II SA/Gl 1140/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Rafał Wolnik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 listopada 2023 r. sprawy ze skargi W. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 maja 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/663/2023/6117 w przedmiocie świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia 3 lutego 2023 r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 10 maja 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/663/2023/6117, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania W. T. (dalej – Skarżąca, Wnioskodawczyni), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. (dalej – organ I instancji) z dnia 3 lutego 2023 r. nr [...] odmawiającą przyznania na syna J. T. zasiłku rodzinnego wraz dodatkiem z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Po rozpatrzeniu wniosku Skarżącej, Prezydent Miasta decyzją z dnia 3 lutego 2023 r. odmówił przyznania na syna zasiłku rodzinnego wraz dodatkiem z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Uzasadniając negatywne rozstrzygnięcie organ I instancji powołał się na art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm. - dalej u.ś.r.). Stwierdził bowiem, że miesięczny dochód na członka rodziny wynoszący 958,28 zł przekracza kryterium dochodowe, którego przekroczenie stanowi negatywną przesłankę dla przyznania zasiłku rodzinnego. W odwołaniu z dnia 17 lutego 2023 r. Skarżąca zanegowała rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Podniosła, że Prezydent Miasta ustalił dochód jej rodziny przy uwzględnieniu nieaktualnych danych, tj. pochodzących z 2021 r. Wyjaśniła, że obecnie nie otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a stypendium socjalne uległo zmniejszeniu. W uzupełnieniu odwołania (pismo z dnia 7 kwietnia 2023 r.) Wnioskodawczyni dodatkowo wskazała, że na jej dochód składają się alimenty otrzymywane od matki w kwocie 400 zł miesięcznie oraz stypendium socjalne w wysokości 1.300 zł miesięcznie. W związku z tym wniosła o ponowne przeliczenie jej dochodu przy uwzględnieniu aktualnych danych. Zaznaczyła także, że organ I instancji "przeciąga" od września 2022 r. wydanie pozytywnej decyzji, przez co pozbawia ją środków na wychowanie dziecka. Kolegium decyzją z dnia 10 maja 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Argumentując swoje stanowisko SKO wskazało, że uzyskanie świadczeń jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego, które dla dwuosobowej rodziny Skarżącej wynosi 1.348 zł (2 x 674 zł). Dodało również, że przy ustalaniu owego dochodu bierze się pod uwagę dochód uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Mając to na uwadze Kolegium wskazało, że łączny dochód rodziny Wnioskodawczyni wyniósł 1.916,75 zł, a na osobę 958,38 zł, co przekracza wspomniane kryterium dochodowe. Dodano jednocześnie, że w związku z tym, że kwota przekroczenia kryterium dochodowego wynosi 568,75 zł (1.916,75 zł – 1.348 zł) i jest wyższa od świadczeń rodzinnych stanowiących kwotę 317 zł (124 zł - zasiłek rodzinny na dziecko + 193 zł wysokość dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka), to brak jest również możliwości ustalenia zasiłku rodzinnego na zasadach określonych w art. 5 ust. 3 i 3a u.ś.r., tj. jako różnicę między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny. W skardze z dnia 1 czerwca 2023 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Wnioskodawczyni zakwestionowała prawidłowość decyzji Kolegium. W treści skargi Wnioskodawczyni posłużyła się argumentacją zaprezentowaną w odwołaniu. Dodatkowo wskazała, że w myśl art. 5 ust. 4 u.ś.r. organy winny uwzględnić, że utraciła ona dochody, co wpłynęło na jej sytuację majątkową. Dlatego też wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji, ponowne przeliczenie dochodu jej rodziny i przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sprawy jest kontrola rozstrzygnięcia organu administracji, którym odmówiono przyznania Skarżącej zasiłku rodzinnego oraz dodatku do niego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Zdaniem Wnioskodawczyni, organ ustalając wysokość dochodu, który warunkuje prawo do zasiłku, winien wziąć pod uwagę jej aktualną sytuację. W porównaniu bowiem do roku 2021, obecnie nie otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a ponadto wysokość stypendium socjalnego została obniżona do 1.300 zł. W związku z tym, w jej ocenie, doszło do utraty dochodu w rozumieniu art. 5 ust. 4 u.ś.r., co winno być uwzględnione przy ustalaniu dochodu jej rodziny. Z kolei organy obu instancji stoją na stanowisku, że dochód Wnioskodawczyni został ustalony prawidłowo, gdyż przepisy u.ś.r. wymagają, aby przy badaniu kryterium dochodowego uwzględniać dochód uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, w tym przypadku z roku 2021. Przystępując do rozważać wskazać przyjdzie, że zgodnie z art. 5 ust. 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny przysługuje m.in. jednemu z rodziców (art. 4 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł. Z przepisu tego można wywieść, że wysokość dochodu rodziny ma kluczowe znaczenie dla ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do niego. W tym względzie dostrzec należy, że ustawodawca na potrzeby ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób autonomiczny zdefiniował pojęcie dochodu, czemu dał wyraz w art. 3 pkt 1 u.ś.r. Uregulowanie to zawiera enumeratywne wyliczenie składników, które wliczane są do dochodu po uprzednim odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W katalogu tym wymienia się m.in. stypendium o charakterze socjalnym przyznane uczniom lub studentom, a także świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów (art. 3 pkt 1 lit. c tired 14 i 26 u.ś.r.). Podkreślić należy, że dochód członka rodziny, czy też osoby uczącej się, to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2a i 3 u.ś.r.). Oznacza to, że podstawą dla ustalenia, czy spełnione zostało kryterium z art. 5 ust. 1 u.ś.r. jest dochód jaki rodzina osoby ubiegającej się o świadczenie uzyskała w roku poprzedzającym czas wystąpienia ze stosownym wnioskiem. Swoistego rodzaju wyjątkiem od tej zasady jest utrata dochodu. W takim przypadku - myśl art. 5 ust. 4 u.ś.r. – tj. utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Utrata, czy też zmniejszenie wysokości stypendium socjalnego nie została expressis verbis wymieniona w art. 3 pkt 23 u.ś.r. Niemniej jednak w judykaturze prezentowany jest pogląd, że skoro ustawodawca zaliczył do dochodu m.in. stypendia doktoranckie przyznane na podstawie art. 209 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2022 r. poz. 574, z późn. zm.), stypendia sportowe przyznane na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz.U. z 2022 r. poz. 1599 i 2185) oraz inne stypendia o charakterze socjalnym przyznane uczniom lub studentom (art. 3 pkt 1 lit. c tiret 15 u.ś.r.), to brak jakiegokolwiek aksjologicznego uzasadnienia, by utratę dochodu w tej materii ograniczyć jedynie do utraty stypendium doktoranckiego określonego w art. 209 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (art. 3 pkt 23 lit. I u.ś.r. w związku z art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP) – zob. wyroki NSA: z dnia 3 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 2510/18, Lex nr 2736997; z dnia 19 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 2631/18, Lex nr 2769559. Ponadto zwrócić należy uwagę, że o przyznaniu świadczenia rodzinnego winien decydować rzeczywisty dochód rodziny. Dlatego też przy badaniu kryterium dochodowego organ winien brać pod uwagę nie tylko całkowitą utratę stypendium socjalnego, ale również obniżenie jego wysokości. W kwestii natomiast świadczenia z funduszu alimentacyjnego brak jest wyjaśnienia przyczyn, które doprowadziły do tego, że Wnioskodawczyni obecnie go już nie otrzymuje. Zatem nie wiadomo, czy nie doszło do utraty owego świadczenia w rozumieniu art. 3 pkt 23 u.ś.r. Konsekwencją tego jest to, że istnieją istotne wątpliwości co do tego, czy dochód rodziny Skarżącej został ustalony prawidłowo, a to z kolei przekłada się na prawo do zasiłku rodzinnego. Badając podniesioną okoliczność (przyczyny nieotrzymywania świadczenia z funduszu alimentacyjnego) organ I instancji winien wziąć pod uwagę to, że jednoznaczne sformułowanie przepisu art. 3 pkt 23 lit. i u.ś.r. nie wyłącza rozszerzenia definicji na inne przypadki skutkujące utratą świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wyniku zdarzeń, na które osoby pobierające te świadczenia nie miały wpływu (zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 13 grudnia 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 824/17, Lex nr 2419222). Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji zobligowany będzie – po uprzednim wyjaśnieniu przyczyn ustania wypłat świadczenia z funduszu alimentacyjnego - do zweryfikowania przesłanek warunkujących uzyskanie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatku do niego, przy uwzględnieniu przedstawionej powyżej oceny prawnej, w tym także dotyczącej utraty dochodu z tytułu zmniejszenia wysokości stypendium socjalnego. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem Kolegium w tym zakresie i brakiem żądania strony o przeprowadzenie rozprawy, przy czym strona została pouczona o możliwości zgłoszenia takiego żądania w terminie 14 dni od zawiadomienia o treści wniosku Kolegium.