II SA/Gl 1186/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 lutego 2021 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Szef Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił M.K. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu stwierdził, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 319), dalej zwaną "ustawą o działaczach opozycji (...)" status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych stwierdza, w drodze decyzji administracyjnej Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej zwanego "Prezesem IPN"), że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 cytowanej ustawy. Do wydania decyzji o potwierdzeniu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych konieczne jest przedstawienie dowodów potwierdzających spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 oraz decyzji administracyjnej Prezesa IPN w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokumentu potwierdzającego nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. Wnioskodawca przedstawił decyzję Prezesa IPN-u z dnia [...] r. Uzasadniając przyznanie mu statusu osoby represjonowanej, wskazał następujące okoliczności: - wcielenie go do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Wśród niedogodności wnioskodawca wymienił m.in. spanie z żołnierzami na jednej sali oraz konieczność pełnienia licznych obowiązków zastępcy dowódcy drużyny i jednocześnie dowódcy drużyny, - odmowę strzelania do protestujących robotników. W późniejszym okresie miał być szykanowany przez sierżanta kompanii czołgów i wielu innych dowódców. Przykładem tego było zmuszanie go, jako podoficera, aby co drugi dzień, przez całą noc co godzinę meldował się na dyżurce pełniącego służbę oficera jednostki i przechodził kontrolę. Z zaświadczenia, dołączonego przez stronę, wynika, że odbywał on zasadniczą służbę wojskową w okresie od [...]r. do [...] r., - czas odbywania przez niego zasadniczej służby wojskowej wiązał się z brakiem wynagrodzenia, a wcześniej miał on intratną pracę w [...] ze stawką 2800 zł. Z nadesłanego wcześniej życiorysu wynika, że wnioskodawca pracował ówcześnie na stanowisku tokarza. Strona doprecyzowała, że podczas wydarzeń "Grudnia 1970", po zatrzymaniu pojazdu TOPAS przez strajkujących, został uderzony w prawą stronę głowy, w okolicy ucha. Nieco później został odprowadzony do przychodni "A", gdzie został zbadany i opatrzony, podano mu leki przeciwbólowe. Jak wyjaśnił wnioskodawca, do ukończenia służby wojskowej rzadko korzystał on z usług przychodni lekarskich, ponieważ w jednostce wojskowej otrzymywał zastrzyki powodujące wysoką odporność na wszelkie schorzenia. Po odejściu do rezerwy coraz częściej korzystał z wizyt u lekarza, trzykrotnie (1974, 1981 i 2009) przebywał w szpitalu. W konkluzji organ stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek określonych w art 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji (...). Na skutek wniosku adresata decyzji sprawę ponownie rozpatrywał Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, który jednak zaskarżoną decyzją utrzymał swe pierwsze rozstrzygnięcie w mocy. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat określając ją jako "pozew o przyznanie dodatku do emerytury za represjonowanie". W uzasadnieniu stwierdził, że "Wyrokiem Sądu Rzeczpospolitej Polski przyznano mi w/w dodatek. Dokumenty w aktach sprawy. Jestem osobą niepełnosprawną, po [...]. Przyczyną powstania było uderzenie w głowę, w czasie wydarzeń grudniowych w 1970 roku w G. Narażałem również się w okresie i po stanie wojennym w 1981 roku, kiedy byłem sekretarzem "B". Co przyczyniło się do pozbawienia mnie stanowiska kierowniczego. Zdegradowano mnie do zwykłego pracownika i pozbawiono wynagrodzenia (szczegóły/pismo w aktach sprawy). Sytuacja ta zmusiła mnie do poszukiwań pracy poza granicami kraju, co ówczesnym władzom było na rękę". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Rozstrzygana sprawa dotyczy odmowy przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 319) "działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce". Jak wynika z akt administracyjnych skarżący w żadnym przypadku nie może zostać uznany za działacza opozycji antykomunistycznej, w rozumieniu powyższego przepisu. Nie można wykazać bowiem, że "łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadził, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce". Trafnie organy administracji uznały również, że skarżący nie może zostać uznany za osobę represjonowaną, w rozumieniu przywołanych przepisów. Zgodnie z art. 3 ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2019 r. poz. 1882), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przytaczane przez skarżącego okoliczności dotyczące represji jakich miał doświadczać są bardzo niespójne a przedstawiane zdarzenia zdają się wzajemnie wykluczać. Twierdzi, że odmówił wykonania rozkazu w czasie wydarzeń w 1970 r. a nawet przekonał do tego innych żołnierzy. Nie poniósł jednak z tego tytułu żadnej odpowiedzialności kontynuując służbę. Realia lat siedemdziesiątych każą uznać twierdzenia skarżącego za zupełnie niewiarygodne. Co więcej twierdzi, że po odbyciu służby zasadniczej zaproponowano mu przejście do służby zawodowej. Jego opinia o przebiegu służby kończy się zaś zdaniem "Przełożeni st kapr. K. są dumni z jego wzorowej służby". Skarżący twierdzi również, że jego działalność w "B" miała spowodować, że był szykanowany (pozbawiony stanowiska kierowniczego) przez co musiał szukać pracy za granicą (w [...] i [...]). Te twierdzenia również są zupełnie niewiarygodne. Osoby "niepewne politycznie" zgody na wyjazd do innych krajów (w tym socjalistycznych) uzyskać nie mogły. W aktach administracyjnych nie znajduje się żaden wyrok przyznający skarżącemu dodatek za represjonowanie w czasie służby wojskowej. Znajduje się tam jedynie wyrok Sądu Okręgowego w C. z dnia [...]r. (sygn. [...]) częściowo oddalający, częściowo odrzucający roszczenia skarżącego przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych i przekazujący temu ostatniemu wniosek powoda o przyznanie dodatku do emerytury. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.