II SA/Gl 117/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 maja 2021r. sprawy ze skargi L.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 158 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256-dalej "K.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku L.B. (strona, skarżąca) o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją własną nr [...] z dnia [...] r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO) z dnia [...] r. nr [...] uchylającej decyzję wydaną przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w C. nr [...] z dnia [...] r. i przekazującą sprawę do ponownego rozpoznania - utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] r. W uzasadnieniu podano następujący stan prawny i faktyczny sprawy. Wnioskiem z dnia [...] r. strona zwróciła się do organu I instancji o przyznanie zasiłku celowego z powodu zwiększonych wydatków na leczenie, na zakup lekarstw, rajstop, pończoch przeciw żylakowych oraz opaski na kolano. Organ I instancji decyzją z dnia [...] r. odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. SKO decyzją z dnia [...] r. uchyliło decyzję organu I instancji z dnia [...] r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Strona w piśmie do SKO (data wpływu do organu [...] r.) wniosła o ponowne rozpatrzenie kwestii kryterium dochodowego, powołując się na rozbieżności w decyzjach organów. Na wezwanie SKO strona sprecyzowała swoje żądanie w pismach z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. wskazując, że ubiega się o stwierdzenie nieważności między innymi decyzji SKO z [...] r. Stwierdziła, że postępowanie powinno być unieważnione z powodu rażącego naruszenia prawa przez ten organ tj. brak rzetelnej oceny jej sytuacji osobistej i finansowej. SKO decyzją z dnia [...] r. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji własnej z dnia z dnia [...] r. W uzasadnieniu stwierdziło, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez SKO nie wykazało wystąpienia żadnej z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, wskazanych w art. 156 § 1 K.p.a, w tym przesłanek wskazanych przez stronę w pkt 2 przywołanego przepisu. W dniu [...] r. strona nadała w placówce pocztowej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że w czasie postępowania administracyjnego o zasiłek celowy nie oceniono w sposób rzetelny jej sytuacji finansowej i osobistej. SKO decyzją z dnia [...] r., po rozpatrzeniu wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją SKO z dnia [...] r.- utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] r. W uzasadnieniu wskazało, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest instytucją prawa mająca na celu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, zarówno ostatecznych jak i nieostatecznych, które dotknięte są wadami kwalifikowanymi. Zgodnie z art. 156 § 1 K.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, 4) została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie, 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą, 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. SKO po dokonaniu analizy dokumentacji sprawy oraz wniosku strony o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r. stwierdziło, że w sprawie nie zachodzą żadne ww. przesłanki stanowiące podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji. Wyjaśniło, że postępowanie organu I instancji zostało wszczęte na wniosek z dnia [...] r. o przyznanie zasiłku celowego. Decyzją z dnia [...] r. organ I instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego zasiłku celowego. Natomiast SKO decyzją z dnia [...] r nr [...], po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W uzasadnieniu zacytowało art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w którym wskazano na przesłanki przysługiwania prawa do świadczeń z pomocy społecznej. Mając na względzie ustalenia organu I instancji stwierdziło, że zachodzi konieczność wyjaśnienia, jaki charakter miała pożyczka syna i córki oraz czy była to w istocie pożyczka, czy tez darowizna. Wskazało dalej, że brak należytego ustalenia sytuacji dochodowej strony stanowi naruszenie zasad postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym SKO zasadnie uchyliło decyzje organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ i instancji wskazując, że w ramach ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji zgodnie ze wskazaniami Kolegium ustali właściwy dochód rodziny strony. SKO wyjaśniło nadto, że odmowa stwierdzenia nieważności decyzji następuje, jeżeli w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, iż nie istnieje przyczyna nieważności. W skardze z dnia 29 grudnia 2020 r. skarżąca wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia. Podniosła, że brak rzetelnej oceny kryterium dochodowego i jej sytuacji osobistej wpływa negatywnie na jej zdrowie i ma wpływ na kłopoty finansowe jej rodziny. Wskazała, że wyjaśnienie kwestii dochodu jej rodziny trwa cztery lata i przez to jest narażona na stres. Wyraziła opinię, że postępowanie organów jest naganne, a nadal nie wyjaśniono meritum sprawy. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, to jest nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.-dalej "p.p.s.a."), wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa sprawa została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.ps.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt niniejszej sprawy wniosek taki został złożony przez Kolegium w odpowiedzi na skargę i został doręczony skarżącej dnia 10 lutego 2021 r. W zakreślonym terminie skarżąca nie złożyła wniosku z żądaniem przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] r. r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] r., odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji SKO z dnia [...] r. wydanej w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Na wstępie wskazać należy, że postępowanie administracyjne toczyło się w trybie nadzwyczajnym, tj. stwierdzenia nieważności decyzji. Jest to instytucja procesowa, stwarzająca prawną możliwość eliminacji z obrotu prawnego aktów administracyjnych, dotkniętych jedną z kwalifikowanych wad enumeratywnie wyliczonych w art. 156 § 1 K.p.a. Stwierdzenie nieważności decyzji oznacza, iż weryfikowana decyzja jest dotknięta ciężką wadliwością, od chwili jej wydania, ze skutkiem ex tunc. Rozważając, czy w sprawie wystąpiły przesłanki, określone w art. 156 § 1 K.p.a. Sąd uznał, że decyzje SKO prawidłowo wykazało, iż brak jest przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji. Przechodząc do merytorycznej oceny kontrolowanego aktu Sąd wyjaśnia, że procedura stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest nadzwyczajnym trybem weryfikacji tego rodzaju aktu i stanowi wyjątek od przyjętej przez ustawodawcę w art. 16 § 1 K.p.a. zasady trwałości decyzji ostatecznych, pozostających w obrocie prawnym i w większości sytuacji nadających danemu podmiotowi określone prawo lub nakładających obowiązek prawny. Stwierdzenie nieważności decyzji może więc nastąpić w przypadku niewątpliwego i oczywistego wystąpienia którejkolwiek z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. Zaznaczyć jednocześnie należy, że w tym trybie nie prowadzi się postępowania mającego zastąpić i naprawić pierwotne działanie organu, którego decyzja jest badana (nie jest to bowiem postępowanie zwyczajne), bądź też zweryfikować i sanować wszelkie błędy tak postępowania zwykłego jak i wydanej w jego toku decyzji, w tym dokonać odmiennej oceny okoliczności sprawy od tej jaką przeprowadzono pierwotnie. Podkreślenia wymaga także i to, że weryfikacja prawidłowości decyzji następuje z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania. W trybie nadzwyczajnym ocenia się działanie organu, którego decyzja poddana jest nadzwyczajnej weryfikacji w kontekście dowodów zebranych w postępowaniu zwykłym i stanu prawnego obowiązującego w dacie pierwotnego orzekania. Skarżąca we wniosku o wszczęcie postępowania o unieważnienie decyzji SKO z dnia [...] r. oraz w późniejszych pismach podkreśla, że postępowanie powinno być unieważnione z powodu braku dokonania przez organ rzetelnej oceny jej sytuacji osobistej i finansowej. Z kolejnych pism wynika jednocześnie, że domaga się szybkiego, jednoznacznego i merytorycznego rozstrzygnięcia w kwestii dochodów jej rodziny. Sąd zwraca uwagę, że o rażącym naruszeniu prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. można mówić wówczas, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki, tj. naruszenie prawa ma charakter oczywisty, widoczny na "pierwszy rzut oka", charakter przepisu, który został naruszony pozwala na proste uznanie oczywistości jego naruszenia (jest on jasny, klarowny i nie wymaga prowadzenia skomplikowanej wykładni prawa) oraz przemawiają za tym racje (skutki) społeczne i ekonomiczno-gospodarcze, które wywołuje rozstrzygnięcie dotknięte wadą kwalifikowaną. Sąd wyjaśnia, odnosząc się do twierdzeń skarżącej, że organ nie ocenił prawidłowo jej sytuacji osobistej i finansowej, czym rażąco naruszył prawo, a zatem w jej ocenie została spełniona przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., że o rażącym naruszeniu prawa można mówić wówczas, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność. W niniejszej, sprawie taka okoliczność nie wystąpiła. SKO prawidłowo uchyliło decyzję organu I instancji uznając, że organ ten w sposób nierzetelny ustalił dochód skarżącej i wskazało, jakie okoliczności powinien uwzględnić organ I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Zauważyć bowiem należy, że warunkiem skorzystania ze świadczeń z pomocy społecznej było uzyskanie dochodu w rodzinie nieprzekraczającego kwoty 514 zł kryterium dochodowego (kryterium dochodowe obowiązujące w chwili wydawania decyzji przez Kolegium od dnia [...]r.) i organ I instancji zobowiązany był do prawidłowego jego ustalenia. W tych okolicznościach Sąd stanął na stanowisku, że Kolegium orzekając w I i II instancji, prawidłowo uznało, iż weryfikowane orzeczenie nie jest obarczone kwalifikowanymi wadami. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.