II SA/Gl 1189/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 8 lipca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1892/2022/9732 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia 2 czerwca 2022 r. nr [...]. Po rozpatrzeniu wniosku M. M. z dnia 22 lutego 2021 r. Prezydent Miasta J. decyzją z dnia 22 marca 2021 r. nr [...] odmówił stronie przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem. Jak wskazał organ, brat wnioskującej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie jest również kwestionowane, że to właśnie wnioskująca opiekuje się niepełnosprawnym. Jednakże brat strony ma ojca, na którym spoczywa obowiązek alimentacyjny względem syna. Ten obowiązek "wyprzedza" obowiązki wnioskującej, czyli siostry. Sprawę tę, na skutek odwołania strony rozpatrywało następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, które decyzją z dnia 12 maja 2021 r. nr SKO-PSŚ/41.5/1082/2021/5641/AA utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Na skutek skargi adresatki decyzji sprawę rozpatrywał tutejszy Sąd, który wyrokiem z dnia 7 października 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 827/21 uchylił rozstrzygnięcia organów obu instancji. W uzasadnieniu wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy ustalą organy czy istotnie z obiektywnych względów (m.in. z uwagi na stan zdrowia) ojciec niepełnosprawnego brata skarżącej nie może sprawować nad nim potrzebnej opieki. Gdyby tak było w istocie to należałoby przyjąć, że treść art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy nie stanowi przeszkody w przyznaniu wnioskowanego świadczenia skarżącej. W tym względzie należy mieć też na uwadze, że co prawda osoba obowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności opieki nad niepełnosprawnym nie musi sprawować osobiście to jednocześnie, w sytuacji z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdy z osobą wymagającą opieki nie mieszka od wielu lat, pomimo takiej potrzeby nie utrzymuje z nią kontaktu i się nią nie opiekuje, należałoby chociażby uprawdopodobnić, że opiekę sprawowaną w jej zastępstwie jest w stanie sfinansować. Należałoby też wziąć pod uwagę stopień trudności w szybkim wyegzekwowaniu ciążącego na ojcu skarżącej obowiązku alimentacyjnego (m.in. dotyczącego sprawowania opieki nad synem) wobec jego syna. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta J. decyzją z dnia 25 marca 2022 r. nr [...] odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazał, że w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego ustalił, iż ojciec brata nie utrzymuje kontaktu z rodziną. Płaci jednak na rzecz syna alimenty w wysokości 900 zł miesięcznie. Jak wynika z zebranego materiału dowodowego, ze względu na chorobę alkoholową ojciec był agresywny wobec rodziny, dochodziło do rękoczynów. Sam ojciec stwierdził zaś (w wywiadzie środowiskowym), że nie jest w stanie opiekować się synem, gdyż jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Organ podkreślił, że to faktycznie wnioskodawczyni zajmuje się bratem. Jednakże fakt, że ojciec żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uniemożliwia przyznanie wnioskowanego świadczenia. Na skutek odwołania adresatki decyzji sprawę rozpatrywało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, które decyzją z dnia 25 kwietnia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1099/2022/5501 uchyliło rozstrzygniecie organu I instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Przyczyną orzeczenia kasatoryjnego było niewykonanie wskazań Sądu zawartych w wyroku z dnia 7 października 2021 r. Po ponownym podjęciu postępowania został przesłuchany ojciec osoby niepełnosprawnej. Przedstawił on swoją sytuację życiową wskazał, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym oraz że płaci synowi alimenty. Nie jest w stanie opiekować się synem. Decyzją z dnia 2 czerwca 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta J. po raz kolejny odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Przyznał, że to właśnie wnioskodawczyni zajmuje się swoim bratem w związku z czym nie może podjąć zatrudnienia. Jednakże brat strony ma ojca nie posiadającego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka. Odniosła się do stwierdzenia organu ,z którego ma wynikać, iż płacenie przez ojca alimentów ma go zwalniać z obowiązku opieki nad synem. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy uznając, że przeprowadzone postępowanie dowodowe wyjaśniło wszystkie wątpliwości a rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem. Uznało wreszcie, że organ I instancji wywiązał się z zobowiązań nałożonych wspomnianym wyrokiem WSA z dnia 7 października 2021 r. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka. Domagając się: - uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego od lutego 2021 r., - wydania opinii dotyczącej pobierania całej kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku jego przyznania w sytuacji równoczesnego pobierania przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, - zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła organowi I instancji błędne ustalenia w zakresie ponoszenia przez ojca niepełnosprawnego kosztów opieki nad synem poprzez opłacanie na niego alimentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Analiza akt zarówno organu I, jak i II instancji wskazuje, że ani Prezydent Miasta J., ani Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wywiązały się z realizacji wskazań udzielonych w wyroku tutejszego Sądu z dnia 7 października 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 827/21. Nakazano tam zbadanie "czy istotnie z obiektywnych względów (m.in. z uwagi na stan zdrowia) ojciec niepełnosprawnego brata skarżącej nie może sprawować nad nim potrzebnej opieki. Gdyby tak było w istocie to należałoby przyjąć, że treść art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy nie stanowi przeszkody w przyznaniu wnioskowanego świadczenia skarżącej". Inaczej mówiąc organ administracji został zobowiązany do ustalenia czy: - ojciec niepełnosprawnego może opiekować się synem ewentualnie, - ojciec niepełnosprawnego jest w stanie sfinansować opiekę nad synem, przy czym nie chodzi tu tylko o możliwość teoretyczną, ale i praktyczną. Negatywne odpowiedzi ma to pytanie uzasadniają przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Z uzasadnienia organu I instancji wynika "jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie, uprawdopodobnione zostało, że ojciec Państwa z uwagi na swoje schorzenie i umiarkowany stopień niepełnosprawności, nie może zająć się niepełnosprawnym synem". Zatem organ I instancji potwierdza tu, że zaistniała w sprawie przesłanka umożliwiająca przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże w kolejnym zdaniu organ wskazuje, że ojciec niepełnosprawnego płaci alimenty na syna. To zaś zdaniem Prezydenta Miasta J. oznacza, że "nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 a w związku z ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych [...]". Ocena takiego sposobu rozumowania jest dość trudna. Jednakże w kontekście podjętego rozstrzygnięcia Sądu uznaje, że w ocenie organu administracji ojciec niepełnosprawnego nie może się zajmować swoim synem, ale w związku z tym, że płaci na jego utrzymanie alimenty, skarżąca nie może otrzymać świadczenia. Ponoszenie przez ojca niepełnosprawnego świadczeń alimentacyjnych nie wpływa w żaden sposób na ocenę okoliczności wskazanych przez tutejszy Sąd w wyroku z dnia 7 października 2021 r. Chodziło tu bowiem o zbadanie realnej możliwości ponoszenia przez ojca niepełnosprawnego kosztów dodatkowej opieki nad synem. Jeśli byłoby to możliwe, wtedy faktycznie skarżącej świadczenie pielęgnacyjne by nie przysługiwało. Również Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach nie odniosło się do powyższej kwestii. Przytoczyło jedynie dokonane w sprawie ustalenia nie wskazując, czy ojciec niepełnosprawnego jest w stanie się nim opiekować, ewentualnie finansować taką opiekę. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji dokona ustaleń zgodnie ze wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku tutejszego Sądu z dnia 7 października 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 827/21. Ustali, czy z obiektywnych względów (m.in. z uwagi na stan zdrowia) ojciec niepełnosprawnego brata skarżącej nie może sprawować nad nim potrzebnej opieki. Gdyby tak było w istocie to przyjmie, że treść art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy nie stanowi przeszkody w przyznaniu wnioskowanego świadczenia skarżącej. Będzie mieć też na uwadze, iż co prawda osoba obowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności opieki nad niepełnosprawnym nie musi sprawować osobiście to jednocześnie, w sytuacji z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdy z osobą wymagającą opieki nie mieszka od wielu lat, pomimo takiej potrzeby nie utrzymuje z nią kontaktu i się nią nie opiekuje, należałoby chociażby uprawdopodobnić, że opiekę sprawowaną w jej zastępstwie jest w stanie sfinansować.