II SA/Gl 1139/14
WyrokWSA w Gliwicach2015-03-25
Skład orzekający: Iwona Bogucka, Elżbieta Kaznowska, Maria Taniewska-Banacka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organy nadzoru budowlanego prawidłowo zastosowały art. 37 ust. 1 ustawy Prawo budowlane z 1974 r. nakazując rozbiórkę zbiornika na nieczystości ciekłe, który został wybudowany bez pozwolenia i z naruszeniem przepisów techniczno-budowlanych, powodując niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych i użytkowych dla otoczenia?Ratio decidendi
Organy nadzoru budowlanego nie wykazały w sposób jednoznaczny i niezbity, na podstawie zebranych dowodów, że sporny zbiornik na nieczystości ciekłe został wybudowany samowolnie, co jest warunkiem koniecznym do zastosowania art. 37 ust. 1 ustawy Prawo budowlane z 1974 r. Brak posiadania dokumentacji przez następców inwestora po wielu latach nie stanowi dowodu samowoli budowlanej. Ponadto, organy nie wykazały w sposób wystarczający, że obiekt powoduje niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych i użytkowych dla otoczenia, opierając się jedynie na ogólnikach i stanowisku sąsiadów.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji nakazującej rozbiórkę zbiornika na nieczystości ciekłe, który znajdował się w granicy działki sąsiedniej. Skarżący zarzucili organom naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, w tym niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego i błędną wykładnię przepisów dotyczących samowoli budowlanej oraz przesłanek nakazu rozbiórki. Organy nadzoru budowlanego uznały zbiornik za samowolnie wybudowany i powodujący niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych i użytkowych dla otoczenia.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w J. i orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Zasądził także koszty postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska,, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.), Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2015 r. sprawy ze skargi A.T. i M.P. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...] Inspektora Nadzoru Budowlanego w J. z dnia [...] r., nr [...]; 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. na rzecz skarżących solidarnie kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego oraz na rzecz skarżącej A. T. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
W dniu [...]r. do siedziby Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w J. wpłynęło pismo R. J., w którym zwrócił się on z prośbą o sprawdzenie legalności i zgodności z przepisami prawa wybudowanego zbiornika na nieczystości, znajdującego się na posesji przy ul. [...] w J.
W dniu [...]r. organ przeprowadził kontrolę, a z protokołu czynności wynika, iż sporny zbiornik na nieczystości, wybudowany jak wskazała A. T. przez jej rodziców w latach [...], znajduje się w granicy z posesją nr [...]. Około 1/3 zbiornika przykryta była w dacie kontroli płytą żelbetową, a 2/3 blachą falistą.
W dniu [...]r. organ przesłuchał A. T. na okoliczność stanu prawnego działki przy ul. [...]. Strona postępowania okazała poświadczający dziedziczenie akt notarialny z dnia [...]r. Repertorium A nr [...] oraz wydruk aktualnej księgi wieczystej [...] z dnia [...]r.
Następnie organ powiatowy postanowieniem z dnia [...]r. nałożył na A. T. oraz na M. P. obowiązek przeprowadzenia kontroli oceny stanu technicznego ww. zbiornika na odpady ciekłe (szamba). Ocena ta została sporządzona w dniu [...]r. przez mgr inż. B. O.
Decyzją z dnia [...]r. nr [...], wydaną na podstawie art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229) w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j.: Dz. U. 2013, poz. 1409 z późn. zm.) PINB w J. nakazał A. T. oraz M. P. rozbiórkę wybudowanego w latach [...]r. zbiornika na nieczystości płynne bez pozwolenia i niezgodnie z przepisami techniczno - budowlanymi z daty jego realizacji tzn. Rozdziału 10 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz. U. 1928, Nr 23 poz. 202 z późn. zm.), a także z kolejnymi przepisami w latach następnych aż do dnia dzisiejszego, położonego na nieruchomości przy ul. [...] w J.. W uzasadnieniu wyjaśniono, że przedmiotowy zbiornik (szambo) znajduje się w granicy z działką sąsiednią, stanowiącą własność małżonków J., stąd też jako naruszający przepisy techniczno - budowlane obowiązujące zarówno w dacie jego budowy, jak i aktualne, nie nadaje się do postępowania legalizacyjnego a wyłączną formą zakończenia postępowania jest nakaz rozbiórki obiektu. Organ podkreślił, że nie okazano ani dokumentów zezwalających na budowę zbiornika, ani pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego wraz ze zbiornikiem, także wystąpienia do Prezydenta Miasta J. jak i Starostwa i Urzędu Miejskiego w C. nie potwierdziły istnienia dokumentów zezwalających na budowę zbiornika, a tym samym zbiornik ten uznać należy za wybudowany samowolnie.
Odwołanie od ww. decyzji w dniu [...] r. złożyli A. T. oraz M. P., zarzucając zaskarżanej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 r., niezastosowanie normy prawnej wynikającej z art. 334 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli, naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., art. 11 oraz art. 107 k.p.a., naruszenie prawa procesowego poprzez wskazanie błędnej podstawy prawnej w decyzji poprzez powołanie się na art. 123 k.p.a., który odnosi się do postanowień a nie decyzji. Wobec powyższego odwołujący się wnieśli o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
W wyniku rozpoznania wniesionego odwołania, decyzją z dnia [...]r. nr [...][...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego wskazując następnie, że zgodnie z art. 37 ustawy Prawo budowlane z 1974 r. nakaz rozbiórki obiektu budowlanego lub przejęcie na własność Państwa bez odszkodowania mogło mieć miejsce tylko wówczas, gdy wybudowany bez pozwolenia na budowę obiekt znajdował się w terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie był przeznaczony pod zabudowę albo był przeznaczony pod innego rodzaju zabudowę, lub wybudowany bez pozwolenia na budowę obiekt powodował niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia, albo jeśli inne ważne względy uzasadniały nakazanie rozbiórki lub przejęcie na własność Państwa obiektu wybudowanego z naruszeniem obowiązujących w okresie budowy przepisów.
Przesłankę określoną w art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r. ocenia się na datę orzekania przez organy. Odstąpienie od rozbiórki wymaga zatem stwierdzenia, że obiekt nie znajduje się w stanie określonym w tym przepisie. Zdaniem jednak [...]WINB decyzja wydana przez organ I instancji jest prawidłowa, a organ nie dopatrzył się naruszenia art. 7, 10, 77 oraz art. 80 i 81 k.p.a., które miałyby zasadniczy wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Organ II instancji wskazał, że zgodzić się należy ze stanowiskiem prezentowanym w doktrynie i orzecznictwie, iż art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r. nie zobowiązuje do nakazania rozbiórki obiektu budowlanego w przypadku stwierdzenia naruszenia jedynie norm techniczno-budowlanych, w tym niezachowania odległości, lecz wymaga jednoznacznego wykazania, że w konkretnej sytuacji naruszenie prawa wywołuje pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Organ ma zatem obowiązek wykazać niedopuszczalność tego pogorszenia, przy czym jest oczywiste, iż samo niedotrzymanie wymaganych prawem minimalnych odległości nie przesądza jeszcze o skali niedopuszczalności.
Zdaniem organu, wobec jednoznacznego stanowiska właścicieli sąsiedniej nieruchomości i okoliczności, które podniesione zostały w toku postępowania wyjaśniającego (w tym negatywnych skutków zdrowotnych z uwagi na bliskie sąsiedztwo ze spornym obiektem), bezspornie wykazać należy, iż przedmiotowy zbiornik na nieczystości ciekłe wypełnia przesłankę art. 37 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy - powoduje bowiem niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych oraz użytkowych dla otoczenia. Naruszenie przez sporny obiekt przepisów techniczno - budowlanych sprowadza bezspornie niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia oraz powoduje niedopuszczalne pogorszenie się warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Zbiornik na nieczystości ciekłe, będący przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia, zdaniem organów nadzoru budowlanego został samowolnie wybudowany pod latach 50-tych ubiegłego wieku i aktualnie znajduje się w granicy działki, stanowiącej własność B. i R. J., czyli niezgodnie z przepisami obowiązującymi zarówno w okresie jego budowy, jak i aktualnie obowiązującymi. Nawet gdyby przyjąć, iż brak dokumentów dotyczących legalności szamba w archiwach właściwych organów, nie może powodować swoistego domniemania popełnienia przez inwestora samowoli budowlanej, to nie zwalnia to organów nadzoru budowlanego od podjęcia działań wynikających z przepisów prawa, które mają na celu usunięcie naruszenia warunków technicznych, które powoduje usytuowanie obiektu na działce.
Do takich obiektów jak przedmiotowy zbiornik mają zastosowanie przepisy rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki (Dz. U. Nr 17 poz. 62). Określają one między innymi minimalne odległości sytuowania obiektów budowlanych w odniesieniu do granic nieruchomości. Usytuowanie zbiornika na nieczystości ciekłe w granicy działki sąsiedniej narusza § 23 ust. 4 cyt. rozporządzenia. Podkreślić także należy, że zarówno przepisy rozporządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 11 czerwca 1966 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego (Dz. U. Nr 26 poz. 157) obowiązujące w czasie wzniesienia spornego obiektu, jak i obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. (Dz. U. 2010, Nr 243 poz. 1623 z późn. zm.) nie dopuszczają posadowienia zbiornika w odległości mniejszej niż 1,0 m od granicy działki sąsiedniej.
Nie można, zdaniem organu, zgodzić się nadto z poglądem, iż budowa szamba nie wymagała pozwolenia na budowę. Zgodnie z treścią § 44 ust. 1 pkt 4 b rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno budowlanego (Dz. U. Nr 8, poz. 48 z późn. zm.) pozwolenia na budowę wymagało wykonanie inwestycji budowlanych mogących wprowadzić lub zwiększyć uciążliwości pogarszające warunki sanitarne, bezpieczeństwa ludzi lub mienia albo warunki wykorzystania terenów sąsiednich. Zbiornik na nieczystości (szambo) do takich inwestycji niewątpliwie należy. Również przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz. U. 1928, Nr 23, poz. 202) nie dopuszczały takiego usytuowania spornego obiektu. W świetle ww. regulacji wykonanie zbiornika musiało być poprzedzone uzyskaniem zgody właściwego organu na podstawie zgłoszenia. Nadto, w myśl art. 315 ww. rozporządzenia, zbiornik powinien być usytuowany w odległości 10 m od studni, 2 m od granic sąsiada.
Reasumując [...]WINB zaakcentował, że skoro sporny zbiornik na nieczystości ciekłe został wybudowany z naruszeniem przepisów techniczno-budowlanych, a także powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi i mienia, gdyż znajduje się w niedopuszczalnej odległości od działki sąsiedniej, uzasadnione jest nakazanie jego rozbiórki stosownie do art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r. Stwierdzić należy, iż w rozpatrywanej sprawie nie ma możliwości doprowadzenia spornego obiektu do stanu zgodnego z prawem, gdyż wiązałoby się to de facto z jego rozbiórką i usytuowaniem w innym miejscu.
Pismem z dnia 13 sierpnia 2014 r. A. T. i M. P. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na wydane przez [...]WINB w K. rozstrzygnięcie wnosząc o jego uchylenie, a także uchylenie poprzedzającej je decyzji pierwszoinstancyjnej. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucili, zarzuty te szeroko motywując w uzasadnieniu, naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a to:
art. 7 i art. 77 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnieniu czy w przypadku obiektu objętego nakazem rozbiórki doszło do samowoli budowlanej,
naruszenie art. 8 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji zwłaszcza poprzez brak odniesienia się do zarzutów skarżących podniesionych w odwołaniu,
art. 11 oraz art. 107 k.p.a., poprzez brak wskazania dokładnej podstawy prawnej decyzji jak również poprzez brak uzasadnienia faktycznego i uzasadnienia prawnego podjętej decyzji w szczególności niewskazanie oraz nieudowodnienie zaistnienia przesłanek enumeratywnie wyszczególnionych w art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane,
naruszenie art. 138 § 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji podczas gdy prawidłowo organ II instancji winien zastosować art. 138 § 2 k.p.a.
naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:
poprzez błędną wykładnię art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane, oraz uznanie a priori, że ziściły się wskazane w przepisie tym przesłanki,
poprzez niezastosowanie w zaistniałym stanie faktycznym normy prawnej zawartej wart. 334 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli, które obowiązywało w latach budowy budowli objętej decyzją o rozbiórce,
Skarga zawierała nadto wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Wniosek ten Sąd uwzględnił postanowieniem z dnia 12 stycznia 2015 r.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty, które uprzednio sformułował był w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Dodatkowym pismem procesowym pełnomocnik uczestnika R. J. wniósł m.in. o oddalenie skargi, wyłączenie opinii B. O., dopuszczenie opinii K. M. w sprawie poświadczenia przez B. O., wobec którego toczy się postępowanie karne, nieprawdy w ocenie z dnia [...]r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. 2012, poz. 270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej wykazało, że są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie. Zdaniem tut. Sądu oba rozstrzygnięcia wydane zostały bowiem z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), której realizacja wymaga by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jako dowolne należy traktować zatem ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako niezbędnego warunku wydania rozstrzygnięcia o przekonującej treści – por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. akt I SA 1768/99. W odniesieniu do postępowania przed organem odwoławczym należy też podkreślić, iż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ ten obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą decyzją lub postanowieniem organu I instancji, a stan faktyczny winien ustalić nie tylko w oparciu o materiał dowodowy zebrany w postępowaniu I instancji lecz także rozszerzając granice postępowania dowodowego na istotne dla sprawy okoliczności faktyczne pominięte przez organ pierwszoinstancyjny. W konsekwencji, w myśl art. 136 k.p.a., organ odwoławczy może przeprowadzić nie tylko na żądanie strony lecz także z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który w I instancji wydał decyzję lub postanowienie.
Wymogów powyższych, zdaniem Sądu, orzekające w sprawie organy nie dochowały, a w konsekwencji przedłożone Sądowi akta sprawy zawierają luki uniemożliwiające merytoryczną ocenę prawidłowości zarówno osnowy decyzji zaskarżonej, jak też poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej. Rozstrzygnięcia te uznać należy tym samym za co najmniej przedwczesne.
Przystępując do szczegółowych rozważań należy w pierwszej kolejności wskazać, iż oceniając z perspektywy prawa budowlanego fakt istnienia w bliskiej odległości od granicy pomiędzy działkami przedmiotowego zbiornika i ustalając jakie działania w odniesieniu do niego należy podjąć, w pierwszej kolejności organy ustalić winny były kiedy zbiornik został posadowiony, od tego ustalenia zależy bowiem to jakiego aktu normy były wówczas obowiązujące. Następnie organy ustalić winny były czy w świetle tego aktu budowa zbiornika na nieczystości wymagała pozwolenia na budowę bądź zgłoszenia, od tego zależeć bowiem winien wybór właściwego trybu postępowania. W przypadku ewentualnego ustalenia, iż obowiązek taki istniał, organy winny ustalić czy pozwolenie takie zostało przez inwestora uzyskane (bądź czy zgłoszenie zostało dokonane) i w zależności od ustaleń tych podjąć dalsze stosowne działania. Obydwa orzekające w sprawie organy wymogów tych nie dochowały. W istocie już sama data posadowienia zbiornika nie została ustalona w sposób jednoznaczny. Obydwa organy przyjęły w tej mierze lata [...], taki bowiem okres wskazała skarżąca w trakcie oględzin jako czas, w którym zmarli rodzice zbiornik na działce umieścili. Należy jednak w tym miejscu wskazać, że jedna ze świadków stwierdziła, że w latach 70. był to jedynie drewniany obiekt WC, zaś zdaniem małżonków J., co podkreśliła w trakcie rozprawy przed tut. Sądem pełnomocnik uczestnika, zbiornik zastąpił dotychczasowe drewniane WC dopiero w latach 90. Także dalsze okoliczności jawią się dalece niejasno. Nie wiadomo bowiem czy zbiornik ten, bądź obiekt WC, posadowiono jednocześnie z budową domu mieszkalnego (wówczas informacji na jego temat należałoby poszukiwać w dokumentacji odnoszącej się do budowy budynku) czy też stanowił inwestycję odrębną. Organy nie odniosły się nadto wystarczająco wnikliwie do kwestii wymogu uzyskania pozwolenia na budowę zbiornika na nieczystości (bądź dokonania zgłoszenia) w świetle norm rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 1928 r. Organ I instancji kwestii tej w swoich wywodach w ogóle nie rozwinął, [...]WINB zaś, wywodząc, iż jego zdaniem obowiązek taki po stronie inwestora istniał, wskazał jako dowód rozporządzenie z 20 lutego 1975 r., a więc wydane 20 lat po prawdopodobnym posadowieniu zbiornika. Następnie, odnosząc się do rozporządzenia z 1966 r. [...]WINB pisze raz o pozwoleniu na budowę, a raz o zgłoszeniu, nie odnosi się nadto do przywołanego w odwołaniu art. 334 Rozporządzenia Prezydenta z 1928 r. Rozważając zaś czy inwestor pozwolenie takie uzyskał (o ile w ogóle było ono wymagane) organ I instancji przyjął, iż dowodem braku uzyskania zezwolenia jest fakt, iż nie okazano stosownych dokumentów. Z kolei organ II instancji choć z jednej strony stwierdza, że brak dokumentacji w archiwach nie jest dowodem samowoli paradoksalnie akceptuje jednak odniesienie do zbiornika przepisu art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r. dotyczącego inwestycji zrealizowanych samowolnie.
Podkreślić zatem wymaga, że aby organ mógł zastosować wobec inwestora lub jego następców prawnych konsekwencje jakie prawo wiąże z samowolnie zrealizowaną budową w pierwszej kolejności w sposób niezbity i jednoznaczny wykazać należy, w oparciu o istniejące w sprawie dowody, że samowolne działania inwestora rzeczywiście miały miejsce. Zdaniem Sądu przeprowadzone postępowanie wyjaśniające faktów takich nie wykazało, a zebrane w sprawie dowody nie pozwalają na postawienie zarzutów co do samowolnie, bez wymaganego prawem pozwolenia na budowę, wybudowania przedmiotowego zbiornika. Okoliczności wskazane powyżej, w postaci nieprzedłożenia przez skarżących stosownej dokumentacji dowodzą bowiem jedynie braku posiadania takiej dokumentacji, nie stanowią natomiast żadnego dowodu na to, iż obiekt został postawiony samowolnie. Dowodem takim nie jest również fakt niedysponowania przez organy stosownymi dokumentami archiwalnymi. O ile bowiem istotnie, jak twierdzą orzekające w sprawie organy, zbiornik został posadowiony w latach 1954-55, to podkreślenia wymaga, że organy nadzoru architektoniczno-budowlanego nie były w latach 50. i późniejszych zobligowane do bezterminowego przechowywania stosownej dokumentacji, do bezterminowego przechowywania uzyskanego pozwolenia w świetle obowiązujących w dacie budowy norm nie był zobligowany także inwestor bądź właściciel nieruchomości, a tym samym fakt nieokazania stosownej decyzji i towarzyszących jej dokumentów nie dowodzi, iż pozwolenie takie nie zostało udzielone bądź zgłoszenie nie zostało dokonane. W konsekwencji nieokazanie przez następców inwestora stosownej dokumentacji dowodzi jedynie owego nieokazania, nie stanowi natomiast dowodu, iż pozwolenie takie nigdy nie zostało udzielone bądź zgłoszenie nie zostało dokonane. Żaden zaś przepis ani Prawa budowlanego z 1974 r., ani obowiązującego obecnie nie wprowadza domniemania samowoli tylko dlatego, że następca inwestora po 60 latach nie jest w stanie okazać stosownych dokumentów.
W konsekwencji, bez jednoznacznych dowodów w przedmiocie samowoli trudno podzielić stanowisko organów co do zasadności zastosowania w sprawie art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r., bez ewentualnych dodatkowych ustaleń wydaje się ono bowiem pochopne. Nadto, nawet gdyby w ramach dalszych ustaleń okazało się, że istotnie przepis ten w sprawie winien znaleźć zastosowanie to zaakcentowania w tym miejscu wymaga, iż organ I instancji nie odniósł się w uzasadnieniu wydanej decyzji, poza stwierdzeniem, że zbiornik został wybudowany samowolnie a jego usytuowanie narusza normy prawne, do wskazanych w artykule tym przesłanek, których wykazanie musi poprzedzać wydanie nakazu rozbiórki. Także [...]WINB, choć do kwestii tej się odniósł, nie wykazał, posługując się jedynie ogólnikami, spełnienia przesłanek z tego przepisu, przywołując niebezpieczeństwo dla ludzi i mienia bez uwzględnienia faktu, iż choć niewątpliwie zbiornik narusza wymagane odległości od granicy działek to jednak usytuowanie w granicy tej budynku mieszkalnego małżonków J.ch zostało dokonane ok. 30 lat po posadowieniu zbiornika (o ile, jak to przyjęły organy, pochodzi on z lat 50.), świadomie zatem inwestorzy zdecydowali się na budowę domu tuż koło zbiornika. W konsekwencji teza, iż posadowienie przedmiotowego zbiornika spowodowało niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych, na co dowodem wg [...]WINB jest "jednoznaczne stanowisko" właścicieli sąsiedniej nieruchomości nie wydaje się, bez dodatkowej argumentacji, wystarczająco przekonująca.
W konsekwencji powyższych wywodów zarówno utrzymująca w mocy decyzję pierwszoinstancyjną zaskarżona decyzja drugoinstacyjna, jak też poprzedzająca ją decyzja organu I instancji musiały zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Zdaniem Sądu dokonane w sprawie ustalenia nie były bowiem wystarczające, a wyprowadzone z nich oceny i wnioski uznać należy za przedwczesne.
W ramach ponownie prowadzonego postępowania koniecznym będzie usunięcie wskazanych wyżej wątpliwości i powtórne wszechstronne rozważenie sprawy we wszystkich jej aspektach. Jednocześnie Sąd podkreśla, iż uchylając wydane przez organy decyzje nie przesądza o ich ewentualnej trafności merytorycznej. Na obecnym etapie postępowania jednoznaczne w tej mierze twierdzenia byłyby bowiem przedwczesne i zdaniem Sądu nieuprawnione.
W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzec jak w sentencji. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy określono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O kosztach obejmujących wpis od skargi, a w przypadku skarżącej także wynagrodzenie pełnomocnika orzeczono na wniosek skarżących na podstawie art. 200, 205 i 209 p.p.s.a. a także § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j.: Dz. U. 2013, poz. 490).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło