że jednym z warunków przyznania go osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest to, że nie ma osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Według zaś ustaleń dokonanych w niniejszej sprawie, wymagająca opieki siostra skarżącego ma dorosłą córkę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazane w skardze argumenty, dotyczące silnej więzi istniejącej pomiędzy skarżącym a rodziną jego siostry, nie mogą mieć wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Podobnie jak i twierdzenie, że w sytuacji, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki nie żyje, zaś córka jest osobą, która wychowuje małe dziecko, uznanie możliwości sprawowania opieki przez córkę jest wyłącznie teoretyczne. W powyższym zakresie podnieść należało, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową lecz związaną, co oznacza, że organ jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania. Organ nie może według swojego uznania przyznać świadczenie kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, w razie nawet ciężkiej sytuacji życiowej strony. Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przez pominięcie okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Zarzut ten jest rażąco nieadekwatny do treści zaskarżonej decyzji, w której organ wskazał, że powodem orzeczenia o braku prawa skarżącego do przedmiotowego świadczenia nie jest moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, ponieważ – jak podkreślił organ - przepis art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną, której niepełnosprawność powstała później niż w wieku określonym w tym przepisie, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, uznać zatem należało, że brak jest podstaw do stwierdzenia jakichkolwiek uchybień w postępowaniu administracyjnym przeprowadzonym zarówno przez organ odwoławczy, jak i przez organ pierwszej instancji. Ustalenia będące podstawą rozstrzygnięcia, zostały bowiem dokonane na podstawie trafnej analizy dowodów. Ponadto prawidłowa była ocena prawna odniesiona do stwierdzonego w sprawie stanu faktycznego. Skarga nie zasługiwała więc na uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.