II SA/Gl 1205/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H.Z i A.Z. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 15 lutego 2018 r. w sprawie ze skargi H.Z i A.Z. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wykonania określonych robót budowlanych postanawia utrzymać w mocy powyższe postanowienie starszego referendarza sądowego. Postanowieniem z dnia 15 lutego 2018 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach odmówił skarżącemu H.Z. i skarżącemu A.Z. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Nastąpiło to po rozpoznaniu wniosku, który skarżący złożyli w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł. W motywach swego rozstrzygnięcia referendarz w pierwszej kolejności odnotował, że sytuacja materialna skarżących była już wielokrotnie przedmiotem analizy dokonywanej w innych ich sprawach, a spostrzeżenia w nich poczynione zachowują swą aktualność. Następnie zwrócił uwagę, że uwzględnienie wysokości bieżących kosztów utrzymania (około 150 zł) pozwala stwierdzić, iż jakkolwiek wpływy osiągane jedynie przez H.Z. tytułem świadczenia emerytalnego (1.346,90 zł) nie są znaczące, to jednak pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych tego skarżącego i mieszkającego z nim A.Z. (jego syna). Zarazem za godne uwagi uznał podkreślenie, że wprawdzie samo zestawienie powyższych dochodów i wydatków słusznym czyniłoby uwzględnienie złożonego wniosku, to jednak nie może to nastąpić, gdyż w sprawie nie wykazano, by zaistniały jakiekolwiek obiektywne okoliczności świadczące o braku możliwości podjęcia zatrudnienia przez A.Z., a jest to istotne, gdyż – jak wynika z podjętych ustaleń – skarżący ten jest osobą mogącą pracować przy pracach budowlanych, a zatem w sektorze gospodarki, w którym szczególnie uwidacznia się popyt na pracowników. W sprzeciwie skarżący zażądali zmiany powyższego postanowienia i zwolnienia ich od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazali, że A.Z. opiekuje się H.Z. i jeszcze jedną osobą. Poza tym odnieśli się do merytorycznych aspektów sprawy głównej, podnosząc, że wykonane roboty budowlane są samowolą budowlaną a ich efekt stanowi zagrożenie dla zdrowia ludzkiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Rozpatrywany sprzeciw nie jest zasadny. Wyjaśnienie motywów niniejszego rozstrzygnięcia należy rozpocząć od wskazania, że w analizowanej sytuacji zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), następnie powoływanej w skrócie: p.p.s.a. Przepis ten (w brzmieniu obowiązującym dla postępowań wszczętych w dniu 15 sierpnia 2015 r. i następnie) stanowi, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, a więc także od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach tych wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Jednocześnie konieczne staje się odnotowanie, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje tylko w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze lub ich brak pozbawiają stronę możliwości skorzystania z prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna, co oznacza, że, aby stwierdzić jej istnienie, trzeba poznać sytuację wnioskodawcy. Niezbędne jest przy tym zaakcentowanie, że to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania, gdyż domaganie się zwolnienia od kosztów sądowych, czyli prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega uwzględnieniu wtedy, gdy osoba fizyczna składająca wniosek w tym przedmiocie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zdaniem referendarza przesłanka ta nie została spełniona w niniejszej sprawie. Kwalifikacja ta wymaga akceptacji. Dostrzeżenia bowiem wymaga, że w świetle okoliczności ujawnionych w toku rozpoznawania obecnie rozpatrywanego wniosku i żądań w tym przedmiocie zgłoszonych we wcześniejszych sprawach, istotnie nie ulega wątpliwości, że dochody uzyskiwane w gospodarstwie domowym skarżących pozwalają na zaspokojenie podstawowych ich potrzeb życiowych w deklarowanej wysokości. Co prawda, są one nieznaczne i można powątpiewać, czy umożliwiłyby poczynienie oszczędności niezbędnych do opłacenia złożonej skargi. Niemniej jednak przy analizie zdolności płatniczej strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy uwzględnić należy nie tylko wpływy rzeczywiście uzyskiwane, lecz także okoliczności świadczące o istniejących w tym zakresie możliwościach. W tych ramach nie można zatem pominąć wyjaśnienia faktycznej zdolności uzyskiwania dochodów przez wnioskodawcę. Na gruncie niniejszej sprawy oznaczało to konieczność oceny, na ile pozostawanie przez A.Z. bez zatrudnienia jest wynikiem zaistnienia zdarzeń obiektywnych, które niezależnie od jego woli uniemożliwiają mu podjęcie aktywności zarobkowej. Miało to znaczenie niebagatelne tym bardziej, że ujawnione kwalifikacje zawodowe tego skarżącego wskazują na możliwość wykorzystania przez niego posiadanych umiejętności do podjęcia zatrudnienia w branży, w której deficyt osób pracujących jest znaczny. W analizowanym przypadku skarżący nie wykazali jednak, by przeszkody takie istniały. Nie uczynili tego także na etapie wniesienia sprzeciwu. Co prawda, w jego treści oznajmili, że A.Z. opiekuje się swym ojcem (drugim skarżącym) i jeszcze jedną osobą, jednakże deklarację tę uznać należało za niewystarczającą choćby ze względu na stopień jej ogólności. Stwierdzenie takie nie przesądza bowiem w żaden sposób, na ile opieka taka jest wymagana, ani w jakim zakresie jest sprawowana. Samo sprawowanie opieki nie wyklucza zaś możliwości podjęcia aktywności zarobkowej. Nadal zatem za niewyjaśnioną należało uznać kwestię, która z punktu widzenia spełnienia przez skarżących przesłanek przyznania prawa pomocy ma znaczenie istotne. Brak jednoznacznego przesądzenia tego zagadnienia niemożliwym czynił pozytywne rozpatrzenie zgłoszonego żądania, które w takiej sytuacji słusznie zostało oddalone. W świetle powyższych uwag kwestionowane postanowienie referendarza należało uznać za prawidłowe i jako takie utrzymać w mocy. Z tych przyczyn wydanie niniejszego postanowienia stało się konieczne. Dla porządku jedynie przypomnienia wymaga, że rozstrzygnięcie to podjęto na podstawie powołanego wyżej art. 260 p.p.s.a.