II SA/Gl 12/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi W.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 3 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. Decyzją z dnia 3 września 2021 r nr [...] r. Prezydent Miasta K. na podstawie art. 61 ust. 1, 2, 2d i art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2020, poz. 1876 – dalej "u.p.s.") w związku z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz w oparciu o art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2020, poz. 256 z późn. zm.- dalej "k.p.a."), po rozpatrzeniu decyzji odwoławczej SKO.PS/41.5/168/2021/2238/KCz z dnia 12 marca 2021 r., w punkcie pierwszym- ustalił W.M. (strona, skarżąca) miesięczną opłatę za pobyt córki N.S. w Domu Pomocy Społecznej w K. (DPS) w następujący sposób w okresie od 2 stycznia 2021 r. do 31 sierpnia 2021 r. - w styczniu 2021 r. opłata za pobyt córki 1170,38 zł; - w lutym 2021 r. opłata za pobyt córki wynosi 1216,72 zł; - w marcu 2021 r. opłata za pobyt córki wynosi- 2243,40 zł; - w kwietniu 2021 r. opłata za pobyt córki wynosi -2213,99 zł; - w maju 2021 r. opłata za pobyt córki wynosi- 2496,43 zł; - w czerwcu 2021 r. opłata za pobyt córki wynosi- 1439,42 zł Ustalił, że należności za okres od stycznia 2021 r. do sierpnia 2021 r. wynoszą łacznie13 659,18 zł. Z uwagi na fakt, iż od stycznia 2021 r. do sierpnia 2021 r. strona wpłaciła kwotę 2 000 zł za pobyt córki w DPS, należności te zostały pomniejszone do kwoty 11 659,18 zł. Ustalił spłatę powyższej kwoty w rozbiciu na raty: od września 2021 r. do października 2024 r. w wysokości 300 zł miesięcznie: w listopadzie 2024 r. w wysokości 259,18 zł. W punkcie drugim - ustalił, że opłaty winny być uregulowane na wskazany rachunek bankowy MOPS w K. lub w kasie do 5 każdego miesiąca. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał brzmienie art. 61 i ust 2 u.p.s. określające obowiązanych do uiszczania opłat za pobyt w DPS oraz opisał stan faktyczny sprawy. Wskazał, że na podstawie decyzji z dnia 30 marca 2010 r. nr [...] umieszczono N.S. w DPS, gdzie przebywa od dnia 26 kwietnia 2010 r. Strona jest matką N.S.. Organ I instancji wyjaśnił, że decyzją z dnia 8 stycznia 2021 r. [...], ustalono stronie opłatę za pobyt córki w DPS. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO) decyzją z dnia 12 marca 2021 r. nr SKO.PS/41.5/768/2021/2238/KCz, po rozpatrzeniu odwołania strony, uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi. W uzasadnieniu nakazało ustalenie aktualnej sytuacji życiowej strony. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji ustalił, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Dochód na osobę w rodzinie przekracza 300% ustawowego kryterium dochodowego. Następnie organ I instancji zaproponował stronie zwarcie umowy w przedmiocie odpłatności. Strona odmówiła jej podpisania mimo pouczenia o skutkach odmowy jej zawarcia. Wobec powyższego w drodze decyzji zobowiązano stronę do uiszczania opłaty za pobyt córki w wysokości określonej w sentencji decyzji. Wyjaśnił dalej, że mieszkaniec DPS ponosi odpłatność w wysokości 70% dochodu. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS wynosił 4 264.46 zł. Organ I instancji ustalił opłatę za pobyt córki w DPS w wysokości różnicy dochodu na osobę w rodzinie strony z kwotą 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Organ I instancji uwzględnił fakt wniesienia przez stronę opłaty za okres od stycznia 2021 r. do sierpnia 2021 r. organ I instancji pomniejszając w tym zakresie łączną wysokość opłat Następnie organ I instancji przytoczył podjętą w dniu 11 czerwca 2018 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwałę składu 7 sędziów, o sygn. akt I OPS 7/17 (dostępne w CBOSA), według której: "Obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej". Organ I instancji podniósł, że w uzasadnieniu powoływanej wyżej uchwały z 11 czerwca 2018 r. NSA stwierdził, iż dokonując wykładni przepisów dotyczących obowiązku ponoszenia opłaty należy mieć również na uwadze, aby przyjęte rozwiązania realizowały podstawową zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a obowiązek ponoszenia opłaty powstaje od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu stwierdziła, że powinna mieć możliwość zweryfikowania zasadności ponad dwukrotnego wzrostu kosztów utrzymania córki w tej samej placówce w okresie od 2013 r. do 2021 r. Akcentowała, że nie była stroną żadnego postępowania administracyjnego mającego na celu ustalenie kwot będących podstawą wyliczeń, a nadto zgodnie z jej wiedzą stan zdrowia córki nie uzasadnia konieczności jej przebywania w DPS. Podnosiła, że jest zmuszona do ponoszenia znacznych kosztów związanych ze swoim stanem zdrowia oraz kosztów związanych z eksploatacją lokalu i mediów, czego organ nie uwzględnił. Podała także wysokość comiesięcznych opłat bytowych stwierdzając, że zestawienie nie obejmuje jej innych kosztów związanych m.in. z zakupem jedzenia, czy też leków. Stwierdziła również, że wspomaga dwoje dorosłych już dzieci. SKO po rozpoznaniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia 3 listopada 2021 r. nr SKO.PS/41.5/1153/2021/14722/LZ, uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej punktu pierwszego w zakresie rozłożenia na raty od września 2021 r. do października 2024 r. w wysokości 300,00 zł miesięcznie , a w miesiącu listopadzie 2024 r. w wysokości 259.18 zł i umorzyło postępowanie organu I instancji w tym zakresie w pozostałym zakresie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu SKO przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń oraz przedstawiło regulacje prawne przedmiotu. Wskazało, że w dniu 4 października 2019 r. wszedł w życie przepis art. 61 ust. 2d do 2f oraz ust. 3 u.p.s., z których wynika, że w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Podniosło, że zgodnie z art. 4 ust. 7 ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2019 r. poz. 1690) do postępowań o ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się art. 59 i art. 61 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Wskazało, że strona ponosiła odpłatność za pobyt córki w DPS na podstawie umowy nr [...] z dnia 14 lutego 2013 r. (umowy brak w aktach sprawy) w wysokości 250 zł miesięcznie. Z akt sprawy nie wynika, by umowa ta została rozwiązana zatem zgodnie z art.4 ust.2 u.p.s. umowa o odpłatności zachowała moc do 1 stycznia 2021 r. Wobec powyższego ustalenie opłaty za pobyt córki w DPS w nowej wysokości może nastąpić dopiero od 2 stycznia 2021 r. Takie stanowisko zostało zawarte w decyzji SKO z dnia 12 marca 2021. Dalej wskazało, że zwolnienie z ponoszenia opłaty, jak i rozłożenia na raty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty. Odrębność polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku. SKO stwierdziło, że biorąc pod uwagę dokonane ustalenia i powołane przepisy organ I instancji w prawidłowej wysokości ustalił opłatę strony za pobyt córki w DPS. W skardze wniesionej od powyższej decyzji, skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niestosunkowanie się do zarzutów skarżącej zawartych w odwołaniu, brak wskazania, z jakich względów uchylono rozłożenie płatności za pobyt jej córki w DPS na raty oraz brak wskazania podstawy prawnej uchylenia w tym zakresie decyzji i umorzenia postępowania; nieustosunkowanie się do wniosku skarżącej zawartego w odwołaniu od decyzji organu I Instancji odnośnie zwolnienia jej od obowiązku ponoszenia kosztów pobytu córki w DPS i tym samym nie rozpoznanie istoty sprawy; art. 77 oraz art. 7 k.p.a. przez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w postaci pominięcia w zaskarżonej decyzji aktualnej, trudnej sytuacji materialnej skarżącej, a nadto nie wyjaśnienie sytuacji majątkowej córki co doprowadziło do wniosku, że skarżąca winna płacić za pobyt córki, podczas gdy przedłożyła dokumenty wskazujące, iż powinna być przynajmniej częściowo zwolniona z takiego obowiązku, albowiem nie wzięto pod uwagę słusznego interesu obywatela; art. 10 § 1 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nie uwzględnienie całokształtu okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie, na które wskazywała skarżąca w pismach skierowanych do Ośrodka Pomocy Społecznej, podczas gdy uwzględnienie tych okoliczności miałoby znaczący wpływ na zasadność obciążenia skarżącej obowiązkiem płatności za pobyt córki w DPS; art. 80 k.p.a. i art. 10 § 3 k.p.a. przez nieuwzględnienie całości materiału dowodowego, bez uwzględnienia szczególnych okoliczności mającym znaczący wpływ na wynik sprawy, w tym chorobę skarżącej, jej trudną sytuację majątkową, podczas gdy powyższe okoliczności mogłyby mieć znaczący wpływ na wynik sprawy, w tym zwolnienie skarżącej z obowiązku ponoszenia kosztów za pobyt córki w DPS. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu stwierdziła, że organy nie ustosunkowały się do szczególnych okoliczności wskazanych przez nią w odwołaniu związanych z jej stanem zdrowia, co wpływa na sposób jej funkcjonowania i koszty utrzymania. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 - dalej "p.p.s.a."), Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach uchylające decyzję I instancji w części dotyczącej pkt. 1 w zakresie rozłożenia na raty odpłatności za pobyt córki w DPS i utrzymujące w mocy decyzję organu I instancji o ustaleniu odpłatności skarżącej za pobyt córki w DPS Materialnoprawną podstawę decyzji wydanych w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.. Dz.U. 2020 r. poz.1896 z późn.zm.-dalej "u.p.s."). Zgodnie zaś z art. 60 ust. 1, 2 i 4 u.p.s., pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Natomiast według art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Przepis art. 61 ust. 2 u.p.s. stanowi, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą; 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2. – a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium; - b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. W związku z treścią cytowanych wyżej przepisów prawidłowo SKO wskazało, że członkowie rodziny w pierwszej kolejności ponoszą odpłatność za pobyt członka rodziny w DPS na podstawie zawartej z gminą umowy, bądź na podstawie decyzji administracyjnej ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej. Natomiast z akt przedmiotowej sprawy wynika, że skarżąca nie zobowiązała się w drodze umowy do ponoszenia odpłatności za pobyt córki w DPS. Według zaś art. 61 ust. 2e u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Uwzględniając zatem powyższe ustalenia i treść cytowanych przepisów stwierdzić należało, że w niniejszej sprawie wysokość opłaty skarżącej za pobyt córki w DPS, została określona w prawidłowej wysokości. Za nietrafne uznać należy argumenty podnoszone przez skarżącą zarówno w skardze, jak i w trakcie całego postępowania administracyjnego dotyczące jej zwiększonych potrzeb życiowych związanych z jej licznymi chorobami oraz koniecznością wspierania pozostałej dwójki dorosłych dzieci. Ponadto podkreślenia wymagało, że obowiązek ponoszenia opłaty powstaje od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Jak bowiem stwierdził NSA w uzasadnieniu uchwały z 11 czerwca 2018 r. - ustawodawca zdecydował, iż powstanie ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zostało połączone z takim zdarzeniem prawnym jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Tym samym o ile skonkretyzowanie i zindywidualizowanie tego ustawowego obowiązku, pozwoli na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, to samo zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku czyli z dniem umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Stąd też wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i ust. 2 ustawy, w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, albowiem decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej (uchwała NSA z 11.06.2018 r. sygn. akt I OPS 7/17). W konsekwencji przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie zgodności z prawem, stwierdzić należało, że skarga jest bezzasadna, gdyż decyzja organu odwoławczego i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, zostały wydane zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego. Ustalenia będące podstawą rozstrzygnięcia, zostały dokonane na podstawie trafnej analizy dowodów. Ponadto prawidłowa była ocena prawna odniesiona do stwierdzonego w sprawie stanu faktycznego. Zarzuty skargi były zatem bezpodstawne. Nie zasługiwała również na uwzględnienie argumentacja skargi sprowadzająca się do tego, że organ nie uwzględnił jej twierdzeń wskazujących na możliwość zwolnienia odpłatności za pobyt córki w DPS, bowiem jak słusznie wskazywało SKO niniejsze postępowanie dotyczy ustalenia odpłatności. Natomiast kwestia zwolnienia z odpłatności może być rozpatrywana w odrębnym postępowaniu, po uprawomocnieniu się decyzji o ustaleniu odpłatności za pobyt córki w DPS. Wbrew błędnemu rozumowaniu skarżącej, jej zły stan zdrowia i zwiększone koszty jej utrzymania nie miała wpływu na zaistnienie i zakres obowiązku ponoszenia wymienionej opłaty. Za nieuzasadnione w ocenie Sądu uznać także należało zarzuty skargi, co do naruszenia wskazanych w niej przepisów procesowych, to jest art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz 107 § 3 k.p.a. Wbrew stanowisku skarżącej procedujące w sprawie organy administracji działały na podstawie i w granicach obowiązujących (art. 6 k.p.a.), a dokonane ustalenia faktyczne oraz zgromadzony materiał dowodowy uznać należy za wystarczające do rozpatrzenia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). W ocenie Sądu prowadzone w sprawie postępowanie odpowiadało wynikającej z art. 8 k.p.a. zasadzie zaufania obywateli do organów państwa, która nakłada na organ administracji publicznej obowiązek praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania, wyrażającego się w dokładnym zbadaniu okoliczności sprawy, ustosunkowaniu się do żądań stron oraz uwzględnieniu w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli. Wskazać również należy, iż stosownie do wymogu z art. 10 § 1 k.p.a. skarżąca miała zapewniony czynny udział w każdym stadium prowadzonego w sprawie postępowania administracyjnego, a wydane decyzje organów obu instancji oraz ich uzasadnienia odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.