II SA/Gl 1156/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie, Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 4 lipca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1404/2024/11406 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 4 lipca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1404/2024/11406, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania A. P. (dalej – Skarżąca, Wnioskodawczyni), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta J. (dalej – organ I instancji) z dnia 17 maja 2024 r. nr [...] odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Prezydent Miasta decyzją z dnia 17 maja 2024 r., po rozpoznaniu wniosku Skarżącej złożonego w dniu 5 stycznia 2024 r., odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką J. L. W jej uzasadnieniu w pierwszej kolejności zaznaczono, że Wnioskodawczyni pierwszy raz ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne. Następnie wskazano, że w sprawie nie znajdują zastosowania przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm. - dalej u.ś.r.) w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., ponieważ prawo do świadczenia nie powstało przed tą datą. Jak wyjaśniono, wiąże się to z tym, że wniosek o przyznanie świadczenia wpłynął po 31 grudnia 2024 r. Organ I instancji wyraził również stanowisko, że nawet przy stosowaniu u.ś.r. sprzed nowelizacji to również Wnioskodawczyni nie uzyskałaby prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazano bowiem, że Skarżąca nie spełnia warunku, o którym mowa w art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Mianowicie w orzeczeniu ZUS-u zaznaczono, że niezdolność do samodzielnej egzystencji matki Skarżącej datuje się od lutego 2008 r., a więc po 25 roku jej życia. Ponadto wskazano, że Wnioskodawczyni jest uprawniona do renty, co stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu z dnia 14 czerwca 2024 r. pełnomocnik Skarżącej rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnemu zarzucił: 1) mającą wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm. – dalej u.ś.w.) polegającą na stwierdzeniu, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje, bowiem wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do organu I instancji w dniu 5 stycznia 2024 r. i nie zostały spełnione warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o treść przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od dnia 31 grudnia 2023 r., podczas gdy w niniejszej sprawie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został nadany do organu I instancji w grudniu 2023 r., a prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., a zatem winno ono zostać przyznane w oparciu o treść przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.; 2) mającą wpływ na treść zaskarżanego orzeczenia obrazę przepisów Konstytucji RP, tj. art. 32 ust. 1, polegającą na tym, że organ I instancji różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze względu na moment powstania niepełnosprawności, pomimo że przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP; 3) mającą wpływ na treść zaskarżanego orzeczenia obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r., polegającą na stwierdzeniu, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje z uwagi na wiek powstania niepełnosprawności u osoby potrzebującej opieki; 4) mającą wpływ na treść zaskarżanego orzeczenia obrazę przepisów prawa materialnego, tj. naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania przez Skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z pominięciem faktu, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 25 czerwca 2019 r. sygn. akt. SK 2/17 uznał, iż przepis ten w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP; 5) mającą wpływ na treść zaskarżanego orzeczenia obrazę przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., polegającą na wydaniu zaskarżanej decyzji w oparciu o wybiórcze, a nie kompleksowe ustalenia w zakresie wszelkich okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, a w rezultacie niedążeniu do ustalenia przez organ I instancji prawdy obiektywnej. Kolegium nie przychylając się do argumentacji odwołania, decyzją z dnia 4 lipca 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz obowiązujący stan prawny w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. W dalszej części wyjaśniono, że – w świetle art. 63 ust. 1 u.ś.w. - skoro wniosek Skarżącej został złożony w dniu 5 stycznia 2024 r., to zastosowanie znajduje art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. Mając na uwadze jego treść Kolegium zajęło stanowisko, że nie jest możliwe przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że jest ono ustawowo zastrzeżone dla tych opiekunów, którzy sprawują opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, które nie ukończyły 18 roku życia. Tymczasem Skarżąca domaga się świadczenia w związku z opieką sprawowaną nad matką. W końcowej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji podniesiono, że nawet gdyby wniosek został złożony przed 31 grudnia 2023 r. to Skarżąca nie uzyskałaby prawa do świadczenia, gdyż pobiera renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zdaniem Kolegium, stanowi to przeszkodę do przyznania świadczenia określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W skardze z dnia 17 lipca 2024 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik Wnioskodawczyni zarzucił decyzji Kolegium: 1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 63 ust. 1 u.ś.w. poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje, bowiem wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do organu I instancji w dniu 5 stycznia 2024 r., zatem prawo do wnioskowanego świadczenia nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., podczas gdy w niniejszej sprawie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało przed dniem 31 grudnia 2023 r., a zatem zastosowanie mają przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.; 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) naruszenie art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż terminem złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest data jego wpływu do organu, a nie data jego nadania przez pełnomocnika wnioskodawcy za pośrednictwem operatora pocztowego; b) naruszenie art. 7, art. 8 § 1, art. 77, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 108 k.p.a poprzez: brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego; przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy; niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący; nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji. Wobec tych zarzutów pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W motywach skargi pełnomocnik wyraził przekonanie, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jego mocodawczyni powstało przed dniem 31 grudnia 2023 r., ponieważ orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jej matki zostało wydane w dniu [...] r., a ponadto spełniała ona pozostałe przesłanki warunkujące przyznanie tego świadczenia. Dodał ponadto, że wniosek został złożony przed końcem 2023 r., gdyż nadano go przesyłką poleconą w dniu 29 grudnia 2023 r. Skarżącą nie może natomiast ponosić negatywnych konsekwencji tego, że wniosek wpłynął do organu dopiero w dniu 5 stycznia 2024 r., podczas gdy sporządzony i nadany został jeszcze w 2023 r. Dalej wskazał, że decyzje administracyjne przyznające świadczenie pielęgnacyjne mają charakter decyzji retroaktywnych, bowiem przyznawane są od określonego momentu w przeszłości, tj. od momentu spełnienia przez wnioskodawcę wszelkich przesłanek niezbędnych do uzyskania świadczenia. W niniejszej sprawie – zdaniem pełnomocnika - takie przesłanki zostały spełnione jeszcze w grudniu 2023 r., zatem decyzja organu I instancji miałaby charakter retroaktywny, co również przemawia za stosowaniem w niniejszej sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. W skardze ustosunkowano się również do twierdzenia Kolegium, że prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Odwołano się w tym względzie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17. Wywiedziono z niego, że tego rodzaju renta nie może być stawiana na równi ze świadczeniem emerytalnym, a tym samym jej pobieranie nie stanowi negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kluczowym zagadnieniem dla sprawy jest wykładnia art. 63 ust. 1 u.ś.w., tj. przepisu intertemporalnego regulującego jakie brzmienie ustawy o świadczeniach rodzinnych ma zastosowanie do określonego stanu faktycznego. Zauważyć przy tym należy, że aktualnie art. 17 ust. 1 u.ś.r. zawęża krąg uprawnionych do tego świadczenia, tj. do osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, którzy nie ukończyli 18 roku życia. Tymczasem żądanie Skarżącej związane jest z opieką nad matką, a więc osobą, która przekroczyła wskazany cenzus wiekowy. Przystępując do rozważań przytoczyć należy treść art. 63 ust. 1 u.ś.w. Stanowi on, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 u.ś.w. (tj. ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że o powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek w chwili złożenia wniosku (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 190/24, Lex nr 3708448). Oznacza to, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organy administracji rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 105/24, Lex nr 3696430, wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 632/24, Lex nr 3754419). O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami u.ś.r. warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem regulacja z art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać (zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 1 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 291/24, Lex nr 3755258). Zgadzając się z powyższym stanowiskiem podkreślić zatem należy, że stosowanie ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do końca 2023 r. uzależnione jest nie tylko od spełnienia wymagań warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w tamtym okresie, ale również warunkowane jest złożeniem wniosku przed zmianą przepisów, a więc przed 1 stycznia 2024 r. Skoro wniosek Skarżącej wpłynął do organu I instancji w dniu 5 stycznia 2024 r., to nie mógł być on rozpatrzony przy uwzględnieniu zasad obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Nadmienić należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane z urzędu. Otóż osoba, która się o nie ubiega musi się wykazać inicjatywą, tj. wystąpić ze stosownym wnioskiem. Stanowi o tym art. 23 ust. 1 u.ś.r. Zatem prawo do świadczenia nie może powstać wcześniej niż w dniu złożenia wniosku. Natomiast datą wszczęcia postępowania na żądanie strony – w myśl art. 61 § 3 k.p.a. - jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Oznacza to, że nie jest to data wyekspediowania podania za pośrednictwem operatora pocztowego, jak chciałby tego pełnomocnik Skarżącej. Zaznaczyć przy tym należy, że nie znajduje tu zastosowania art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. Wynika to z faktu, że termin określony w art. 63 ust. 1 u.ś.w. nie ma charakteru procesowego, a tylko w odniesieniu do terminu procesowego można uznać, że jest on zachowany, jeżeli pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. Skoro więc podanie wpłynęło do organu I instancji w dniu 5 stycznia 2024 r., to brak jest podstaw do przyjęcia, że prawo do świadczenia Skarżącej powstało przed 31 grudnia 2023 r. W kontekście dotychczasowych rozważań bez znaczenia jest więc to, że wniosek został nadany w placówce pocztowej jeszcze w 2023 r. Ustawodawca bowiem jednoznacznie sprecyzował datę wszczęcia postępowania inicjowanego wnioskiem (art. 61 § 3 k.p.a.). Przyjęcie odmiennego stanowiska stanowiłoby o działaniu contra legem. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może tym bardziej decydować data wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jest to bowiem jedna z kilku przesłanek warunkujących prawo do świadczenia. Zatem sam fakt stwierdzenia stopnia niepełnosprawności matki Skarżącej przed końcem 2023 r. nie przesądza o prawie do świadczenia. Jak zaznaczono to wcześniej, następuje to dopiero z chwilą złożenia wniosku przy jednoczesnym założeniu, że istnieją pozostałe okoliczności, których spełnienie umożliwia organowi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W tej sytuacji odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi nie znajduje uzasadnienia. Końcowo należy jeszcze podnieść, że w świetle obowiązującego od 1 stycznia 2024 r. przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wniosek nie mógł być uwzględniony, gdyż obecnie świadczenie należne jest osobie sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 lat. Natomiast Skarżąca ubiega się o świadczenie związane z opieką nad matką, której wiek przekracza wskazaną granicę. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.). Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na zgodny wniosek Skarżącej i Kolegium.