II SA/Gl 1132/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach - Łukasz Strzępek po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. K. i J. K. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego w kwestii wniosku skarżącego J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy W rozpoznawanej sprawie wpis od skargi wynosi [...] zł, co zostało ustalone zgodnie z dyspozycją § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). W związku z powyższym skarżący zostali wezwani do jego uiszczenia w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia ich skargi. Na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druku PPF) skarżący J. K. wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżący powołał się na brak środków pieniężnych. Z zawartych w formularzu informacji wynika, że J.K. wraz z żoną B. oraz dwójką dzieci zamieszkuje w budynku usługowo – mieszkalnym o pow. [...] m2. Oprócz tego rodzina skarżącego jest właścicielem lokalu mieszkalnego o pow. [...] m2. Wnioskodawca wskazał również, że jest właścicielem samochodu marki [...] – rok produkcji [...] r. zakupionego na kredyt. Dochód uzyskiwany w rodzinie J. K. kształtuje się na poziomie [...] zł brutto miesięcznie, a jego źródłem jest prowadzona przez skarżącego i jego małżonkę działalność gospodarcza. Pismem z dnia 30 grudnia 2008 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do: - nadesłania dokumentów obrazujących wysokość dochodu osiągniętego przez wnioskodawcę i jego małżonkę w ciągu ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, - nadesłania kserokopii ewidencji środków trwałych przeznaczonych na prowadzenie działalności gospodarczej, - udokumentowania faktu zaciągnięcia pożyczek bankowych wraz ze wskazaniem wysokości miesięcznych rat ich spłaty, - nadesłania wyciągu z rachunków bankowych prowadzonych na potrzeby działalności gospodarczej obrazujących operacje dokonywane na nich w ciągu ostatnich trzech miesięcy, - udokumentowania wysokości przeciętnych, miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem się (opłaty za energię elektryczną, TV, telefony, wodę, gaz, bilety miesięczne itp.). W odpowiedzi J. K. nadesłał kserokopie wskazanych wyżej dokumentów, za wyjątkiem rachunków za media. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono co następuje: Odpłatność postępowania sądowego jest generalną zasadą przyjętą na gruncie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a. – art. 199 tej ustawy). Nie ma ona jednakże charakteru bezwzględnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Osobie fizycznej, która wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych prawo pomocy może być przyznane wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu swoim i swojej rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Analiza informacji przedstawionych w druku formularza prowadzi do wniosku, że skarżący jest w stanie ponieść wydatki związane z postępowaniem przed sądem administracyjnym. Zasadniczą pozycją na tym etapie postępowania bowiem jest wpis od skargi. Sytuacja materialna wnioskodawcy, przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega ocenie w dwóch aspektach - z jednej strony uwzględnienia się wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej, pod uwagę brane są jej możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). W oparciu o informacje zawarte w druku formularza PPF oraz nadesłane do Sądu dokumenty ustalono, że wnioskodawca uzyskuje miesięczny dochód w znaczącej wysokości. Prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza (pod firmą [...] oraz [...]) pozwoliła w [...] r. osiągnąć zyski rzędu [...] zł (ustalono to w oparciu o nadesłane bilanse z prowadzenia działalności gospodarczej). W przeliczeniu daje to kwotę [...] zł miesięcznie. Czteroosobowa rodzina J. K. z tej kwoty opłaca liczne wydatki. W ich skład wchodzą m.in. raty kilku kredytów (dwa z nich zaciągnięte zostały na poczet prowadzonej działalności gospodarczej – w sumie raty ich spłaty wynoszą [...] – co w przeliczeniu na złote daje [...] zł – wg. kursu NBP obowiązującego na dzień 22 stycznia 2009 r.). Raty kolejnych dwóch kredytów wynoszą zaś łącznie [...] zł – wg. ich wysokości na miesiąc styczeń br. Podkreślić przy tym należy, że są to kredyty zaciągnięte na zaspokojenie potrzeb konsumpcyjnych. Rodzina skarżącego ponosi również opłaty z związane z utrzymanie mieszkania, przeciętnie wysokość czynszu kształtuje się na poziomie około [...] zł. W sumie więc, przedstawione dane pozwoliły ustalić, że stałe wydatki wynoszą około [...] zł miesięcznie. Zadeklarowany w druku formularza dochód wynosi natomiast [...] zł brutto. Zestawienie tych dwóch wartości prowadzi do powstania poważnych wątpliwości co do rzeczywistej wysokości dochodów wnioskodawcy. Z żadnego z nadesłanych dokumentów nie wynika bowiem aby miał on jakiekolwiek problemy ze spłatą wskazanych wyżej zobowiązań, to zaś oznaczałoby, że w istocie cały miesięczny dochód jest na nie przeznaczony. Wiarygodność takiego twierdzenia jest zaś mocno wątpliwa, jeśli uwzględni się przy tym fakt, iż wnioskodawca ponosi również inne opłaty związane z utrzymaniem się, np. za energię elektryczną, wodę, odbiór ścieków, usługi telekomunikacyjne itp. Trzeba w tym miejscu stanowczo podkreślić, że treść przepisu art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy, który w druku wniosku o przyznanie prawa pomocy w sposób nie budzący zastrzeżeń winien udzielić wyczerpujących wyjaśnień co do stanu rodzinnego i majątkowego. Ustawodawca formułując cytowany wyżej przepis użył terminu "wykazać" w znaczeniu udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r., s.805). Ewentualne niejasności w opisanym wyżej zakresie mogą być wyjaśnione za pomocą dodatkowych dokumentów (art. 255 P.p.s.a.). Pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie J. K. nie nadesłał żadnego dokumentu pozwalającego ustalić wysokość wydatków na media, które ze względu na wielkość budynku i charakter prowadzonej w nim działalności są niewątpliwie znaczne. Kontynuując ten wątek wskazać należy, że gdyby nawet uznać oświadczenia skarżącego w opisanym wyżej zakresie za wiarygodne, to niepodobnym było zwolnienie go od kosztów sądowych również z innych względów. Istotą prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu tym podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. W przypadku zwolnienia od kosztów sądowych jest to w istocie zwolnienie z obowiązku ponoszenia określonego świadczenia o charakterze publicznoprawnym. Mając zarazem na względzie konstytucyjną zasadę równości podmiotów wobec prawa (art. 32 ust.1 Konstytucji RP) tego rodzaju zwolnienia mogą mieć miejsce wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych. W rozpoznawanej sprawie w skład majątku wnioskodawcy wchodzi również lokal mieszkalny o pow. [...] m2. Wnioskodawca przeznacza określoną część dochodów na jego utrzymanie. Nie negując uprawnienia do posiadania tego lokalu nie można z pola widzenia tracić faktu, że prawo pomocy może być udzielone osobie, która najpierw poszuka możliwości zdobycia środków pieniężnych wśród swoich składników majątkowych. Dopiero wówczas, gdy okaże się to niemożliwe zasadnym jest oczekiwanie wsparcia ze strony Państwa. Mając to na uwadze nie można w opisywanej sytuacji stwierdzić, że wnioskodawca pozbawiony jest możliwości zdobycia środków na opłacenie kosztów sądowych. Dysponowanie lokalem mieszkalnym, który zarazem nie jest miejscem zamieszkania przeczy tezie, że jego właściciel nie jest w stanie ponieść wydatków związanych z postępowaniem sądowym. Może on bowiem taki lokal zarówno zbyć jak i np. wynająć i tym sposobem zdobyć środki pieniężne. Na koniec wreszcie zauważyć trzeba, że konieczność spłaty pożyczek zaciągniętych na cele konsumpcyjne nie może być uznana za dostateczną podstawę do odstąpienia od obowiązku zapłaty świadczenia o charakterze publicznoprawnym. Taki charakter mają bowiem koszty sądowe, co oznacza, że osoba zobowiązana do ich poniesienia powinna w pierwszej kolejności zabiegać o możliwość ich spłaty. Z powyższych względów, w oparciu o art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z § 3 tego przepisu orzeczono jak w sentencji postanowienia.