II SA/Gl 1242/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Bonifacy Bronkowski po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r., [...] w przedmiocie uprawnień do kierowania pojazdami w kwestii sprzeciwu skarżącego od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 maja 2017 r. o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Postanowieniem z dnia 17 maja 2017 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Odpis tego orzeczenia został doręczony R. L. w dniu 1 czerwca 2017 r. W dniu 2 czerwca 2017 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Na podstawie zarządzenia z dnia 7 czerwca 2017 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia braku formalnego ww. sprzeciwu przez jego podpisanie wskazując, że brak ten może zostać uzupełniony przez nadesłanie oryginału sprzeciwu lub podpisanie sprzeciwu w siedzibie Sądu. Dla dokonania powyższej czynności wyznaczono siedmiodniowy termin pod rygorem odrzucenia sprzeciwu. Wezwanie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 30 czerwca 2017 r. W wyznaczonym terminie, który upłynął w dniu 7 lipca 2017 r. skarżący uzupełnił brak formalny sprzeciwu poprzez jego podpisanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim wskazać należy, że w niniejszej sprawie kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 8 grudnia 2016 r., oraz postanowieniem z dnia 27 lutego 2017 r., sygn. akt II SO/Gl 13/16. Powyższe nie wyklucza jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z treścią art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Możliwość zmiany bądź uchylenia postanowienia Sądu z dnia 27 lutego 2017 r. daje art. 165 p.p.s.a., ale tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to, w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Gdy chodzi o zmianę okoliczności faktycznych to zmiana powinna być tego rodzaju, aby wpływała w istotny sposób na sytuację materialną strony i jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Tymczasem skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby nastąpiła istotna zmiana jego sytuacji osobistej i majątkowej, która powodowałaby brak możliwości poniesienia przez niego kosztów sądowych. Przede wszystkim skarżący nie przedstawił żadnych dowodów mogących świadczyć o pogorszeniu jego sytuacji materialnej. Skarżący zaniechał udowodnienia jaka jest jego sytuacja osobista oraz majątkowa, pomimo tego, że Sąd miał wątpliwości, co do jego rzeczywistej sytuacji, o czym świadczą wezwania kierowane do skarżącego w toku postępowania o sygn. akt II SO/Gl 13/16. Mając powyższe na uwadze zarówno referendarz sądowy (w postanowieniu z dnia 3 listopada 2016 r. oraz z dnia 3 lutego 2017 r.), jak i Sąd (w postanowieniu z dnia 8 grudnia 2016 r. oraz z dnia 27 lutego 2017 r.) wskazali, że skarżący niedostatecznie uprawdopodobnił twierdzenia zawarte we wnioskach o przyznanie prawa pomocy. Co więcej, kolejne wyjaśnienia składane przez skarżącego były sprzeczne z informacjami podawanymi wcześniej przez skarżącego np. dotyczące jego sytuacji mieszkaniowej. We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym w odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 14 marca 2017 r. o uiszczenie wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł skarżący wskazał, że jest bezrobotny oraz, że posiada zadłużenie komornicze w wysokości około 6.000 zł, jednak w żaden sposób tego nie udokumentował. Wskazał również, że nie posiada żadnego majątku oraz, że nie posiada gospodarstwa domowego. Skarżący podniósł, że ponosi koszty swego utrzymania, jednak nie określił w jakiej wysokości. Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uprawdopodobnienia twierdzeń zawartych w ww. wniosku poprzez przedłożenie stosownych dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie skarżący "uprawdopodobnił" swoją sytuację majątkową oraz osobistą poprzez wskazanie w piśmie z dnia 10 maja 2017 r., że nie posiada żadnych nieruchomości, zatem nie płaci rachunków za prąd, wodę oraz odbiór odpadów. Skarżący posiada telefon na kartę jednak nie zbiera paragonów za jego opłacenie, które mógłby przedstawić. Obecnie pracuje przy zbiorach owoców, co ledwo wystarcza mu na przeżycie i utrzymanie się. Skarżący stwierdził, że mieszka u znajomych lub w namiocie. Z załączonych do pisma zaświadczeń wynika, że skarżący nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna i nie pobiera z tego tytułu zasiłku oraz, że nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Przy czym wypada zauważyć, że o ile z zaświadczenia wystawionego przez MOPS w B. wynika, że dotyczy ono aktualnej sytuacji skarżącego, o tyle zaświadczenie wystawione przez urząd pracy skupia się na sytuacji skarżącego w latach 2009-2011. Wobec wskazanych okoliczności sprawy Sąd nie miał podstaw aby zmienić zaskarżone postanowienie referendarza. W aktach sprawy nie ma rzetelnych informacji przedstawionych przez skarżącego dotyczących jego sytuacji osobistej oraz majątkowej. Pomimo twierdzeń skarżącego, że mieszka u znajomych konsekwentnie uchyla się od uprawdopodobnienia, że korzysta z pomocy osób trzecich. Wypada jeszcze podkreślić, że przepisy regulujące instytucję prawa pomocy jednoznacznie stanowią, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o jej przyznanie. Uchylanie się przez skarżącego od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonywanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Ponadto, prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Na marginesie należy wskazać, że wbrew twierdzeniom skarżącego koszty postępowania przed Sądem nie wynoszą 3.000 zł, co więcej skarga wniesiona przez skarżącego nie jest obwarowana przymusem adwokacko-radcowskim, zatem pomoc fachowego pełnomocnika na tym etapie postępowania nie jest wymagana. Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł, zatem jest to kwota zdecydowanie mniejsza od tej, którą w przeświadczeniu skarżącego należy uiścić aby skarga została rozpoznana przez Sąd. Końcowo wypada wskazać, że Sąd rozpoznaje skargę, po jej opłaceniu (art. 220 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), lecz nie jest związany jej zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.