II SA/Gl 1170/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.),, Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Protokolant starszy referent Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2019 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oddala skargę. Wnioskiem z dnia 29 stycznia 2019 r. skarżący A. W. wystąpił o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt córki J. W. w pieczy zastępczej. Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] r. odmówił odstąpienia od ustalenia tejże opłaty. Jednakże wskutek odwołania skarżącego, decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o uchyleniu decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji celem określenia kwoty przedmiotowej opłaty oraz odniesienia się do stanu zdrowia skarżącego i aktualnej sytuacji życiowej. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji decyzją z dnia [...] r. powtórnie odmówił odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej od 1 stycznia 2019 r. do 11 kwietnia 2020 r., tj. uzyskania przez dziecko pełnoletności. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zgodnie z decyzją administracyjną, niezawodowa rodzina zastępcza otrzymuje świadczenie pieniężne w wysokości 694 zł miesięcznie. Stąd też taką kwotę stanowi opłata miesięczna, a łącznie 10.664,47 zł. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Na jego dochód składa się emerytura w wysokości 3.638,72 zł (po potrąceniach alimentacyjnych w wysokości 500 zł, z czego 300 zł to alimenty na rzecz córki) oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 184,42 zł miesięcznie. Kryterium dochodowe wynosi zaś 701 zł. Skarżący legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] r. o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 30 września 2019 r., jest osobą niezdolną do pracy, wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Korzysta z płatnych w 100% usług opiekuńczych, a także pomocy osób trzecich. Dodatkowo opłaca ubezpieczenie na życie w wysokości 76 zł miesięcznie oraz polisę [...] w wysokości 225 zł. Zdaniem organu, są to jednak nieuzasadnione wydatki, podobnie jak wysokie koszty wyżywienia. Po zacytowaniu treści art. 194 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2018 r., poz. 998 ze zm.) oraz § 7 ust. 2 uchwały Rady Miejskiej z dnia 23 kwietnia 2015 r. nr [...] w sprawie określenia szczególnych warunków umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty oraz odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, organ I instancji stwierdził, że skarżący spełnia przesłanki do odstąpienia od ustalenia opłaty w postaci faktu płacenia alimentów na dziecko umieszczone w pieczy zastępczej oraz długiej i uciążliwej choroby i niepełnosprawności. Jednak mając na uwadze fakt, że skarżący pomimo ciężkiej sytuacji zdrowotnej posiada dochód stały w postaci emerytury, która znacznie przekracza kryterium dochodowe, organ administracji uznał, że brak wyjątkowych sytuacji do zastosowania najdalej idącej ulgi, gdyż naruszałoby to interes społeczny. Stąd też wniosku nie uwzględniono. W odwołaniu od decyzji skarżący zaprzeczył, aby złożył wniosek o odstąpienie od ustalenia przedmiotowej opłaty. Zarzucił, że nie uzyskał informacji, czy matka dziecka również ponosi opłatę za pieczę zastępczą, skoro pracuje. Powołał się tez na pogarszający się stan zdrowia i nierówne traktowanie stron oraz bezpodstawne nieuwzględnienie jego sytuacji w dotychczasowych postępowaniach o zwolnienie go z opłat. Skarżący przedstawił też trudne warunki mieszkaniowe oraz plany remontu mieszkania i założenia ogrzewania gazowego, którego koszt wynosi 17.000 zł. W obecnej sytuacji zmuszony jest ograniczyć wydatki, nawet na leki i nie stać go na zakup pasa ortopedycznego, aparatu słuchowego oraz okularów. Stąd też wniósł o zwolnienie go z opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej, gdyż płaci na nią alimenty i opłaca jej polisę ubezpieczeniową. Do odwołania dołączył listę miesięcznych wydatków na kwotę 3.766 zł, orzeczenia i zaświadczenia lekarskie oraz przywołaną w odwołaniu dokumentację. Jednakże zaskarżoną decyzją odwołania nie uwzględniono. Utrzymując w mocy decyzję odmowną Kolegium zwróciło uwagę na nieprawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Gl 993/18, którym oddalono skargę strony na decyzję tego organu z dnia 6 września 2018 r. w przedmiocie odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Kolegium podkreśliło też, że odstąpienie od ustalenia opłaty ma charakter uznania administracyjnego. Skarżący spełnia tylko jedną z przesłanek, tj. płaci alimenty na dziecko. Jednak zdaniem organu, w takiej sytuacji może wystąpić o obniżenie alimentów. Co prawda, skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i długotrwale chorą, ale z tego powodu brak podstaw do odstąpienia od opłaty, gdyż jego dochód z tytułu emerytury i renty, znacznie przekracza 200% kryterium dochodowego, tj. 1402 zł. Po zapoznaniu się z listą wydatków, dołączoną do odwołania, Kolegium stwierdziło zaś, że skarżący może i powinien ograniczyć wydatki, które nie są niezbędne. Mianowicie, może skorzystać z tańszego operatora telewizji cyfrowej lub naziemnej. Płacone przez niego ubezpieczenie jest dobrowolne. Skarżący nie przedstawił też dowodów opłat za pomoc osób trzecich, a może skorzystać z odpłatnych usług opiekuńczych MOPS. Zdaniem Kolegium, nie ma tez znaczenia fakt, że strona spłaca wcześniejsze zobowiązania wobec MOPS. Zawyżono też wydatki na wyżywienie (kwota 1450 zł w tym 250 zł na soki i owoce). Brak też podstaw do przyjęcia, aby wymiana ogrzewania była konieczna. Skarżący może też ubiegać się o dofinansowanie na ogrzewanie i zakup sprzętu medycznego. W tej sytuacji Kolegium uznało, że odstąpienie od opłaty byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Skarżący może się też ubiegać o odroczenie terminu spłaty opłaty lub rozłożenie wymaganej kwoty na raty. Stąd też odwołania nie uwzględniono. W skardze do sądu administracyjnego skarżący zarzucił niesprawiedliwe traktowanie go przez organy obydwu instancji. Nie zgodził się z poglądem, że opłacanie polisy ubezpieczeniowej na córkę jest wydatkiem zbędnym. Powtórzył zarzuty w zakresie nierównego traktowania rodziców, gdyż nie wie, czy matka dziecka ponosi odpłatność za jego pobyt w pieczy zastępczej. Wskazał też na konieczność remontu mieszkania oraz spłacane zadłużenie po 1.300 zł miesięcznie i wysokie koszty utrzymania, związane ze stołowaniem się w restauracji oraz zakupem zdrowej żywności. Do skargi dołączył listę wydatków na kwotę 3.900 zł miesięcznie i kserokopie rachunków. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie mogła odnieść skutku. Organy administracji należycie zebrały i oceniły materiał dowodowy w zakresie sytuacji majątkowej, zdrowotnej i osobistej skarżącego. Na tej podstawie, nie przekraczając ram uznania administracyjnego, prawidłowo orzekły o odmowie odstąpienia od odpłatności za pobyt małoletniej córki skarżącego w pieczy zastępczej, mając na uwadze interes społeczny. Zasadnie Kolegium wskazało, że skarżący spełnia tylko jedno kryterium z przywołanej wyżej uchwały Rady Miasta. Mianowicie, łozy alimenty w kwocie 300 zł na córkę. Jest on co prawda osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, długotrwale chorą, lecz jego dochód wynosi łącznie 3.823 zł – po potrąceniu alimentów na córkę i byłą żonę. Zdaniem składu orzekającego, kwota ta jest wystarczająca do zaspokojenia bieżących potrzeb skarżącego, nawet przy przyjęciu, że z uwagi na stan zdrowia, wymaga zwiększonych wydatków na żywność i odpłatnej pomocy osób trzecich. Można też zgodzić się z argumentacją skarżącego, że obecnie rezygnacja z dodatkowego ubezpieczenia byłaby nieracjonalna. W istocie też trudno polemizować z przedstawioną przez niego listą wydatków, czy koniecznością stołowania się poza domem. Niewątpliwie też zmiana ogrzewania na gazowe jest racjonalna. Jednak o ile tego rodzaju wydatki są celowe, to trafnie uznały organy administracji, że zadłużenie z tytułu odpłatności za pobyt córki w pieczy zastępczej, o umorzenie którego w połowie skarżący ubiegał się w odrębnym postępowaniu, będącym przedmiotem kontroli sądowej w przywołanej przez Kolegium sprawie tut. Sądu, nie może mieć znaczenia dla oceny sytuacji skarżącego jako przemawiające za uwzględnieniem żądania odstąpienia od opłaty. Skarżący nie może też upatrywać nierówności i niesprawiedliwości w fakcie, że alimenty zasądzono odrębnie od obojga rodziców, zaś opłata za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej jest egzekwowana wyłącznie od niego. Inne są bowiem zasady ustalania tych należności. Alimenty obciążają odrębnie każdego z rodziców. Tymczasem opłata za pobyt w pieczy zastępczej obciąża solidarnie oboje rodziców. Od uznania wierzyciela zależy zatem wybór dłużnika. Skarżący może też zaś dochodzić od matki dziecka zwrotu części poniesionych przez niego opłat, o ile poniósł je w całości. Dochodzenie tych roszczeń możliwe jest w procesie cywilnym i nie ma wpływu na ocenę sytuacji majątkowej skarżącego na użytek niniejszego postępowania. Mając na uwadze fakt, że córka skarżącego uzyska pełnoletność w kwietniu 2020 r., konieczność wykonania remontu można odłożyć, bądź też skarżący może ubiegać się o rozłożenie opłaty na raty, czy też odroczenie terminu płatności. Tego rodzaju środki z punktu widzenia interesu społecznego są bardziej uzasadnione, niż odstąpienie od ustalenia opłaty, co wiązałoby się z przerzuceniem na podatników kosztów pobytu dziecka w pieczy zastępczej. Organy administracji nie przekroczyły zatem ram uznania administracyjnego odmawiając udzielenia skarżącemu najdalej idącej ulgi. Mimo trudnej sytuacji osobistej i zdrowotnej, skarżący posiada stałe i stosunkowo wysokie dochody. Brak zatem podstaw do określenia jego sytuacji jako szczególnej i wyjątkowej, co przemawiałoby za nadaniem prymatu interesu osobistego skarżącego nad interesem społecznym. W świetle zebranego materiału dowodowego, sąd administracyjny nie stwierdził dowolności działania organów w zakresie oceny możliwości uwzględnienia jego wniosku w trybie art. 194 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, wyżej powołanej. W toku postępowania organy nie naruszyły także gwarancji procesowych skarżącego w stopniu uzasadniającym wznowieniem tego postępowania, bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych wszystkich względów, nie stwierdzając naruszenia prawa wymienionego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił zgodnie z art. 151 tej ustawy. mr