II SA/Gl 1229/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 listopada 2018 r. sprawy ze skargi E.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia w sprawie grzywny w celu przymuszenia wykonania obowiązku podłączenia nieruchomości do istniejącej kanalizacji sanitarnej 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza na rzecz skarżącego od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...] r. Burmistrz M., działając na podstawie art. 2 §1 pkt 19, art. 3 § 1, art. 20 § 1 pkt 2, art. 129 § 1 art. 121 §1, §2 i § 3, art. 122, art. 123, art. 124 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.) oraz decyzji Burmistrza Miasta M. z dnia [...] r. znak [...] nałożył na E. S. grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 1000 zł za niewykonanie wymienionej powyżej decyzji z dnia [...] r. nakazującej podłączenie do istniejącej miejskiej sieci kanalizacji sanitarnej nieruchomości nr 1, położonej przy ulicy [...] w M. Postanowienie to doręczone zostało dorosłemu domownikowi w dniu 15 września 2017 r. Pismem z dnia 29 września 2017 r., wniesionym do Urzędu Miasta M. osobiście w dniu 2 października 2017 r. E. S. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Stwierdził, iż nie jest w stanie określić daty otrzymania zaskarżanego postanowienia, gdyż zaginęły mu koperty, a z racji zaawansowanego wieku oraz [...] nie jest w stanie przypomnieć sobie daty otrzymania tego postanowienia. Postanowieniu zarzucił naruszenie prawa procesowego - tj. art. 12 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 34 w związku z art. 30 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w kontekście naruszenia zasady proporcjonalności oraz zasady sprawiedliwości społecznej. Podniósł, iż nie zostało wykazane w stopniu wystarczającym, aby budowa sieci kanalizacyjnej ma posesji skarżącego była technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona. Wyjaśnił, iż z uwagi na wiek ([...] lat) oraz niskie dochody (emerytura [...] zł) nie ma możliwości wykonania przedmiotowych prac samodzielnie lub zlecenia ich wybranemu wykonawcy. Podkreślił, iż zasada proporcjonalności winna być rozumiana jako "nakaz podejmowania środków adekwatnych do założonych celów". W niniejszym postępowaniu nie zostało w żaden sposób wykazane, że działania Burmistrza M. są niezbędne dla ochrony interesu publicznego i czy ciężary nałożone na niego są w odpowiedniej proporcji. Postanowieniem z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż w aktach pierwszej instancji znajduje się potwierdzenie doręczenia niniejszego postanowienia w dniu 15 września 2017 r. dorosłemu domownikowi w miejscu zamieszkania składającego zażalenie. Natomiast zażalenie - tj. pismo datowane na dzień 29 września 2017 r., złożono osobiście w siedzibie organu w dniu 2 października 2017 r. Rozpatrując sprawę Kolegium stwierdziło, iż zgodnie z art. 141 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia stronie. Z kolei w myśl art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego do w sprawach nieuregulowanych, do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Warunkiem skuteczności czynności procesowej - wniesienia zażalenia- jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Organ zobowiązany jest do zbadania, czy zażalenie wniesiono w przewidzianym terminie, a w przypadku stwierdzenia, że wniesione zostało z uchybieniem terminu- zgodnie z art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego do stwierdzenia w drodze postanowienia - uchybienia terminu do jego złożenia. Spełnione zatem zostały przesłanki określone w art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego do stwierdzenia przez organ odwoławczy uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. Jednocześnie organ dodał, że wraz z zażaleniem nie zwrócono się do organu drugiej instancji z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Stąd należało orzec jak w sentencji. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł E. S. Zarzucił kwestionowanemu postanowieniu naruszenie art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego polegające na braku poinformowania przez organ pierwszej instancji, iż składając zażalenie uchybił on terminowi i nie poinformowanie o trybie jego przywrócenia, a także naruszenie art. 129 § 2 w związku z art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego polegające na tym, że organ odwoławczy wydając rozstrzygnięcie nie ustalił stanu faktycznego w zakresie przekroczenia tego terminu, jak również nie wyjaśnił, czy strona wnosiła o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia. Mając powyższe na uwadze wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu na złożenia zażalenia, ewentualnie o uchylenie tego postanowienia w zakresie uchybienia terminu i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi odwoławczemu. W uzasadnieniu podkreślił bierność organu, podczas gdy stronie działającej bez pełnomocnika winien on z urzędu udzielać informacji, w tym informować ją o uprawnieniach i obowiązkach wynikających z przepisów prawa procesowego, których realizacja ma wpływ na wynik sprawy. Zdaniem skarżącego organ nie sprostał obowiązkom i stąd naruszenie art. 9 oraz sankcjonującego zasadę pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej - art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazując na swój podeszły wiek - ([...] lat) oraz podkreślenie braku możliwości określenia daty otrzymania orzeczenia organu pierwszej instancji, zarzucił, iż Kolegium mimo odnotowania tego faktu, nie wyciągnęło z niego stosownych wniosków i nie wyjaśniło intencji skarżącego. W tym zakresie odwołał się do orzecznictwa sądowego podkreślając, iż stwierdzenie uchybienia terminu powinno być poprzedzone dokładnym ustaleniem stanu faktycznego w zakresie przekroczenia terminu i wyjaśnieniem czy strona wnosiła o przywrócenie terminu. Tym samym organ naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 8 oraz art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego. Podkreślił, iż jedną z zasad demokratycznego państwa prawa jest zakaz nadmiernego formalizmu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosząc o oddalenie skargi, przytoczył argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Podkreśliło, iż skarżący nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując niniejszą sprawę zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2017r., poz. 2188 ze zm.) sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tjedn. Dz.U. z 2018, poz. 1302 ze zm.) wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrolowane w niniejszej sprawie postanowienie nie jest, w ocenie składu orzekającego, zgodne z prawem, albowiem wydane zostało z naruszeniem obowiązujących przepisów procedury administracyjnej. Przedmiotem kontroli sądowej jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach [...] r., w którym stwierdzono, uchybienie terminu do wniesienia zażalenia od postanowienia Burmistrza M. z dnia [...] r. nakładającego na skarżącego grzywnę w celu przymuszenia wobec niepodłączenia się do miejskiej sieci kanalizacji sanitarnej. Wskazać trzeba, że warunkiem skuteczności czynności procesowej w postaci wniesienia środka odwoławczego, jest zachowanie ustawowego terminu do jego dokonania. Uchybienie ustawowego terminu powoduje bezskuteczność tego środka, następstwem czego jest ostateczność kwestionowanego rozstrzygnięcia. Stąd też przystępując do ewentualnego rozpatrzenia odwołania czy zażalenia, organ odwoławczy w pierwszej kolejności podejmuje czynności sprawdzające, mające na celu zbadanie czy odwołanie – zażalenie jest dopuszczalne i czy został zachowany termin do jego wniesienia. W przypadku zaś niespełnienia któregoś z warunków organ powinien wydać postanowienie o niedopuszczalności odwołania lub o uchybieniu terminu do jego wniesienia. Zgodnie z art. 141 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia decyzji stronie (...).Mając na uwadze wskazaną powyżej regulację należy uznać, że każde, nawet nieznaczne przekroczenie tego terminu stanowi jego uchybienie. W kontrolowanej sprawie z przedłożonych akt administracyjnych wynika, iż postanowienie organu pierwszej instancji doręczono skarżącemu w dniu 15 września 2017 r., w sposób określony w art. 43 Kodeksu postępowania administracyjnego, tj. dorosłemu domownikowi. Zatem zgodnie z art. 141 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego złożenie zażalenie winno nastąpić do dnia 22 września 2017 r. Tak więc złożenie zażalenia w dniu 2 października 2017 r. (o czym świadczy prezentata organu) należy uznać za dokonane z uchybieniem terminu. Nie można jednak nie zauważyć, że sam skarżący w złożonym zażaleniu przyznaje, że nie jest w stanie określić daty otrzymania kwestionowanego postanowienia wobec zaginięcia koperty oraz zaawansowanego wieku i [...]. Fakt ten zauważa organ odwoławczy, przytaczając stwierdzenie skarżącego zwarte w zażaleniu. Zasadnie przy tym podnosi skarżący, iż organ ten nie wyciągnął z powyższego stosownych wniosków i nie przeprowadził w tym zakresie żadnego postępowania wyjaśniającego. Zgodnie z art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. W myśl art. 9 Kodeksu organy administracji publicznej są zobowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Nadto organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W świetle powyższego organ odwoławczy zauważając w złożonym zażaleniu skarżącego stwierdzenie, iż strona nie jest w stanie określić daty otrzymania skarżonego postanowienia, a nadto tłumaczy to zaawansowanym wiekiem i chorobą wieńcową, winien poczynić w tym zakresie samodzielne ustalenia wyjaśniające podane informacje. W szczególności powinien na mocy art. 64 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego wezwać stronę do złożenia w tym zakresie dalszych wyjaśnień, m.in. precyzujących czy nie jest to złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowego zażalenia. Organ nie powinien w tym zakresie podejmować samodzielnych arbitralnych ocen, które nie mają żadnego odzwierciedlenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Podzielić w tym zakresie należy twierdzenie skargi, iż nadmierny formalizm w tym przypadku narusza zasadę sprawiedliwości proceduralnej w rozumieniu art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 cytowanej powyżej ustawy.