II SA/Gl 1138/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Broda (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan,, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Agnieszka Jurczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2017 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r., 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta B., działając na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1 c ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2016 r. poz. 627 ze zm.) orzekł o zatrzymaniu W. W. prawa jazdy kategorii B, nr [...] wydanego przez ten organ, na okres 3 miesięcy od dnia zwrotu tego dokumentu. Organ pierwszej instancji powołał się na pismo z Komendy Powiatowej Policji w L. z dnia [...] r. nr [...] informujące, że w dniu [...] r. W. W. kierując pojazdem przekroczył dopuszczalną prędkość w obszarze zabudowanym o 55 km/h, a zatem o więcej niż 50 km/h. W odwołaniu od tej decyzji W. W. wskazał na błędną wykładnię art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami oraz niezastosowanie art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 541). Nadto, podniósł zarzut naruszenia: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej zwanej Kpa). Zwrócił również uwagę na niezastosowanie przez organ regulacji art. 97 § 1 pkt 4 Kpa (sprawa przed Trybunałem Konstytucyjnym sygn. akt K 24/15). W oparciu o te zarzuty wniósł o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji, ewentualnie o jej uchylenie. W uzasadnieniu odwołania W. W. wyjaśnił, że nie dopuścił się zarzuconego mu wykroczenia, nie przyznał się do niego, a jego wina nie została udowodniona prawomocnym orzeczeniem sądu. Wnioskując a contrario z art. 135 ust. 1 a pkt 1 z dnia ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (obecnie Dz.U. z 2017 r. poz. 128 ze zm.) zaznaczył, że skoro dokument prawa jazdy nie został mu zatrzymany przez funkcjonariusza Policji to prawomocne stwierdzenie ujawnienia zarzucanego mu czynu nie miało miejsca. Zdaniem wnoszącego odwołanie rozstrzygniecie organu zostało oparte na zawiadomieniu złożonym z naruszeniem przepisów prawa karnego (wprowadzenie przez Policjanta do systemu zatrzymania, które faktycznie nie nastąpiło). Uzasadniając dalsze zarzuty W. W. wytknął, że organ nie odniósł się w ogóle do informacji wskazanych przez niego w piśmie z dnia [...] r. w reakcji na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie, w tym zakwestionowania faktu popełnienia zarzucanego czynu. Zaakcentował również, że podstawą do skierowania wniosku o zatrzymanie prawa jazdy jest dopiero prawomocne zakończenie postępowania o wykroczenie. Musi zatem nastąpić uznanie popełnienia wykroczenia przez jego sprawę w postępowaniu mandatowym (przyjęcie mandatu) albo ustalenie jego popełnienia w postępowaniu sądowym (w sytuacji kwestionowania przez kierującego faktu popełnienia wykroczenia). Wnoszący odwołanie ponownie wskazał, że odmówił przyjęcia mandatu, wobec tego sporządzono wniosek o ukaranie do sądu. Jego zdaniem decyzja organu zapadła zatem przedwcześnie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. nie uwzględniło tego odwołania i zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Zdaniem Kolegium w sprawie wystąpiła przesłanka zatrzymania W. W. prawa jazdy w oparciu informację z Komendy Powiatowej Policji w L. z dnia [...] r. [...]. Organ odwoławczy wskazał na związany charakter tej decyzji. Wyjaśnił również, że fakt prowadzenia pojazdu bez posiadania przy sobie wymaganych dokumentów nie może zwalniać kierowcy z odpowiedzialności administracyjnoprawnej. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium uznało, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana w oparciu o kompletny materiał dowodowy, po wyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy. W ocenie Kolegium w postępowaniu administracyjnym w sprawie zatrzymania prawa jazdy nie podlegają badaniu kwestie co do popełnienia zarzucanego czynu oraz warunki, w jakich czyn ujawniono. Wskazana w decyzji informacja Policji jest, według Kolegium, wystarczającą przesłanką do wydania spornej decyzji. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że powyższa informacja przedstawiona przez Policję jest dokumentem urzędowym, a kwestia prawidłowości pomiaru nie podlega analizie w tym postępowaniu. Wskazał ponadto na regulację art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy o zmianie ustawy- Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw w związku z art. 102 ust. 3 ustawy o kierujących pojazdami, wywodząc, że brak było przeszkód do wydania w sprawie decyzji przed prawomocnym rozstrzygnięciem sprawy, na podstawie informacji, o której mowa w powyższym przepisie. Kolegium nie dopatrzyło się także naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 Kpa, z uwagi na brak podstaw prawnych w postępowaniu administracyjnym do zawieszenia postępowania do czasu zakończenia postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego, a także rozważenie podstaw do uchylenia decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji. W zarzutach skargi wskazano na naruszenie: - art. 75 § 1 w zw. z art.76 § 1 Kpa poprzez niewystąpienie do Komendanta Policji w L. o udostępnienie akt sprawy i nie przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu na okoliczność wystąpienia przesłanek do zastosowania regulacji art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami; - art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa poprzez nie podjęcie wszelkich czynności i nie dokonanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i w konsekwencji naruszenia art. 80 Kpa poprzez błędne przyjęcie, że skarżący został ukarany mandatem karnym i nie zastosował się do administracyjnego ograniczenia prędkości; - art. 138 § 1 pkt 1 Kpa mimo podstaw do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji z uwagi na naruszenie przepisów dotyczących prowadzenia postępowania dowodowego. Zdaniem pełnomocnika skarżącego organy niewłaściwie zastosowały zatem w sprawie art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami. W uzasadnieniu podniesionych zarzutów pełnomocnik skarżącego zwrócił uwagę, że organy obu instancji nie odniosły się w żaden sposób do wskazywanego przez skarżącego wniosku dowodowego, że nie został on ukarany za wykroczenie. Zaznaczył przy tym, że nie chodzi o dowodzenie i rozstrzygnięcie, czy faktycznie doszło do wykroczenia drogowego, ale wydanie decyzji na prawidłowo zebranym materiale dowodowym i ocenionym stanie faktycznym sprawy. Wyjaśnił, że przed Sądem Rejonowym w L. (sygn. akt [...]) prowadzone jest postępowanie w sprawie naruszenia art. 92a i art. 95 Kodeksu wykroczeń. Zwrócił uwagę, że skarżący kwestionował prawdziwość zawiadomienia wystawionego przez I Zastępcę Komendanta Policji Komendy Powiatowej w L. W ocenie pełnomocnika skarżącego organy administracji nie miały podstaw do wydania w sprawie decyzji o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy przed rozstrzygnięciem sprawy w powyższym postępowaniu przed sądem karnym. Zgodził się ze stanowiskiem Kolegium, że decyzja wydana w oparciu o regulację art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami nie ma charakteru uznaniowego, nie mniej jednak warunkiem do jej wydania jest prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji uznał zarzuty skargi za bezzasadne. Ponownie podkreślił, że zgodnie z obowiązującą regulacją prawną informacja organu kontroli ruchu drogowego przesądza o obowiązku wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy oraz wskazał na brak podstaw prawnych do uzależniania tego rozstrzygnięcia od wyniku postępowania karnego w sprawie wykroczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami, starosta wydaje decyzję administracyjną o zatrzymaniu prawa jazdy w przypadku, gdy kierujący pojazdem przekroczył dopuszczalną prędkość o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym. Nadto, w myśl art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, do dnia 31 grudnia 2016 r. podstawą wydania decyzji, o której mowa w art. 102 ust. 1 pkt 4 i 5 oraz art. 103 ust. 1 pkt 5 ustawy wymienionej w art. 5 (tj. w ustawie o kierujących pojazdami), jest informacja o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a ustawy wymienionej w art. 4 (czyli ustawy Prawo o ruchu drogowym). W przypadku natomiast, jeżeli dokument prawa jazdy nie został zatrzymany (w powyższym trybie), wówczas, zgodnie z art. 102 ust. 1c ustawy o kierujących pojazdami, starosta wydaje decyzję, o której mowa w art. 102 ust. 1 pkt 4, na okres 3 miesięcy, nadając jej rygor natychmiastowej wykonalności oraz zobowiązując kierującego do zwrotu prawa jazdy. Nie jest kwestionowane przez strony, że I Zastępca Komendanta Policji Komendy Powiatowej w L. pismem z dnia [...] r. [...] poinformował Prezydenta Miasta B., że W. W., kierujący pojazdem marki [...] o nr rejestracyjnym [...], w dniu [...] r. na terenie zabudowanym, w miejscowości P., przekroczył dozwoloną prędkość o 55 km/h. W piśmie tym wskazano, że skarżącemu nie zatrzymano prawa jazdy, gdyż nie posiadał tego dokumentu podczas kontroli. Podano również jakim urządzeniem dokonano pomiaru prędkości i powołano się na dokument potwierdzający jego legalizację. Strony nie poddają także w wątpliwość, wskazanej przez skarżącego, okoliczności odmowy przyjęcia mandatu karnego na powyższe wykroczenie i toczące się, na wniosek Komendanta Policji, postępowanie o jego ukaranie przed Sądem Rejonowym w L., pod sygn. akt [...]. Nadto, z akt sprawy wynika jednoznacznie, że skarżący kwestionował prawidłowość postępowania Policji, wnioskując o jego zweryfikowanie, wskazywał bowiem, że nie przekroczył dozwolonej prędkości. Mimo tej okoliczności organu obu instancji przyjęły, że w oparciu o regulację art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami, wystarczającą podstawą do wydania decyzji o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy jest wskazana na wstępie informacja I Zastępcy Komendanta Policji Komendy Powiatowej w L. W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę takie stanowisko organów uznać należy za nieprawidłowe. Sąd nie zgadza się z twierdzeniem, że w przypadku uzyskania przez starostę informacji od organu kontroli ruchu drogowego na podstawie art. 135 ust.1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o ruchu drogowym, w przedmiocie ujawnienia przekroczenia dopuszczalnej prędkości przez kierowcę, starosta (prezydent miasta) był obligowany do wszczęcia postępowania i wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami. W szczególności nie można podzielić stanowiska Kolegium, że orzeczenie w tym przedmiocie może opierać się wyłącznie na przekazanej organowi informacji od Policji, nawet, gdy kierujący pojazdem kwestionował fakt dopuszczenia się spornego wykroczenia (por. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 17 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Op 400/16, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 23 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Go 1025/16 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 grudnia 2016r. sygn. akt III SA/Gd 812/16 dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). Zauważyć wymaga, że żaden przepis nie zabrania organowi dokonania własnych ustaleń w przedmiocie przekroczenia dopuszczalnej prędkości, określonej regulacją art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami. Na tle tego zagadnienia należy odwołać się do poglądu, jaki wyrażony został w wyroku Trybunał Konstytucyjny z dnia 11 października 2016 r. sygn. akt K 24/15 (Dz. U. z 2016 r. poz. 2197), wydanego na skutek badania zgodności z Konstytucją regulacji art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami. W wyroku tym Trybunał odnosząc się do kwestii ewentualnych błędów pomiaru prędkości i tym samym ryzyka zastosowania sankcji zatrzymania prawa jazdy mimo tego, że prędkość w rzeczywistości nie została przekroczona, zauważył, że pomiar prędkości może być nieprawidłowy z uwagi na wady techniczne sprzętu oraz uchybienia i nieprawidłowości ze strony osób, które sprzęt ten obsługują. Wskazał przy tym, że takie okoliczności mogą, a nawet powinny być podnoszone i uwzględnione w ramach postępowania administracyjnego. Trybunał zwrócił uwagę, że w toku tego postępowania organy zobowiązane są bowiem do stania na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmowania czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 Kpa). Wskazując na obowiązki organu Trybunał powołał się także na regulację art. 77 ust. 1 i art. 78 ust. 1 Kpa oraz art. 80 Kpa. Z treści tych przepisów wywiódł zaś, że zarówno na etapie wydawania decyzji przez starostę, jak i na etapie kontroli tej decyzji przez kolegium, mógłby zostać podniesiony, zweryfikowany i ewentualnie uwzględniony zarzut błędu pomiaru prędkości. Zdaniem Trybunału odmowa przeprowadzenia dowodu na tę okoliczność mogłaby stanowić zarzut odwołania, a wydanie przez starostę decyzji z naruszeniem przepisów postępowania obligowałoby kolegium do jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, bowiem ustalenie prędkości, z jaką poruszał się pojazd ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie tego rodzaju sprawy (art. 138 § 2 Kpa). Na etapie postępowania przed sądami administracyjnymi zarzut dotyczący nieprzeprowadzenia postępowania dowodowego w kwestii wadliwego pomiaru prędkości pojazdu mógłby, w ocenie Trybunału, skutkować uchyleniem tej decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 718 ze zm.). W oparciu o te rozważania Trybunał podkreślił, że nie jest trafne stwierdzenie, iż obecna procedura wprowadza automatyzm i obligatoryjność zatrzymania prawa jazdy nawet w sytuacji błędu w zakresie ustalenia, czy dozwolona prędkość została przekroczona o więcej niż 50 km/h. Podzielając w pełni powyższe stanowisko Trybunału Konstytucyjnego skład orzekający w niniejszej sprawie wskazuje dodatkowo, że postępowanie dowodowe prowadzone przez organ na okoliczność błędu pomiaru prędkości pojazdu nie może natomiast sprowadzać się do zastępowania w tym zakresie postępowania prowadzonego przez sąd karny, odpowiedzialność administracyjna nie jest bowiem oparta na zasadzie winy. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie zgodził się jednakże ze stanowiskiem pełnomocnika skarżącego, prezentowanym również w orzecznictwie sądów administracyjnych (w tym także w powołanych wyżej wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych w Opolu, Gorzowie Wielkopolskim i Gdańsku) stosownie do którego organ wydający, w oparciu o regulacje art. 102 ust 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami, decyzję w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy, w sytuacji gdy kierowca kwestionuje ustalenia policji drogowej co do popełnienia wykroczenia, nie przyjmując mandatu karnego, winien zawiesić postępowanie administracyjne w sprawie do czasu zakończenia postępowania o wykroczenie. Zdaniem składu rozpoznającego sprawę, gdyby ustawodawca chciał uzależnić możliwość zatrzymania prawa jazdy od wyników innego postępowania lub wyroku sądu to wprost wskazałby na ten fakt. Nie można zatem przyjąć, że zakończenie postępowania w sprawie o wykroczenie stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 Kpa. W sytuacji, gdy obwiniony kierowca zostanie uniewinniony od zarzucanego mu czynu przysługuje mu bowiem środek prawny w postaci wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. Ustalenie, że pomiar prędkości został błędnie dokonany jest niewątpliwie nową okolicznością faktyczną, o której mowa w powyższym przepisie. Istnieje zatem możliwość uchylenia decyzji w trybie nadzwyczajnym, poszkodowany ma także prawo dochodzić ewentualnych roszczeń odszkodowawczych. Analogiczne stanowisko w kwestii następstw prawnych uprzedniego (gdy toczy się postępowanie przed sądem powszechnym w sprawie o sporne wykroczenie) zakończenia postępowania administracyjnego ostateczną decyzją o zatrzymaniu prawa jazdy zajął Trybunału Konstytucyjny w wyroku przywołanym w ramach wcześniejszych rozważań. Istotne znaczenie ma także funkcja regulacji art. 102 ust 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami. Zatrzymanie prawa jazdy ma w tym przypadku charakter prewencyjny, liczy się zatem szybkość i skuteczność działania, które ma służyć zapobieganiu dalszym naruszeniom przez wskazany przez ustawodawcę okres. Na marginesie, odnosząc się do zarzutu odwołania, wskazać wymaga, że przywołanym już wyrokiem z dnia 11 października 2016 r. sygn. akt K 24/15 Trybunał Konstytucyjny uznał art. 102 ust. 1c ustawy o kierujących pojazdami częściowo za niezgodny z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis ten utracił z dniem 29 grudnia 2016 r. moc w zakresie, w jakim nie przewidywał sytuacji usprawiedliwiających, ze względu na stan wyższej konieczności, kierowanie pojazdem z przekroczeniem dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym. Wyrok ten nie miał zatem zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Niezasadny okazał się również zarzut odwołania dotyczący niezatrzymania przez funkcjonariusza policji dokumentu prawa jazdy. Fakt, że "fizycznie" dokumentu tego nie odebrano nie warunkuje przesłanek do zastosowania regulacji art. 102 ust 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami. Wpływa on jedynie na sposób obliczenia okresu zatrzymania prawa jazdy. Okres ten liczony jest bowiem wówczas od daty zwrotu tego dokumentu do organu właściwego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 kwietnia 2016 r. sygn. akt II SA/Gl 92/16 http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). |Uznając podniesione przez pełnomocnika skarżącego zarzuty naruszenia art. 7,art. 77, art. 80 Kpa za usprawiedliwione z zaprezentowanych| |względów, Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy Prawo | |postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 wyroku na podstawie art. 200 powołanej ustawy. | | | |Rozpoznając sprawę ponownie Prezydent Miasta B. uwzględni dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów i po przeprowadzeniu prawidłowego | |postępowania dowodowego, z uwzględnieniem zasad określonych w regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego, wyda stosowane | |rozstrzygnięcie. Organ winien mieć także na względzie, czy w postępowaniu toczącym się przed Sądem Rejonowym w L. pod sygn. akt [...] nie| |został wydany prawomocny wyrok uniewinniający skarżącego od popełnienia opisanego na wstępie wykroczenia. | | |