II SA/Gl 1210/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska,, Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] r, nr [...] , działając na podstawie art. 17 ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, dalej: "u.s.r."), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466) w związku z art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257, dalej w skrócie: "K.p.a."), orzekł o odmowie przyznania M. D. (strona, skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na syna. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne stronie nie przysługuje, ponieważ niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała do ukończenia 18 roku życia, ani w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z orzeczenia z dnia [...] r. wynika bowiem, że znaczny stopień niepełnosprawności syna strony- M. D., istnieje od dnia [...] r. tj. po ukończeniu [...] roku życia. Ponadto organ stwierdził, że przedmiotowe świadczenie nie przysługuje, gdyż strona w związku z ukończeniem 75 roku życia pobiera zasiłek pielęgnacyjny. Spełniona jest jedna z przesłanek warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego tj. nie podjęcie zatrudnienia celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca nie zgodziła się z wydaną decyzją. Zwróciła uwagę, że przy zastosowaniu art. 17 ust. 1b) u.s.r. nie uwzględniono wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt 38/13, którym uznano niekonstytucyjność tego przepisu w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazała, że syn, będąc dzieckiem w wieku szkolnym, uległ wypadkowi. Od czasu tego wypadku stan zdrowia syna pogarszał się i to mimo wielu operacji. Wykryto u niego [...] Podkreśliła, że syn jest osobą chorą przewlekle i wymaga stałej pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń. Przytoczyło treść art. 17 ust. 1 i 1b u.s.r. oraz art. 24 u.s r. Podało, że strona ze względu na wiek (urodzona w [...] r.) nie spełnia wymogów ustawowych uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem. Wskazało, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt 38/13 art. 17 ust. 1b u.s.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Natomiast zgodnie z art. 190 ust 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zwróciło także uwagę na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt I OS 1614/16, w którym stwierdzono, że: " w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego , utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium." W ocenie Kolegium strona nie spełnia wymogu ustawowego do przyznania jej wnioskowanego świadczenia należało odmówić jej wyżej wskazanego uprawnienia. Ze względu na podeszły wiek nie jest bowiem zdolna do zatrudnienia lub podjęcia innej pracy zarobkowej. Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję, w której przedstawiła tożsame co w odwołaniu zarzuty. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Podkreśliła, że ma ukończone 75 lat ale jest zdrowa i nie można twierdzić, że nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm. – dalej "p.p.s.a"). Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Skarżąca ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem. W sprawie jest poza sporem, że skarżąca pobiera zasiłek pielęgnacyjny z powodu ukończenia 75 roku życia i nie jest kwestionowane, że od wielu lat opiekuje się niepełnosprawnym synem. Organ I instancji wskazał przy tym, że skarżąca spełniła jedną z przesłanek warunkującą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego tj. nie podejmowanie zatrudnienia ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym synem. Odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji została oparta na ustaleniu, że niepełnosprawność syna skarżącej powstała wieku [...] lat, a tym samym nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.s.r., zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 1 u.s.r.) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 2 u.s.r). Co do pierwszej przesłanki odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia organ ten pominął, że Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. 2014 r., poz. 1443, dalej też "wyrok TK") stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.s.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Natomiast Kolegium wskazując, że obecnie ugruntowała się linia orzecznicza, według której po wejściu w życie wskazanego wyżej wyroku TK nie można odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności nie odniosło się do tej kwestii w przypadku skarżącej. Uznało natomiast, że skarżąca ze względu na podeszły wiek nie jest zdolna do zatrudnienia lub podjęcia innej pracy zarobkowej. W pierwszym rzędzie wskazać należy, że przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją ma taki charakter od dnia jego wejścia w życie i fakt ten musi być brany pod uwagę tak przy wydawaniu aktu prawnego, jak i przy jego kontroli. W świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem winny być przez nich respektowane. stwierdzając, że przepis ten w części, w jakiej różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stosowanie zatem, po ogłoszeniu ww. wyroku, przepisu art. 17 ust. 1b u.s.r., w jego pełnym dotychczasowym brzmieniu pozostaje w sprzeczności z obowiązkiem organów stosujących prawo ukształtowanym na podstawie przywołanych wyżej przepisów art. 190 ust. 1, art. 2 i art. 8 ust. 1 Konstytucji RP. Bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez art. 17 ust. 1b u.s.r. (we wskazanym zakresie) domniemania konstytucyjność z dniem jego publikacji w Dzienniku Ustaw. Wyrok o sygnaturze K 38/13 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie TK weszło w życie. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Skoro sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej oceny niezgodności z Konstytucją, to znaczy, że nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia (por.: wyrok NSA z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16). Podkreślenia wymaga jednocześnie, że wyżej zaprezentowane stanowisko odnośnie wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b u.s.r. po wejściu w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. K 38/13 jest jednolite i utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych (przykładowo: wyroki NSA z 14 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1614/16, z 6 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 223/16, z 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16, z 7 września 2016 r. sygn. akt I OSK 755/16, z 5 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1079/17, z 11 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 1600/16, wyroki WSA: w Gorzowie Wielkopolskim z 5 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Go 274/18, w Rzeszowie z 22 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 219/18, w Krakowie z 17 maja 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 244/18, w Lublinie z 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 82/18) i sprowadza się ono do tego, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.s.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, to jest syna skarżącej, nie mogła zatem stanowić podstawy odmowy przez organ I instancji przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego istotnym zagadnieniem w rozpoznawanej sprawie pozostaje kwestia, czy skarżąca ze względu na swój wiek nie jest zdolna do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czy też nie podjęła zatrudnienia ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym synem. W niniejszej sprawie organ I instancji wskazał przede wszystkim, że skarżąca otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny ze względu na wiek, ale spełniona jest jedna z przesłanek warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego tj. nie podjęcie zatrudnienia celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast Kolegium uznało, że właśnie ze względu na wiek skarżąca nie jest zdolna do zatrudnienia lub podjęcia innej pracy zarobkowe. W tym zakresie nie poczyniono jednak żadnych bardziej dogłębnych ustaleń i rozważań. Zauważyć należy jednocześnie, że ustawodawca nie uzależnił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego bezpośrednio od wieku osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Wskazać należy ponadto, iż zgodnie z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 §1 K.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 §1 K.p.a.). Wobec powyższego Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia art. 17 ust. 1, art.. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b u.s.r. co miało wpływ na wynik sprawy. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań. Organ I instancji powinien w pierwszej kolejności dokonać merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej, celem ustalenia czy stan faktyczny sprawy wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z art. 17 u.ś.r., a więc powinien wyjaśnić czy skarżąca spełnia przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na mocy art. 17 ust. 1 i 1 a) u.s.r., przy uwzględnieniu zakresu, w jakim art. 17 ust. 1b) u.s.r. został uznany za niekonstytucyjny na mocy wyroku Trybunału z dnia 21 października 2014 r. Z tych powodów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.