II SA/Gl 116/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Kaznowska Rafał Wolnik Protokolant ref. Ewa Jędrasik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2005 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przyznania własności działki od d a l a s k a r g ę Pismem z dnia [...] r. S. K. zwrócił się o wszczęcie z urzędu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Starostwa Powiatowego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przekazania K. P. działki dożywotniego użytkowania, oznaczonej nr [...], k.m.p. 1 o pow. 0,1549 ha, położonej w W.G. Jego zdaniem decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a mianowicie art. 118 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jako że od [...] r. do chwili obecnej włada powyższą nieruchomością, a w [...] r. częściowo ją ogrodził, czego dowodem są akta sprawy Sądu Rejonowego w C. sygn. [...]. Wyrokiem z dnia [...] r. Sąd nakazał zaś wydanie przedmiotowej nieruchomości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. w dniu [...] r. wszczęło z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności powyższej decyzji , o czym powiadomiono m.in. S. K. Następnie decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ ten na podstawie art. 156 § 2 kpa orzekł o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty Powiatowego w K. z dnia [...] r. W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż działka, której dotyczy decyzja została zbyta aktem notarialnym z dnia [...] r. Rys. [...] nr [...] na rzecz W. P. W wyniku tej umowy w ocenie organu nastąpiły nieodwracalne skutki prawne, co prowadzić winno do odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. Powyższą decyzję w dniu [...] r. doręczono do wiadomości S. K. który pismem z dnia [...] r. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc iż kontroli danego rozstrzygnięcia dokonuje się pod kątem zgodności z przepisami prawa obowiązującymi w chwili jego wydania, nie zaś jak uznał organ, w aspekcie konsekwencji prawnych, jakie zaistniały w czasie późniejszym w postaci zbycia nieruchomości. Dodatkowo wnioskodawca podniósł, iż w sprawie okoliczności wydania kwestionowanej decyzji Starosty prowadzone jest postępowanie karne. W związku z tym kolejnym pismem z dnia [...] r. S. K. wniósł o zawieszenie postępowania na podstawie art. 98 § 1 kpa. Zaskarżoną decyzją samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 127 § 3 kpa orzekło o umorzeniu postępowania odwoławczego z uwagi na fakt, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy pochodzi od osoby nie będącej stroną prowadzonego postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 kpa. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego S. K. wniósł o uchylenie powyższej decyzji z powodu naruszenia art. 7 kpa, polegającym na załatwieniu sprawy bez względu na interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także zarzucając naruszenie art. 28 kpa i nareszcie art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 127 § 3 kpa. Skarżący podniósł, iż wg procesowego pojęcia strony utrwalonego w orzecznictwie i przyjmowanego w większości w literaturze, samo przekonanie podmiotu o posiadaniu interesu prawnego, daje podstawę do uznania za stronę, a przy tym ten organ przyznał mu taki status, powiadamiając go o wszczęciu postępowania i przeprowadzeniu rozprawy administracyjnej, w której brał udział. Nadto, zdaniem skarżącego, w przypadku uznania, że środek zaskarżenia został wzniesiony przez nieuprawniony podmiot, należało wydać postanowienie z art. 134 kpa. Wreszcie, skarżący podniósł, iż organ winien być podjąć szereg czynności z urzędu w związku z powzięciem wiadomości o toczącym się postępowaniu karnym. Organ, którego działanie zaskarżono, wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Z mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), rozpoznanie sprawy winno nastąpić na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Tymczasem dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził naruszenia prawa, wymienionego w art. 145 § 1 tej ustawy. Z mocy art. 127 § 3 kpa, od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez samorządowe kolegium odwoławcze, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, nie służy odwołanie, jednak strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, a do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Redakcja tego przepisu w zestawieniu dodatkowo z treścią art. 127 § 1 kpa, nie pozostawia żadnych wątpliwości, iż legitymowanym do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i wniesienia odwołania, jest strona postępowania. Pojęcie strony zostało zaś zdefiniowane w przepisie art. 28 kpa. Zatem stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Skład orzekający nie podziela stanowiska skargi, iż ustawodawca posłużył się pojęciem strony w ujęciu subiektywnym, Zdaniem Sądu, interes prawny, którego istnienie warunkuje przyznanie osobie przymiotu strony w określonej sprawie, musi bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu ( vide : postanowienie NSA z dnia 30 maja 1984 r. sygn. akt II SA 789/84 ( niepubl.), wyrok NSA z dnia 10 marca 1989 r. sygn. akt IV SA 1254/88 ( niepubl.). Zatem interes prawny musi wynikać z konkretnej normy prawa materialnego, wywodzącego się z różnych dziedzin, a zatem nie tylko prawa administracyjnego, lecz także cywilnego. Nadto, jak wyjaśniono w wyroku NSA z dnia 12 stycznia 1994 r. sygn. akt II SA 2164/92 ( niepubl.), stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego, lecz również każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji. Wreszcie, status strony wynika z przepisów prawa materialnego ustanawiających prawa lub obowiązki, a nie z uznania danego podmiotu za stronę przez organ administracji ( wyrok NSA z dnia 10 marca 1989 r. sygn. akt IV SA 1254/88, niepubl. vide : B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wyd. C.H. Beck, W-wa 1996. str. 197 – 199 ). Podzielając powyższe poglądy skład orzekający stwierdził, iż skarżący nie legitymuje się przymiotem strony w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, wydanej na podstawie art. 118 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( tekst jedn. Dz. U. z 1993 r. nr 71, poz. 342 ze zm.). Skarżącemu nie przysługuje bowiem prawnorzeczowy tytuł do powyższej nieruchomości. Interesu prawnego skarżący nie może też wywodzić z faktu uprzedniego posiadania nieruchomości. Przywołanym przez niego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r. sygn. akt [...] nakazano mu wydanie na rzecz W. P. części spornej działki nr [...] o całkowitej powierzchni 1549 m2 , określonej jako [...] o pow. 400 m2 . Taki stan rzeczy nie daje żadnych podstaw do stwierdzenia, aby postępowanie zarówno postępowanie pierwotne, jak i nadzwyczajne dotykało interesu prawnego lub obowiązku skarżącego. Nadto, postępowanie nadzwyczajne wdrożono z urzędu wskutek zawiadomienia skarżącego, co podpada pod przesłanki z art. 235 § 1 kpa. Żądanie czynności organu ze strony skarżącego nie było bowiem obwarowane jego interesem prawnym ani obowiązkiem. Z treści skargi wynika natomiast, iż skarżący domagał się czynności organu z uwagi na interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jednakże wzgląd na tego typu przesłanki mógł uzasadniać podjęcie określonych czynności przez prokuratora jako organu powołanego do strzeżenia praworządności na podstawie Działu IV Kpa. Natomiast w toku postępowania administracyjnego skarżący powoływał się na zamiar nabycia spornej działki ( vide : protokół rozprawy administracyjnej z dnia [...] r.) Taki stan rzeczy daje podstawy do przyjęcia, iż skarżący posiada interes faktyczny w określonym załatwieniu sprawy. Stwierdzenie nieważności decyzji doprowadziłoby bowiem do stanu prawnego, w którym prawo własności działki przysługiwałoby Skarbowi Państwa. Wreszcie, jak już wyżej stwierdzono, dopuszczenie skarżącego do udziału w postępowaniu administracyjnym nie tworzy legitymacji procesowej. W konsekwencji, prawidłowo orzekł organ, którego działanie zaskarżono, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej decyzją o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie nieodpłatnego nabycia działki przez W. P., pochodzi od podmiotu nie będącego stroną w rozumieniu art. 28 kpa. Postępowanie odwoławcze podlegało zaś w takiej sytuacji umorzeniu na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 kpa w zw. z art. 127 § 3 kpa jako bezprzedmiotowe. Wbrew twierdzeniom skargi, nie zachodzi bowiem w takiej sytuacji przypadek niedopuszczalności odwołania, skutkujący wydaniem postanowienia w trybie art. 134 kpa w wyniku postępowania wstępnego. Jeżeli bowiem odwołanie ( wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy ) wniosła jednostka, która twierdzi, że zaskarżona decyzja dotyczy jej interesu prawnego lub obowiązku, organ odwoławczy obowiązany jest rozpoznać jej odwołanie. Jeżeli w wyniku rozpoznania organ stwierdzi, iż jednostka ta nie ma w sprawie indywidualnego interesu prawnego lub obowiązku, to wydaje on wówczas decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego ( vide : powołany komentarz, str. 575 oraz uchwała NSA z dnia 5 lipca 1999 r. sygn. akt OPS 16/98, ONSA 1999/4/119 ). Już jedynie na marginesie wyjaśnić przyjdzie, iż stwierdzenie sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa przy wydaniu decyzji, wymaga wydania orzeczenia sądu i stanowi przesłanką wznowienia z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 kpa, nie podpadając pod podstawy stwierdzenia nieważności decyzji z art. 156 § 1 kpa. W ramach niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego skład orzekający władny był zaś dokonać kontroli jedynie zaskarżonej decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego – bez badania zgodności z prawem rozstrzygnięcia organu z dnia [...] r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji. Dopiero gdyby zachodziły podstawy do uwzględnienia skargi, Sąd władny byłby do kontroli także tegoż rozstrzygnięcia. Skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa, skarga nie mogła odnieść skutku i podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. su.