II SA/Gl 1217/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska,, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 lipca 2024 r. nr 010070/680/4298471/2024 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 maja 2024 r. nr [...]. UZSASADNIENIE Po rozpatrzeniu wniosku A. D. z dnia 8 maja 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 15 maja 2024 r. [...] odmówił stronie prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2023 r. do dnia 30 czerwca 2023 r., przyznając jednocześnie świadczenie od dnia 1 maja 2024 r. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z brzmieniem art. 18 ust. 2b ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu, jeżeli w terminie 3 miesięcy od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, prawo to ustala się od miesiąca objęcia dziecka opieką. W przypadku złożenia wniosku po tym terminie prawo do świadczenia wychowawczego, zgodnie ze wspomnianym przepisem ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu na który wniosek został złożony. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka. Podkreśliła, że prowadzi Pogotowie Opiekuńcze i świadczenie powinno być wypłacane od początku pobytu dziecka w Pogotowiu. Dziecko zostało tam umieszczone dnia 20 października jako dziecko n.n. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. nie mógł wydać jej zaświadczenia o umieszczeniu dziecka w Pogotowiu a ona sama nie mogła złożyć wniosku o świadczenie wychowawcze w ciągu 3 miesięcy od daty przyjęcia dziecka do pogotowia rodzinnego z powodu nieznanych personaliów dziecka, a mianowicie - braku imienia, nazwiska, danych osobowych rodziców, daty i miejsca urodzenia oraz numeru PESEL dziecka. Dane te zostały nadane postanowieniem Sądu Rejonowego K.- [...] w K. z dnia [...] r. Sam numer PESEL został nadany w dniu 19 kwietnia 2024 r. Zaskarżoną obecnie decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wyjaśnił, że katalog osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego został jednoznacznie określony w art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z tym przepisem, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o przysposobienie dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka, rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej albo dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ww. ustawy, ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, dyrektora domu pomocy społecznej, rodziny zastępczej, osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo- terapeutycznej albo dyrektora interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego. Zgodnie natomiast z art. 18 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej lub w pieczy zastępczej, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, prawo to ustala się od miesiąca odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej lub pieczy zastępczej. W przypadku złożenia wniosku po tym terminie prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Organ podkreślił, że wniosek o świadczenie wychowawcze został złożony dnia 8 maja 2024 r. tj. po upływie terminu wskazanego w art. 18 ust. 2a ww. ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Wobec powyższego Centrum Świadczeń dla Rodzin ZUS przyznało świadczenie wychowawcze na ww. dziecko od miesiąca zgłoszenia wniosku. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka. Zarzuciła naruszenie art. 18 ust. 2 i 2a ustawy o pomocy państwa wychowywaniu dzieci w zw. z art.. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 72 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej gdyż skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia w trakcie trwania okresu świadczeniowego niezwłocznie po nadaniu dziecku danych osobowych oraz numeru PESEL, a sama odmowa przyznania świadczenia we wskazanym we wniosku okresie wynikła tylko i wyłącznie z przyczyn natury technicznej dot. funkcjonalności systemu ZUS do obsługi świadczenia wychowawczego. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Istotą sporu w rozpatrywanej sprawie jest dochowanie przez skarżącą terminu, o którym mowa w art. 18 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r., poz. 1576). Zgodnie z nim "jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej lub w pieczy zastępczej, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, prawo to ustala się od miesiąca odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej lub pieczy zastępczej do końca okresu, o którym mowa w ust. 1. W przypadku złożenia wniosku po tym terminie prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1". Mają rację organy administracji, że wniosek skarżącej o ustalenie świadczenia, do systemu informatycznego ZUS wpłynął z uchybieniem wskazanego wyżej 3 miesięcznego terminu. Nie można również zgodzić się ze skarżącą, że świadczenie powinno zostać przyznane niejako automatycznie, od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Być może takie rozwiązanie jest zasadne, ale wymaga zmiany ustawy, co wskazał zresztą organ II instancji. Jednakże w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie organy administracji nie wywiązały się w pełni z obowiązków wynikających z art. 7 k.p.a. Nie ustaliły bowiem, czy pomimo przeszkód formalnych (brak ustalonego imienia, nazwiska i daty urodzenia dziecka oraz numeru PESEL) skarżąca podejmowała próby uzyskania na dziecko (wówczas n.n.) próby uzyskania świadczenia. W ocenie Sądu jeśli miałoby to miejsce, wówczas można rozważać, czy ewentualnie dochowano terminu, o którym mowa w art. 18 ust. 2a ustawy. Organy administracji powinny mieć świadomość, że dziecko, pomimo braku danych osobistych istniało. A rodzina zastępcza ponosiła koszty jego utrzymania. Podstawowe zasady sprawiedliwości przemawiają więc za tym, aby za okres od umieszczenia dziecka w pieczy do nadania mu danych osobistych, świadczenie zostało przyznane, jeśli zostały spełnione wszystkie inne warunki przewidziane prawem. Jeśli zatem w ramach uzupełniającego postępowania wyjaśniającego (prowadzonego przez organ I instancji) okaże się, że skarżąca wyraziła Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych wolę otrzymania świadczenia w innej formie (niż za pośrednictwem systemu teleinformatycznego) to tak złożone oświadczenie woli należy uznać za prawidłowo złożony wniosek o przyznanie świadczenia, ze wszystkimi konsekwencjami wynikającymi z treści art. 18 ust. 2a ustawy. Jeśli zaś zostanie bezspornie wykazane, że złożenie wniosku w systemie teleinformatycznym było pierwszą aktywnością skarżącej w analizowanym zakresie, wówczas wyżej wskazane rozważania są bezprzedmiotowe. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu.