II SA/Gl 1231/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Ewa Pasiek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2020 r. sprawy ze skargi O.T. (T.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w całości w mocy decyzję Prezydenta Miasta B.(dalej: Prezydent BB) z dnia [...] r., znak: [...], którą organ ten odmówił wnioskodawcy O.M.T. (dalej: strona), będącego dłużnikiem alimentacyjnym, umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko G. D., za okres od 1 maja 2015 r. do 31 lipca 2016 r. w kwocie 6.250,00 zł. (należność główna) oraz ustawowych odsetek za opóźnienie. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu: 01.02.2019r. wpłynęło do MOPS w B. pismo strony zawierające wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym. Prezydent BB, jako organ właściwy wierzyciela w rozumieniu przepisu art. 2, pkt. 10 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, rozpoznał wniosek w oparciu o przepis art. 30 ust. 2 tej ustawy, czyli o najdalej idącą ulgę w zakresie spłaty zobowiązań przewidzianą w ustawie. Zgodnie z tym przepisem właściwy organ może przyznać ulgę w postaci umorzenia należności, rozłożenia należności na raty, czy odroczenia terminu spłaty zobowiązań, przy czym stanowi to wyjątek od zasady, wyrażonej w art. 27 ust. 1 ustawy. Dłużnik alimentacyjny, w myśl tego przepisu, jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Ulga ta ponadto ma charakter uznaniowy, zatem nawet wystąpienie u dłużnika alimentacyjnego szczególnych sytuacji dochodowych lub rodzinnych nie rodzi u tego dłużnika prawa (roszczenia) ubiegania się o którąkolwiek z ulg wymienionych w przepisie art. 30, ust. 2 cytowanej ustawy - (Korcz-Maciejko A., Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, Warszawa 2010, s. 245.). Natomiast zgodnie z art. 27 ust. 3 i 11 cytowanej ustawy "należności przypadające od dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego podlegają ściągnięciu wraz z odsetkami w drodze egzekucji sądowej na podstawie przepisów o egzekucji świadczeń alimentacyjnych, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy". Organ właściwy wierzyciela, o którym mowa w ust. 3a, rozlicza kwoty otrzymane z tytułu zwrotu należności przypadających od dłużnika alimentacyjnego wraz z odsetkami zgodnie z kolejnością określoną w art. 1026 § 2 k.p.c. W trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono, że strona aktualnie odbywa karę pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym w W. . Jak wynika z zaświadczenia wydanego przez jednostkę penitencjarną, koniec kary przypada na dzień [...] r. Osadzony obecnie jest zatrudniony we wskazanej placówce, jednakże nieodpłatnie. Dodatkowo strona oświadczyła, że nie posiada żadnego lokalu mieszkalnego. W latach ubiegłych przebywała poza granicami kraju, gdzie wynajmowała mieszkanie. Nie deklaruje żadnych problemów zdrowotnych, ponoszenia kosztów związanych z leczeniem bądź rehabilitacją. Poza zadłużeniem alimentacyjnym ma także zobowiązania z tytułu zaciągniętego w Polsce kredytu na kwotę 160.000,00 zł oraz z tytułu kredytu we F. na kwotę 50.000,00 euro. Na chwilę obecną nie dysponuje żadnym dochodem, pozostaje na utrzymaniu Skarbu Państwa. Organ I instancji postanowił odmówić umorzenia w/w. należności. Pod uwagę wzięto fakt, że aktualna sytuacja dłużnika tj. pobyt w jednostce izolacyjnej jest trudna, jednakże nie jest efektem czynników obiektywnych, niezależnych od niego i dlatego nie jest wyjątkowa. Nie może zatem stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej. Powstanie zadłużenia i obowiązku jego uregulowania jest następstwem zaniechania wnioskodawcy, które polegało na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego ustalonego wyrokiem Sądu Rejonowego w B. wobec dzieci, które pozostają pod opieką matki. Obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców. Alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowanie czy edukację. Fakt wypłacania przez MOPS świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zwolnił strony z obowiązku alimentacji wobec własnych dzieci. Skoro dłużnik nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań, to powinien mieć świadomość, że jego zadłużenie będzie wzrastać a tym samym winien liczyć się z koniecznością spłaty tych należności. Zdaniem organu, za czynniki obiektywny, niezależny od strony, nie może być uznana okoliczność w postaci odbywania kary pozbawienia wolności, bowiem kara ta stanowi efekt zabronionych przez prawo działań. Wypłacanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie jest pomocą bezzwrotną, a ustanowioną w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń z tytułu alimentów od zobowiązanego. Wskazano na stanowisko wynikające z wyroków sądowych, w tym: WSA w Gliwicach z dnia 08.03.2017r. sygn. IV SA/GI 841/16 czy WSA w Rzeszowie z dnia 22.08.2017r. sygn. SA/Rz 409/17, zgodnie z którym umorzenie zaległych należności dłużnikom alimentacyjnym prowadziłoby do przerzucenia obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych na wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Przywołano także pogląd wyrażony w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 04.08.2016r. sygn. IV SA/GI 114/16. Zdaniem Sadu, należności z funduszu alimentacyjnego pochodzą ze środków publicznych, w związku z czym na organach spoczywa obowiązek szczególnej dbałości o to, by były one racjonalnie wydatkowane, również w aspekcie odzyskiwania należności dłużników. Ponieważ chodzi o zastępcze realizowanie obowiązku alimentacyjnego, to umorzenie należności dłużników powinny być stosowane wyjątkowo, gdy okoliczności danego przypadku można uznać za szczególnie uzasadnione. Raz umorzona należność nie może być bowiem ponownie dochodzona od dłużnika, nawet gdy jego sytuacja ulegnie znacznej poprawie. W konsekwencji tych ustaleń Prezydent BB stwierdził, że przewidziane art. 30 ust. 2 ww. ustawy uregulowanie, dające możliwość m.in. umorzenia w całości i w części należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ma charakter wyjątkowy i jest formą wsparcia dla osób znajdujących się w nadzwyczajnej sytuacji życiowej, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne możliwości, uprawnienia i środki. Ponadto ulga ta ma charakter uznaniowy, stąd nawet wystąpienie u dłużnika alimentacyjnego szczególnych sytuacji dochodowych lub rodzinnych nie rodzi prawa (roszczenia) o którąkolwiek z ulg wymienionych w tym przepisie. Za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Prowadzone postępowanie administracyjne dodatkowo wykazało, że nie ma on orzeczonego stopnia niepełnosprawności, a także nie ponosi żadnych kosztów leczenia, natomiast pozostaje na wyłącznym utrzymaniu Skarbu Państwa (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 29 maja 2013r. nr III SA/Gd 791/12). Zdaniem organu, długotrwały pobyt w jednostce penitencjarnej czy aktualny brak środków finansowych na spłatę zadłużenia nie mogą być jedynymi, wyłącznymi argumentami przemawiającymi za przyznaniem ulgi w postaci umorzenia należności. Strona jest w wieku pełnej aktywności zawodowej, jest także możliwe ewentualne przekwalifikowanie. Nie ma żadnych realnych przeszkód - po opuszczeniu jednostki penitencjarnej - do podjęcia pracy zarobkowej, a co za tym idzie do zwrotu świadczeń publicznych, które wyłożone zostały w miejsce jego osoby na rzecz osób, do alimentacji której była zobowiązana. W odwołaniu strona wskazuje na brak możliwości uregulowania zobowiązań wynikających z zadłużenia alimentacyjnego, uzasadniając to pobytem w zakładzie karnym do 2023 r. (z możliwością przedłużenia o lat 10) oraz obciążeniami związanymi z kredytem zaciągniętym w Polsce -160.000,00 zł) oraz we F.- 50.000,00 euro. Nie ma żadnego majątku jak również dochodów. Pozostaje na utrzymaniu Skarbu Państwa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej: Kolegium) decyzją wymienioną na wstępie utrzymało w całości rozstrzygnięcie organu I instancji, akceptując poczynione przez niego ustalenia oraz podzielając argumenty przedstawione w jego uzasadnieniu. Uzupełniając argumentację podkreśliło, że nie można uznać za wyjątkową sytuację strony, stanowiąc efekt jej zawinionych zachowań. Uznanie zaś tej sytuacji za wyjątkową prowadziłoby do tego, że naganne działania dłużnika alimentacyjnego, sprzeczne z normami karnymi, były premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłaconych, na koszt podatnika, świadczeń alimentacyjnych. W skardze z 5 sierpnia 2019 r. strona (dalej: skarżący) podnosi zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzekania, a także obrazę przepisów prawa materialnego. Wskazuje także na lakoniczny i tendencyjny charakter uzasadnienia. W ocenie skarżącego, jego sytuacja jest nadzwyczajna, co może być uznane za podstawę umorzenia zadłużenia alimentacyjnego. Jak wyjaśnia, został do Polski przekazany w wyniku realizacji europejskiego nakazu zatrzymania, zaś zgodnie z 607e § 1 k.p.k. osoby takiej nie można ścigać za przestępstwa inne niż te, które stanowiły podstawę przekazania, ani wykonać orzeczonych wobec niej za te przestępstwa kar pozbawienia wolności albo innych środków polegających na pozbawieniu wolności. Ponadto przywołuje okoliczności wskazujące na brak możliwości uregulowania przedmiotowych zobowiązań, w tym pobyt w zakładzie karnym, obciążenia z tytułu kredytów, brak jakiegokolwiek majątku i dochodów. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 30 ust. 2 dnia 7 września 2007 r. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz., 670, dalej: ustawa ), organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Kompetencja właściwego organu administracji, wynikająca z tego przepisu, ma niewątpliwie charakter uznaniowy. W ramach uznania organ ma możliwość: po pierwsze – umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części; po wtóre – odroczenia terminu płatności; po trzecie – rozłożenia płatności na raty. Podjęcie jednego z tych rozstrzygnięć, jak należy przyjąć, powinno nastąpić z uwzględnieniem sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy. Innymi słowy rzecz ujmując, umorzenie należności, odroczenie terminu ich płatności czy też rozłożenie na raty musi znajdować uzasadnienie w sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. Wnioskodawca, występujący o jedną ze wskazanych form ulgi w regulowaniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, powinien wskazać na rodzaj ulgi, i to będzie zakreślało przedmiot postępowania, oraz na okoliczności związane z jego sytuacją dochodową i rodzinną, uzasadniające skorzystanie z tejże ulgi. Sąd podziela stanowisko prezentowane w orzeczeniach sądów administracyjnych, zgodnie z którym umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego, a ponadto sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych (por. m.in. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 stycznia 2020 r., IV SA/Po 1180/18). W rozpatrywanej sprawie, gdzie w istocie można jedynie rozważać problem sytuacji dochodowej, polegającej generalnie na tym, że skarżący przebywa w zakładzie karnym, nie ma żadnych dochodów, jak również nie ma możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów przynajmniej w chwili obecnej, a ponadto, co z punktu widzenia tego kryterium też należy brać pod uwagę, ma bardzo duże obciążenia związane z kredytami, nie przemawia mimo wszystko, zdaniem Sądu, za skorzystaniem z tak daleko idącej ulgi w spłacie zobowiązań z tytułu wypłaconych alimentów. Okoliczności te mogłyby uzasadniać przyznanie mu ulgi, przy czym niekoniecznie takiej, jak żąda. Oczekuje on, jak wyraźnie wynika z wniosku, odwołania, a także treści skargi, całości kwoty stanowiącej równowartość należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W ocenie Sądu, o ile można rozważać skorzystanie przez skarżącego z ulgi określonej w art. 30 ust. 2 ustawy, to w grę wchodzi jedynie odroczenie termin u płatności bądź rozłożenie na raty. Natomiast umorzenie tej części zobowiązania byłoby zbyt daleko idące zważywszy zwłaszcza na to, że skarżący jest zdolny do pracy i w przyszłości zobowiązania te może uregulować. Umorzenie zobowiązań skarżącego oznaczałoby w istocie rzeczy to, że zobowiązania te reguluje społeczeństwo, bowiem świadczenia alimentacyjne na rzecz jego dzieci, w jego zastępstwie, były wypłacane z budżetu. Spowodowało to w istocie przerzucenie obowiązku utrzymania dzieci skarżącego na podatnika. Ponadto, słusznie podnosi organ odwoławczy, że umorzenie stanowiłoby swoistą premię dla osoby, która znalazła się w zakładzie karnym ze swojej winy z tej przyczyny nie może uregulować swoich zobowiązań z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. W kontekście tych ustaleń Sąd nie podziela zarzutów podnoszonych w skardze, które zmierzały do wykazania, ze sytuacja dochodowa skarżącego uzasadnia umorzenie przedmiotowych zobowiązań. W tej sprawie, mającej charakter administracyjny, nie ma zastosowania przepis art. 607e § 1 k.p.k., odnoszących się do przestępstw. W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 155 p.p.s.a.