II SA/Gl 1236/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Łucja Franiczek po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 29 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Gl 1236/16 o oddaleniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 29 marca 2017 r. Sygn. akt II SA/GI 1236/16 Postanowieniem z dnia 29 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach po rozpoznaniu wniosku J. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że w nadesłanym druku formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca podała, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz córką, zamieszkując w budynku o pow. 200 m2 i wartości około 550.000,00 zł. Oprócz tego skarżący posiada grunt o pow. 4,3 ha oraz samochód osobowy [...] o wartości około 37.000,00 zł, samochód marki [...] o wartości 60.000,00 zł, naczepę o wartości 45.000,00 zł i jeszcze jeden pojazd o wartości 43.000,00 zł. Wnioskodawca zaznaczył, że wśród jego zobowiązań jest kredyt odnawialny o wartości 250.000,00 zł; pożyczka w wysokości 170.000,00 zł; finansowanie studiów córki; spłata rat leasingowych za pojazdy mechaniczne; opłaty za media w wysokości 1300 zł oraz ubezpieczenie majątku w wysokości 1300 zł. Źródłem dochodów skarżącego jest uzyskiwana przezeń emerytura w wysokości 3997 zł netto oraz dochody z prowadzonej działalności transportowej w wysokości 4300 zł netto miesięcznie. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca nadesłał kopie dokumentów obrazujących poziom i strukturę uzyskiwanych przezeń wydatków, w tym związanych z utrzymaniem się oraz prowadzoną działalnością gospodarczą; kopie deklaracji VAT-7; wyciągi z księgi przychodów i rozchodów obejmujące okres ubiegłego roku; wyciągi z ewidencji środków trwałych. Referendarz uznał, że uiszczenie wpisu sądowego od skargi nie zachwieje sytuacją materialną strony, skoro wnioskodawca dysponuje stałym źródłem dochodu. Po pierwsze bowiem, prowadzona działalność gospodarcza nie jest jedynym źródłem dochodów rodziny w strony, albowiem wnioskodawca uzyskuje świadczenie emerytalne w wysokości 3997 zł netto miesięcznie. Już sam ten fakt dyskwalifikuje twierdzenia o trudnej sytuacji materialnej zwłaszcza, że nie wykazano aby miesięczne koszty utrzymania przewyższały przeciętną. Po drugie, fakt spłaty zobowiązań zaciągniętych na poczet prowadzonej działalności gospodarczej (przynoszącej miesięczny dochód rzędu 4300 zł) nie może stanowić dostatecznej przesłanki do zwolnienia strony od kosztów sądowych. W ocenie referendarza prowadzenie działalności gospodarczej, w sytuacji, gdy nie stanowi ona zasadniczego źródła utrzymania strony traktować należy jako działanie w ramach wkalkulowanego ryzyka inwestycyjnego, a wobec tego nie można oczekiwać, że tego rodzaju okoliczność stanowić będzie wystarczający powód przemawiający za zwolnieniem strony z obowiązku poniesienia daniny publicznoprawnej. Co więcej, nadesłane deklaracje podatkowe (VAT-7) wskazują na znaczny obrót z tym związany (w styczniu br. było to 170.000,00 zł, w grudniu 2016 r. – 198.918,00 zł), co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że kondycja finansowa prowadzonego przez stronę przedsiębiorstwa nie jest zła. Sam fakt, iż w związku z tą działalnością skarżący zaciągnął zobowiązania prywatnoprawne, których spłata pochłania część uzyskiwanego dochodu nie może być uznany za okoliczność przemawiającą za zwolnieniem od kosztów sądowych. W ustawowym terminie strona skarżąca reprezentowana przez fachowego pełnomocnika wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 29 marca 2017 r. domagając się jego zmiany i kwestionując ustalenia poczynione przez referendarza sądowego. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego wskazał, ze wydatek na koszty sądowe winien być postrzegany jako wydatek nagły i niespodziewany dla skarżącego a zatem winien być rozpatrywany tylko w ramach jednomiesięcznego dochodu skarżącego, a nie w kontekście jego oszczędności czy posiadanego majątku. Pełnomocnik podniósł, że obciążenia w majątku w postaci kredytu odnawialnego w wysokości 250.000 zł, pożyczki w wysokości 170.000 zł oraz spłaty rat leasingowych za pojazdy mechaniczne, skarżący nałożył na siebie w czasie w którym nie mógł przewidzieć, że będzie stroną postępowania. Pojazdy i naczepa znajdujące się w posiadaniu skarżącego służą do prowadzenia działalności transportowej, a ich zbycie jest obiektywnie niemożliwe, bowiem skarżący jest stroną umowy leasingu. Na skarżącym spoczywa również obowiązek utrzymania swej rodziny, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Zarówno małżonka skarżącego, jak i jego córka nie osiągają dochodów pozwalających na pokrycie uzasadnionych i koniecznych potrzeb, na które składa się na przykład finansowanie studiów córki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r. - art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. w obecnie obowiązującym brzmieniu, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy - art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze. zm). Przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia zwolnienia od kosztów sądowych może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu swoim oraz swojej rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jak wynika z treści powołanych przepisów, jedynym kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał w sposób dostateczny i przekonujący, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny kosztów. Mając na uwadze sytuację materialną skarżącego uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego przezeń wniosku, albowiem jego sytuacja materialna nie jest na tyle ciężka, aby uzasadnionym było zwolnienie go od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu należy się zgodzić się z referendarzem sądowym, że dochody uzyskiwane przez wnioskodawcę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz stałe dochody w postaci świadczenia emerytalnego w łącznej miesięcznej kwocie ponad 8.000,00 zł z powodzeniem pozwalają zarówno na zaspokojenie potrzeb rodziny wnioskodawcy jak i wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów sądowych sprowadzających się na obecnym etapie postępowania sądowego do wpisu od skargi w wysokości 450 zł. W świetle powyższego zestawienia nie sposób uznać, że sytuacja materialna skarżącego jest na tyle ciężka aby koniecznym było przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Mając powyższe na uwadze wskazać należy, iż sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zauważyć ponadto należy, że skarżący na etapie sprzeciwu nie przedstawił argumentacji (ani nie załączył wspierających tą argumentację dokumentów), która mogłaby skutecznie podważyć ocenę wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, dokonaną w zaskarżonym postanowieniu z dnia 29 marca 2017 r. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ----------------------- Sygn. akt II SA/GI 1236/16