II SA/Gl 1211/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorza Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2018 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania na skutek skargi kasacyjnej Wojewody Śląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Gl 1211/17 1. uchyla zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Gl 1211/17, 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz Wojewody Śląskiego w całości, 3. oddala skargę. Z. G. zam. w D. przy ul. [...] wystąpił do Prezydenta Miasta D. o wymeldowanie spod tego adresu D. G., jego byłej żony, która nie przebywa w mieszkaniu od grudnia 2016 r. Zamieszkuje u swojej matki w D. przy ul. [...]. W sprawie dnia [...] r. zostały przeprowadzone oględziny mieszkania przy ul. [...], które wykazały, że D. G. w lokalu tym nie mieszka, nie nocuje i nie stołuje się. Nie posiada w lokalu tym rzeczy osobistych, przyborów toaletowych i artykułów spożywczych. Po wyprowadzeniu się D. G. w mieszkaniu zostały wymienione zamki. Przesłuchana na okoliczność sprawy D. G. potwierdziła powyższe okoliczności. W grudniu 2016 r. została pobita przez męża i wyrzucona z domu. Przesłuchano również świadków, którzy potwierdzili, iż od około grudnia 2016 r. D. G. nie zamieszkuje w D. przy ul. [...]. Dnia [...]r. D. G. wystąpiła do Sądu Rejonowego w D. z pozwem przeciwko Z. G. o przywrócenie posiadania mieszkania przy ul. [...] w D. Sprawa ta została zarejestrowana pod sygn. akt [...]. Dnia [...] r. D. G. zapoznała się z aktami sprawy. Ponownie wyjaśniła, że w grudniu 2016r. została pobita ("skopana") przez męża, ale nie zrobiła obdukcji i nie zakładała sprawy karnej. Dnia 24 grudnia 2016r. opuściła mieszkanie. Nie mogła później się do niego dostać, gdyż wymieniono zamki. W kwietniu 2017 r. otrzymała klucz od córki. Obecnie także posiada klucz od mieszkania, a mąż jest w szpitalu. Nie mieszka jednak w lokalu przy ul. [...] w D. "zamieszka w mieszkaniu jeżeli karze jej sąd, bez wyroku nie zamieszka". Nie opłaca także czynszu za mieszkanie. W konsekwencji powyższych ustaleń Prezydent Miasta D. decyzją z [...] r., nr [...] orzekł o wymeldowaniu D. G. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w D. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wskazał, że stosownie do art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010r. o ewidencji ludności organ gminy, o którym mowa w art.28 ust.1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art.28 ust.2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Wskazał, że bezspornym jest, że D. G. opuściła lokal przy ul. [...] w D. i nie mieszka w nim. Obiektywnym dowodem na trwałość i dobrowolność opuszczenia lokalu jest zachowanie osoby po opuszczeniu lokalu. D. G. obecnie posiada klucz od mieszkania, ale nie wróciła do niego. Z. G. przebywa obecnie w szpitalu i mieszkanie jest niezamieszkałe. Fakty te powodują, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania przez D. G. nosi cechy dobrowolności w rozumieniu ustawy. Na skutek odwołania D. G. sprawę rozpatrywał Wojewoda Śląski, który zaskarżoną decyzją utrzymał decyzję Prezydenta Miasta D. w mocy. Uznał, że zarówno ustalenia dokonane przez organ I instancji, jak i wywiedzione z nich skutki prawne są prawidłowe. Skargę na decyzję Wojewody złożyła D. G. Nie zgodziła się w niej z ustaleniami, że mieszkanie w D. przy ul. [...] opuściła dobrowolnie. Wskazała, iż Sąd Okręgowy w wyroku rozwodowym nie orzekł o jej eksmisji ze spornego lokalu mimo, że Z. G. się tego domagał. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. W trakcie rozprawy przed Sądem działający w imieniu skarżącej profesjonalny pełnomocnik podtrzymał skargę osobistą D. G. Oświadczył, iż nie są mu znane szczegóły dotyczące sprawy toczącej się przed Sądem Rejonowym w D. w przedmiocie przywrócenia posiadania spornego mieszkania (sygn. akt [...]). W związku z tym, w terminie publikacyjnym tutejszy Sąd wystąpił o informację w tym zakresie do Sądu Rejonowego w D. W trakcie rozmowy telefonicznej Kierownik Sekretariatu Wydziału II tutejszego Sądu uzyskała informację, że postępowanie w sprawie sygn. akt [...] zostało zawieszone postanowieniem z dnia [...]r. Na okoliczność tej rozmowy została sporządzona notatka służbowa znajdująca się w aktach sprawy. Wyrokiem z dnia 6 czerwca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję. W treści uzasadnienia wskazano, że rozstrzygnięcia organów administracji są prawidłowe, ponieważ skarżąca nie zamieszkuje od grudnia 2016 roku w D. przy ul. [...]. Centrum jej spraw życiowych znajduje się natomiast w D. przy ul. [...], gdzie zamieszkuje na stałe u swojej matki. Skarżąca twierdzi, iż wyprowadziła się z mieszkania pod przymusem, jednakże zdaniem Sądu nie podjęła przez okres ponad pół roku żadnych działań w celu ochrony posiadania. Dopiero [...]r. wystąpiła do Sądu Rejonowego w sprawie przywrócenia posiadania. Abstrahując od powyższego z akt sprawy wynika, że skarżąca nie zamierza powrócić do mieszkania, w którym była zameldowana. Nie powróciła do niego nawet pomimo tego, że posiada do niego klucz, a jej mąż często przebywa w szpitalu. Od powyższego wyroku, pismem z dnia [...] roku, organ wniósł skargę kasacyjną. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 p.p.s.a w związku z art. 138, art. 141 § 4 i art. 153 p.p.s.a. poprzez uchylenie decyzji Wojewody Śląskiego w sytuacji, gdy treść uzasadnienia wyroku prowadzi do wniosku, że Sąd nie znajduje podstaw do uwzględnienia skargi i skargę oddala. W związku z powyższym wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik skarżącej wniósł o jej oddalenie wskazując, że rzeczywiście treść uzasadnienia wyroku odbiega od jego sentencji, która jasno wskazuje, że nastąpiło uchylenie zaskarżonej decyzji. W dalszej części uzasadnienia wskazano jednak, że Sąd w sposób dostateczny nie uwzględnił, iż powodem opuszczenia przez skarżącą lokalu przy ul. [...] był fakt pobicia jej przez męża. Zamieszkała u matki z uwagi na uzasadnioną obawę, że zostanie ponownie pobita, a kwestia ta nie została należycie wyjaśniona przez organy administracji orzekające o wymeldowaniu. Sama skarżąca w toku prowadzonego postepowania konsekwentnie twierdziła, że nie miała zamiaru wymeldować się z mieszkania przy ulicy [...]. Brak przesłuchania matki skarżącej potwierdziłoby fakt, iż skarżąca opuściła mieszkanie w sposób niedobrowolny, a pobyt u matki wynikał z obawy związanej z postawą męża. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), zwaną dalej p.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu sąd pierwszej instancji stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna. Powyższa regulacja, wprowadzająca wyjątek od zasady dewolutywności skargi kasacyjnej, podyktowana jest względami ekonomiki postępowania. W ramach uprawnień autokontrolnych sąd I instancji może uchylić własne, zaskarżone orzeczenie bez przesyłania skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, jeżeli stwierdzi nieważność postępowania albo uzna, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione. Trzeba mieć na uwadze, że zastosowanie autokontroli w istocie prowadzi do ponownego rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji w jej całokształcie. Sąd ten bowiem nie rozpoznaje skargi kasacyjnej jak sąd drugiej instancji. Z mocy wyłącznie art. 179a p.p.s.a ma kompetencje do uchylenia wydanego przez siebie orzeczenia w całości i obowiązek, na tym samym posiedzeniu, rozpoznania sprawy. Zwrot normatywny "ponownie rozpoznaje sprawę", oznacza rozpoznanie sprawy w jej całokształcie, zgodnie z brzmieniem art. 134 § 1 p.p.s.a., a nie rozpoznanie sprawy w rozumieniu art. 183 § 1 p.p.s.a., tzn. w granicach skargi kasacyjnej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku z dnia 6 czerwca 2018 roku uchylono zaskarżoną decyzję, jednakże z treści uzasadnienia wynika, że skarga powinna być oddalona. W związku z ewidentną sprzecznością sentencji wyroku z treścią uzasadnienia uchylono zaskarżony wyrok, w następstwie rozpoznania w trybie art. 179 a P.p.s.a. skargi kasacyjnej. Nadto Sąd dokonał ponownego rozpoznania sprawy, w wyniku czego skargę oddalił. W nawiązaniu do powyższego należy stwierdzić, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sad dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Podstawę prawną wymeldowania stanowi przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2017 r. poz. 657 ze zm.), zgodnie z którym organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Stosownie zaś do treści art. 25 ust. 1 cytowanej ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Na pojęcie zamieszkiwania składają się dwa elementy, tj. faktyczne przebywanie i zamiar. Opuszczenie miejsca pobytu stałego cechować musi zatem zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, jak i element wolicjonalny, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. Dla zaistnienia przesłanki opuszczenia miejsca pobytu konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu niż miejsce pobytu stałego towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 kwietnia 2001 r., sygn. V SA 3169/00, a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88 – za www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy również podkreślić, że decyzja o wymeldowaniu ma charakter ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania a miejscem zameldowania. Decyzja o wymeldowaniu nie skutkuje zmianą stosunków prawnorzeczowych dotyczących danej nieruchomości. Opuszczenie miejsca stałego pobytu ma miejsce wtedy, gdy dana osoba faktycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany - przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Przedmiotem oceny w postępowaniu o wymeldowanie są okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania, a nie w dniu orzekania przez organy. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdza, że rozstrzygnięcia organów administracji są prawidłowe. D. G. nie zamieszkuje od grudnia 2016 r. w mieszkaniu w D. przy ul. [...]. W mieszkaniu brak jej rzeczy. Na stałe zamieszkuje u swojej matki w D. przy ul. [...]. Zatem tam znajduje się centrum jej spraw życiowych. D. G. wyprowadziła się z mieszkania pod przymusem, w obawie przed przemocą ze strony męża. Jednakże nie złożyła zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa. Nie podjęła również przez okres ponad pół roku żadnych działań w celu ochrony posiadania. Dopiero [...]r. wystąpiła do Sądu Rejonowego w sprawie przywrócenia posiadania jednakże postępowanie to nie toczy się od prawie roku. Niezależnie od tego z akt sprawy wynika, że D. G. nie zamierza powrócić do mieszkania, gdzie była zameldowana. Od kwietnia 2017 r. posiada klucz od mieszkania. Mogłaby do niego wrócić, zwłaszcza że jej były mąż jest poważnie chory i często przebywa w szpitalu. Nie uczyniła jednak tego. Oświadczyła także przed organem I instancji, że "zamieszka w mieszkaniu jeżeli karze jej sąd, bez wyroku nie zamieszka". Powyższe okoliczności jednoznacznie wskazują, iż w sprawie zaistniały przesłanki przewidziane w art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Rozstrzygnięcia organów administracji są więc prawidłowe. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując w takim zakresie sprawę Sąd nie dopatrzył się naruszeń skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy na mocy art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.