II SA/Gl 1180/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Spółka jawna w upadłości układowej w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie zezwolenia na zajęcie pasa drogowego na skutek wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 3 października 2012 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200,00 zł A.F. , działająca w imieniu skarżącej Spółki - w terminie wyznaczonym do dokonania tej czynności, zwróciła się w piśmie z dnia [...] r. z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że wobec skarżącej Spółki Sąd Rejonowy w C. postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt [...] ogłosił jej upadłość z możliwością zawarcia układu. Na dowód powyższego złożono kopię sentencji postanowienia. Dodatkowo podniesiono, że Spółka zaskarżyła dwadzieścia cztery decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., co wiąże się z koniecznością poniesienia dodatkowych kosztów wobec zainicjowanych postępowań sądowych, tj. co najmniej w kwocie 4 800,00 zł tytułem wpisów sądowych od skarg. Na urzędowym formularzu druku PPPr, nadesłanym na wezwanie Sądu, przedstawiciel skarżącej Spółki wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych dodała, że niewielkie środki jakie posiada Spółka są konieczne na pokrycie kosztów zawarcia układu i postępowania upadłościowego. Przedstawiając sytuację finansową Spółki podała, że kapitał zakładowy wynosi 16 888,00 zł (szesnaście tysięcy osiemset osiemdziesiąt osiem złotych), środki trwałe - 778 450,84 zł (siedemset siedemdziesiąt osiem tysięcy czterysta pięćdziesiąt złotych i osiemdziesiąt cztery złote), a poniesiona za ostatni rok obrotowy według bilansu strata ukształtowała się na poziomie 2 993 946,23 zł (dwa miliony dziewięćset dziewięćdziesiąt trzy tysiące dziewięćset czterdzieści sześć złotych i dwadzieścia trzy grosze). Dodatkowo złożono oświadczenie o stanie posiadanych rachunków bankowych (w sumie na kwotę 215,96 zł), jak również o środkach pieniężnych zgromadzonych w kasie Spółki w kwocie 25 000,00 zł (dwadzieścia pięć tysięcy złotych). Postanowieniem z dnia 27 listopada 2012 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że analiza sytuacji strony skarżącej nie pozwala na stwierdzenie, że nie będzie ona w stanie ponieść wydatków związanych z postępowaniem sądowym w sytuacji, kiedy w kasie posiada środki wystarczające na ich pokrycie, a łączne koszty z tego tytułu - biorąc pod uwagę inne postępowania sądowoadministracyjne - będą stanowiły 20% zgromadzonych środków pieniężnych. Podkreślono przy tym, że z uwagi na charakter publicznoprawny, jaki należy przypisać kosztom sądowym, nie można przyznać pierwszeństwa innym wydatkom strony. Od powyższego postanowienia w przewidzianym do tego terminie pismem z dnia [...] r. A.F. wniosła sprzeciw, wnioskując o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. od wpisu od skargi. W uzasadnianiu podniosła, że środki zgromadzone w kasie są niezbędne dla pokrycia kosztów postępowania upadłościowego i realizację bieżących zobowiązań. Podkreślono przy tym, że pokrycie wymienionych wydatków ma priorytetowe znaczenie dla strony, inne bowiem rozdysponowanie środków mogłoby skutkować "niekorzystną zmianą opcji upadłościowej". Dalej strona skarżąca wyjaśniła, że posiadane środki trwałe są niezbędne przy prowadzonej działalności gospodarczej i nie jest możliwa ich sprzedaż celem pokrycia kosztów postępowania. Wskazano również na znaczny poziom osiągniętej w poprzednim roku straty, a także na stan rachunków bankowych, których salda są na poziomie niższym niż suma wpisów od skarg wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Wezwaniem z dnia 21 grudnia 2012 r. skarżąca Spółka zobowiązana została do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych w sprzeciwie poprzez wskazanie wysokości kosztów postępowania upadłościowego, poziomu bieżących zobowiązań i należności oraz terminów ich płatności. Ponadto wezwano do przedłożenia dokumentów obrazujących sytuację finansową wnioskodawcy (rachunku zysków i strat za rok 2010, 2011 oraz za 11 miesięcy roku 2012), jak również dokumentów, z których wynikałoby, jakie wierzytelności zostały zgłoszone w postępowaniu upadłościowym przez wierzycieli Spółki. W odpowiedzi na powyższe strona skarżąca w pismem nadanym w dniu [...] r. oświadczyła, że do dnia dzisiejszego nie została sporządzona kompletna lista wierzycieli, co uniemożliwia przekazanie pełnej informacji odnośnie wierzytelności dochodzonych w postępowaniu upadłościowym. Nadto z uwagi na krótki okres zakreślony w wezwaniu wystąpiono o przedłużenie terminu do przedstawienia dokumentów za okres 11 miesięcy 2012 r. Wniesiono także o zwrócenie się bezpośrednio do osoby prowadzącej księgi rachunkowe spółki - osoby działającej jako odrębny podmiot gospodarczy - o nadesłanie wymaganych dokumentów finansowych obejmujących okres jedenastu miesięcy 2012 r. Do powyższego pisma strona załączyła bilans oraz rachunek zysków i strat za lata 2010 i 2011 oraz dane na dzień 31 grudnia 2012 r. dotyczące środków zgromadzonych przez Spółkę na trzech należących do niej rachunkach bankowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznając wniosek o prawo pomocy zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, którego nie odrzucono, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy - jako wyjątek od powyższej zasady - winna być stosowane tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W myśl art. 245 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie fachowego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Jak wynika z powyższego, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Skarżąca Spółka występując o zwolnienie od kosztów sądowych zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W brzmieniu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na uwadze treść przywołanych wyżej przepisów Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania stronie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu nie można bowiem uznać, że sytuacja finansowa skarżącej Spółki, która posiada w kasie środki pieniężne w wysokości 25 000,00 zł (dwadzieścia pięć tysięcy złotych) - nawet przy uwzględnieniu faktu, że znajduje się ona w upadłości układowej - nie pozwala na poniesienie opłaty sądowej (wpisu od skarg) w łącznej kwocie 5 000,00 zł (pięć tysięcy złotych), obliczonej dla wszystkich zainicjowanych obecnie przed Sądem postępowań. W tym miejscu podkreślić należy, że stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie Sądu podane przez skarżącą Spółkę okoliczności wymagały dodatkowych wyjaśnień, jednak strona pomimo wezwania nie dostarczyła nie tylko dokumentów zawierających dane dotyczące aktualnej sytuacji finansowej Spółki - co wyklucza możliwość prawidłowej oceny tej sytuacji na dzień dzisiejszy, ale również potwierdzających wysokość wydatków, na które powołała się w sprzeciwie (kosztów postępowania upadłościowego i poziomu bieżących zobowiązań). Co prawda strona wskazała na krótki okres czasu wyznaczony dla zebrania stosownej dokumentacji, jednak zdaniem Sądu przygotowanie zestawienia zawierającego dane na temat bieżących zobowiązań, na uregulowanie których Spółka planuje przeznaczać zgromadzone środki pieniężne (co ma dla niej, jak sama zaznacza "kapitalne znaczenie") nie powinno stanowić większych trudności. Ponadto Spółka dla prawidłowego obliczania zaliczki na podatek dochodowy winna przygotowywać dane umożliwiające dokonanie stosowanych wyliczeń, w tym dane za jedenaście miesięcy 2012 r. Bez wpływu na ten obowiązek pozostaje tutaj fakt, że prowadzenie ksiąg rachunkowych powierzono podmiotowi zewnętrznemu. Dodatkowo należy zauważyć, że powyższe wezwanie zostało doręczone stronie w dniu 2 stycznia 2013 r. Do dnia dzisiejszego jednak nie nadesłano żądanych dokumentów. Uzyskanie takich dokumentów źródłowych służy uzupełnieniu stanu wiedzy sądu o położeniu wnioskującego o prawo pomocy, a konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 180/09, publ. Lex nr 552208). Szczególnie w sytuacji, kiedy strona powołuje się na obowiązek przeznaczenia posiadanych środków na określone cele i nie wykazuje wysokości takich zobowiązań. Nadto zdaniem Sądu nie można przyjąć, by w sytuacji ogłoszenia upadłości podmiotu z możliwością zawarcia układu, który kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej, możliwe było przedkładanie przez wnioskującego zobowiązań prywatnoprawnych ponad daniny publiczne. Wskazuje na to wyjątkowość instytucji prawa pomocy, a mianowicie fakt, że koszty wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego pokrywa Skarb Państwa, a zatem ogół obywateli. Dodatkowo wskazać należy, w oparciu o treść uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r., sygn. akt [...] (którego kopię złożono w innych sprawach zawisłych w Sądzie), że w przedstawionych w postępowaniu upadłościowym propozycjach układowych skarżąca Spółka zaprezentowała plan uzyskania dodatkowych środków z tytułu sprzedaży nieproduktywnych składników majątku trwałego, których wartość wynosi między 300 a 500 tysięcy złotych, co przeczy twierdzeniom wnioskującej Spółki, że wszystkie środki trwałe są obecnie niezbędne dla prowadzenia działalności gospodarczej. Na uwagę zasługuje również fakt, że po złożeniu wniosku o upadłość Sąd Rejonowy w C. zabezpieczył majątek dłużnika poprzez zawieszenie egzekucji wszczętych przeciwko Spółce, uchylono również zajęcia rachunków bankowych. Nadto Sąd zwraca uwagę, że to strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd nie jest bowiem zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy przedstawione dane uniemożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego strony. W szczególności Sąd nie ma obowiązku zwracania się do osoby trzeciej (nie będącej pełnomocnikiem strony w sprawie) o przygotowanie jakichkolwiek informacji. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, na podstawie art. 260 i 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., jak w sentencji postanowienia.