II SA/Gl 1245/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędzia WSA Edyta Kędzierska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi C.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...]r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz skarżącego kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Po rozpoznaniu wniosku z dnia 11 kwietnia 2021 r. (według daty wpływu) wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta C. (dalej też jako organ lub Prezydent) na podstawie art. 104 Kpa oraz art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17, art. 20 ust. 2, ust. 3 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020.111. t.j., zwanej też dalej ustawą lub u.ś.r.) decyzją orzeczono o odmowie przyznania C.S. (dalej jako strona lub skarżący) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną W.S. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że strona jako małżonek jest zobowiązana do alimentacji swojej żony, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. ważnym do 30 listopada 2021 r. Z orzeczenia tego wynika jednak, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność ta istnieje, co ma kluczowe znaczenie w świetle treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto z akt sprawy wynika, że skarżący jest na podstawie decyzji z dnia [...] r. uprawniony do zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej, natomiast zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in. jeżeli osoba sprawująca opiekę ma m.in. ustalone prawo do zasiłku stałego. W odwołaniu od tej decyzji reprezentowany przez pełnomocnika skarżący wniósł o jej uchylenie i przyznanie mu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Zarzucił, że decyzja ta została wydana z naruszeniem art. 6, art. 8, art. 9 w zw. z art. 79, art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 Kpa oraz art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu powołując się ogólnie na zasady postępowania unormowane w Kpa oraz szeroko na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (odnoszący się do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.) ogólnie stwierdzono, że strona spełnia "wszelkie" przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej jako SKO lub Kolegium) odwołania tego nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją z dnia [...]r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 21 i art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, decyzję Prezydenta utrzymało w mocy. W uzasadnieniu tej decyzji SKO po przytoczeniu zarzutów odwołania, treści art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 u.ś.r. i ustaleń dokonanych przez organ pierwszej instancji, powołało się dodatkowo na treść przeprowadzonego w dniu [...] r. wywiadu środowiskowego. Wynika z niego, że żona skarżącego zamieszkuje wspólnie z siostrą, ale prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Skarżący zamieszkuje oddzielnie i pozostaje z żoną w nieformalnej separacji. Jego żona jest leczona psychiatrycznie, jest z nią utrudniony kontakt, sama nie opuszcza miejsca zamieszkania, nie potrafi zrobić zakupów. Pomimo oddzielnego zamieszkiwania skarżący świadczy na rzecz żony pomoc w zakresie zaspokajania jej codziennych czynności życiowych, takich jak zakup artykułów żywnościowych, środków higienicznych, leków oraz artykułów przemysłowych. Przygotowuje jednodaniowe posiłki, zamawia wizyty u lekarzy, zawozi żonę do lekarzy i przygotowuje jej leki, dba o higienę osobistą żony w zakresie zmiany pościeli, ścielenia łóżka, utrzymuje porządek w mieszkaniu. Pracownik socjalny przeprowadzający wywiad ocenił opiekę sprawowaną przez skarżącego jako stałą w zakresie wykonywania na rzecz żony wszystkich potrzebnych czynności niezbędnych do jej podstawowego funkcjonowania. Wskazało też Kolegium, że w czasie wywiadu środowiskowego skarżący oznajmił, iż jest osobą niepełnosprawną w umiarkowanym stopniu, pobiera zasiłek stały z MOPS w C. i nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej ze względu na swój stan zdrowia i intensywność opieki sprawowanej nad żoną. Biorąc powyższe pod uwagę SKO uznało, że decyzja Prezydenta zawiera prawidłowe rozstrzygnięcie. Stwierdziło jednak, że podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia nie może stanowić okoliczność, iż zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie da się ustalić kiedy niepełnosprawność powstała, a znaczny stopień jej niepełnosprawności datuje się dopiero od 29 września 2020 r. W tym względzie Kolegium powołało się na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Za przesądzającą o odmowie przyznania tego świadczenia organ drugiej instancji uznał natomiast, w świetle treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.s.r., okoliczność pobierania przez skarżącego zasiłku stałego. Zdaniem SKO w odniesieniu do skarżącego brak jest nadto, zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, podstaw do przyjęcia, że zakres sprawowanej przez skarżącego nad żoną opieki nie uniemożliwiłby mu podjęcia zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Kolegium z treści art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu tego przepisu, to musi to być opieka stała lub "długoterminowa", której zakres wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Żona skarżącego nie jest bowiem osobą leżącą, pampersowaną, wymagającą podawania posiłków. Zakres pomocy świadczonej przez skarżącego na rzecz żony ma jedynie dorywczy, a nie stały charakter. Czynności wykonywane przez skarżącego w związku z opieką nad żoną nie stanowią czynności o charakterze nadzwyczajnym, których nie wykonują codziennie osoby, które pracują zawodowo. Zakres opieki jakiej wymaga niepełnosprawna żona nie ma charakteru opieki stałej i nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nadto SKO podniosło, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia od 1 października 2015 r., kiedy to zaczął pobierać zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej i trudno uznać, iż pracy zarobkowej nie podejmuje z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. Powołując się szeroko na orzecznictwo Kolegium zaakcentowało też, że w świetle treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną sprawowaną przez osoby zobowiązane do jej alimentacji, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję SKO, reprezentowany przez radcę prawnego, C.S. wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją Prezydenta, o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zarzucił, że decyzja Kolegium została wydana z mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. : 1. 7 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe przyjęcie, że zakres sprawowanej przez niego opieki nad niepełnosprawną żoną nie wypełnia wymogu opieki stałej lub długotrwałej i w konsekwencji przyjęcie, iż brak jest związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną przez niego opieką i niepodejmowaniem zatrudnienia, w sytuacji gdy stała i długotrwała opieka nie oznacza opieki całodobowej, 2. z mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem: - art. 9 Kpa w zw. z art. 79a Kpa poprzez zaniechanie poinformowania go o negatywnej przesłance przyznania świadczenia z uwagi na pobieranie zasiłku stałego oraz o możliwości jej wyeliminowania, - art. 6, art. 7 w zw. z art. 80, art. 8, art. 79 i art. 77 § 1 Kpa poprzez niedostateczne wyjaśnienie sprawy tj. faktycznego zakresu sprawowanej przez niego opieki nad żoną. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego, powołując się na liczne wyroki sądów administracyjnych wywodził, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie oznacza, iż nie jest ona zdolna do samodzielnej egzystencji, a tylko wówczas możnaby przyjąć, że osoba taka wymaga opieki całodobowej. Sprawowanie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć szeroko, a nie ograniczać do czynności opiekuńczych sensu stricto. W odpowiedzi na skargę SKO wnosząc o jej oddalenie podtrzymało co do zasady stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo odnośnie sformułowanego w skardze zarzutu wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 79a Kpa stwierdziło, że treść art. 27 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. mogłaby mieć zastosowanie jedynie, gdyby zostały spełnione wszystkie pozytywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. Po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów w trybie uproszczonym, a to zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019.2325 t.j., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie sformułowane w niej zarzuty należy podzielić. Niewątpliwie jednak decyzje organów obu instancji zostały wydane z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa, gdy chodzi o wyjaśnienie zakresu sprawowanej przez skarżącego opieki nad żoną i związaną z tym w związku z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. możliwość podjęcia przez niego pracy zarobkowej. W tym względzie należy podkreślić, że co do tych kwestii decyzja Prezydenta nie zawiera jakichkolwiek nadających się do oceny ustaleń w odniesieniu do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Z powołaniem się ogólnie na uzyskane w drodze wywiadu środowiskowego przez pracownika socjalnego informacje, organ ten stwierdził jedynie, że opieka ta "sprawowana jest właściwie i należycie". Dalej po stwierdzeniu, że skarżący "nie podejmuje zatrudnienia" organ doszedł do wniosku, iż "W tych aspektach warunki przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia zostają spełnione" Przy takiej treści decyzji organu pierwszej instancji utrzymanie jej w mocy przez SKO w oparciu o ustalenia poczynione przez ten organ jako drugiej instancji nosi znamiona naruszenia treści art. 15 Kpa. Już tylko z tego powodu decyzje te nie mogły się ostać. Nadto należy podzielić sformułowany w skardze zarzut co do niedostatecznego wyjaśnienia w toku postępowania administracyjnego rzeczywistego zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego nad żoną. W tym względzie SKO powołało się na treść "widniejącego w aktach sprawy raportu" z przeprowadzonego w dniu [...] r. wywiadu środowiskowego, gdy tymczasem do akt sprawy dołączona jest jedynie (w potwierdzonej za zgodność kserokopii) str. 1 i 3 tego wywiadu, brakuje jego 2 strony, na której znajduje się najprawdopodobniej część informacji, o których mowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ani z części wywiadu zalegającego w aktach, ani z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika przy tym w jednoznaczny sposób, w oparciu o jakie źródło osobowe zawarte w tym wywiadzie ustalenia zostały dokonane. Jak wynika z wywiadu został on przeprowadzony z wymagającą opieki żoną skarżącego. Jednocześnie w jego treści zawarte jest stwierdzenie, że jest ona leczona psychiatrycznie i komunikacja jest z nią utrudniona. Zachodzi zatem uzasadniona wątpliwość co do miarodajności udzielonych informacji dla poczynienia wiążących w sprawie ustaleń faktycznych. Nadto należy zważyć, że zalegająca w aktach część wywiadu zawiera dość ogólne i szczupłe informacje, co do tego, w jakim szczegółowo zakresie żona skarżącego potrzebuje pomocy w celu zaspokojenia jej podstawowych funkcji życiowych oraz co do szczegółowego zakresu pomocy i opieki (również gdy chodzi o zakresy czasowe) udzielanej przez skarżącego, czy też również przez inne osoby (m.in. mieszkającą razem z nią siostrę). W tym względzie w zakresie szczegółowości zawartych w wywiadzie informacji (w jego zalegającej w aktach części) należy zwrócić uwagę na znaczną rozbieżność gdy weźmie się pod uwagę chociażby kwestie, które powinny się w tym wywiadzie znaleźć zgodnie z wnioskiem organu pierwszej instancji z dnia 23 kwietnia 2021 r. o przeprowadzenie wywiadu (k. 40 akt sprawy). Brak jest też w aktach dostatecznych informacji co do sytuacji skarżącego w kontekście realnej możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia jako osoby legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które do akt nie zostało dołączone (okoliczność ta wynika jedynie z zalegającej w aktach na k. 27 decyzji o przyznaniu mu zasiłku stałego). Biorąc powyższe pod uwagę należało przyjąć, że z naruszeniem przepisów postępowania sprawa nie została wyjaśniona w znacznej, istotnej części, do jej końcowego załatwienia. W odniesieniu do zarzutów skargi należy podnieść, że z orzeczenia o niepełnosprawności żony skarżącego nie wynika aby w związku z tą niepełnosprawnością była ona niezdolna do samodzielnej egzystencji w rozumieniu art. 4 ust. 4 powoływanej w skardze oraz w przedmiotowym orzeczeniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. 2021.573 t.j.). Jak wynika z pkt 7 wskazań zawartych w tym orzeczeniu ma ona jedynie znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji. Jakkolwiek zgodzić się trzeba ze skarżącym, że warunek wymagania przez osobę legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stałej lub długotrwałej opieki (wynikający z treści art. 4 ust. 1 w/w ustawy o rehabilitacji ... w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r.), nie oznacza opieki sprawowanej całodobowo (czego zresztą SKO nie twierdziło), to jednak w świetle treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. samo wynikające z takiego orzeczenia założenie (przesądzenie) co do wymagania stałej lub długotrwałej opieki nie przesądza, że opieka tak sprawowana uniemożliwia podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, spełnienie którego to wymogu warunkuje w równym stopniu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji faktyczny stan zdrowia takiej osoby i zakres wymaganej przez nią opieki w celu pełnienia ról społecznych (egzystencji) oraz zakres faktycznie sprawowanej opieki przez osobę tą opiekę sprawującą, ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne, ma istotne znaczenie dla spełnienia przesłanki, czy jej sprawowanie usprawiedliwia niepodejmowanie, względnie rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, które to okoliczności jak wskazano wyżej nie zostały w dotychczasowym postępowaniu administracyjnym w dostateczny sposób ustalone i rozważone. Z tych wszystkich względów decyzje organów obu instancji podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy p.p.s.a. Wskazania co do dalszego postępowania przy ponownym rozpatrzeniu sprawy wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu. W odniesieniu do zarzutów skargi należy dodatkowo podnieść, że Sąd nie podziela stanowiska skarżącego jakoby organy obu instancji dopuściły się naruszenia art. 9 w zw. z art. 79a Kpa, a to w sytuacji gdy skarżący był reprezentowany w postępowaniu administracyjnym przez radcę prawnego. Nadto należy podzielić w tym względzie stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę, za wyjątkiem powoływania się na treść art. 27 u.ś.r., który to przepis (pomijając już błędne jego oznaczenie przez Kolegium) nie mógł znaleźć w stanie faktycznym niniejszej sprawy zastosowania. O kosztach postępowania sądowego, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie 480 zł orzeczono stosowanie do jego wyniku na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 ustawy p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2017.265 t.j.). mr