II SA/Gl 1246/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2013 r. sprawy ze skargi H. P. i S. P. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oddala skargę. Ostateczną decyzją z dnia [...] r., Nr [...], Prezydent Miasta T. orzekł o zwrocie zabudowanej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 406 m2, położonej w K. przy ul. [...], na rzecz jej dawnych współwłaścicieli, za zwrotem zwaloryzowanego odszkodowania. Pismem z dnia 28 września 2012 r. obecnie skarżący S. P. i H. P. zwrócili się do Prezydenta Miasta T. z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego wspomnianą na wstępie decyzją. Jako przesłankę wznowieniową wskazali brak ich udziału w tym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). W uzasadnieniu swojego wniosku skarżący wyjaśnili, że wykorzystują przedmiotową nieruchomość od 1981 r. – pierwotnie na potrzeby działalności gospodarczej, a obecnie na potrzeby mieszkaniowe. O wydaniu decyzji dowiedzieli się od poprzednich właścicieli nieruchomości. Wskazali, że najemca niegdyś wywłaszczonej nieruchomości ma interes prawny w uczestniczeniu w sprawie o jej zwrot. Ich zamieszkiwanie na terenie przedmiotowej nieruchomości odbywa się za wiedzą i zgodą Gminy K., na rzecz której nieruchomość została wywłaszczona. Ponadto poczynili znaczne nakłady na tę nieruchomość. Te okoliczności uzasadniają, że powinni być stroną w postępowaniu dotyczącym zwrotu nieruchomości. W toku postępowania przed organem pierwszej instancji, jedna z obecnych współwłaścicielek przedmiotowej nieruchomości – G. M., pismem z dnia 23 października 2012 r. zawnioskowała o wydanie postanowienia odmawiającego wznowienia postępowania. Uzasadniając swój wniosek podniosła, że podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione z uchybieniem terminu do jego złożenia (art. 148 § 2 k.p.a.), a ponadto, że wnioskodawcy nie mają przymiotu strony, jako że zajmują nieruchomość bez tytułu prawnego (art. 28 k.p.a.). Rozpoznając podanie skarżących o wznowienie postępowania, Prezydent Miasta T. postanowieniem z dnia [...] r., Nr [...], odmówił wznowienia postępowania. Powołał się przy tym na art. 149 § 3 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wskazał, że wnioskodawcom nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu o zwrot przedmiotowej nieruchomości, a ponadto podanie o wznowienie postępowania złożone zostało z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Organ wyjaśnił, że jakkolwiek S. P. na podstawie decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. został zameldowany pod adresem przedmiotowej nieruchomości, to zameldowanie takie nie rodzi uprawnień do lokalu. Ponadto, jak ustalono w toku postępowania, z dniem 1 września 1991 r. wygasła umowa dzierżawy przedmiotowej nieruchomości zawarta pomiędzy Gminą K. a S. P. Dzierżawca nie zwrócił przedmiotu dzierżawy i w dalszym ciągu użytkował nieruchomość bez tytułu prawnego. Zarząd Miasta K. w dniu 30 października 1992 r. podjął decyzję o zawarciu kolejnej umowy dzierżawy z S. P., jednak skarżący nie zaakceptował zaproponowanych warunków i do zawarcia kolejnej umowy nie doszło. Pismem z dnia 15 lutego 1993 r. Gmina K. zażądała zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Te okoliczności świadczą w ocenie organu pierwszej instancji o braku przymiotu strony w postępowaniu o zwrot nieruchomości. Dalej organ wskazał, że o decyzji orzekającej o zwrocie nieruchomości skarżący dowiedzieli się najpóźniej w dniu 12 sierpnia 2012 r., o czym świadczy skierowane przez nich pismo do obecnych właścicieli stanowiące odpowiedź na pismo z dnia 2 lipca 2012 r. W tej sytuacji termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania upływał najpóźniej z dniem 12 września 2012 r. (art. 148 k.p.a.). W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący ponownie domagali się wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] r. Przedstawili przebieg wydarzeń związanych z posiadaniem przez nich przedmiotowej nieruchomości na przestrzeni ostatnich 32 lat. Przyznali, że po roku 1991 nie zawarli kolejnej umowy z Gminą K. z uwagi na fakt, że zaproponowane przez Gminę warunki były nie do przyjęcia, a ponadto sprzeczne z wcześniejszymi ustaleniami. Wskazali, że przed Sądem Okręgowym w K. (wcześniej: Wojewódzkim) toczyło się postępowanie z powództwa Gminy K. przeciwko S. P. o oddanie nieruchomości. Postępowanie to zakończyło się wydaniem przez Sąd w dniu [...] r. postanowienia o umorzeniu postępowania (sygn. akt [...]). Wskazali ponadto, że ponieśli znaczne nakłady na nieruchomość, których wysokość dwukrotnie przewyższa jej wartość. Z kolei propozycje obecnych właścicieli zmierzające do polubownego zakończenia sprawy znacznie przerastają ich możliwości. Rozpoznając to zażalenie Wojewoda [...] zaskarżonym w niniejszym postępowaniu postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Zasadniczo organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji co do braku przymiotu strony w odniesieniu do skarżących w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Organ podkreślił, że odmowa wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. z uwagi na brak przymiotu strony może nastąpić w sytuacji, gdy brak interesu prawnego (legitymacji procesowej) jest oczywisty. Taka sytuacja ma miejsce w niniejsze sprawie, albowiem skarżący nie dysponują żadnym tytułem prawnym do przedmiotowej nieruchomości. Organ odwoławczy podzielił przy tym ustalenia faktyczne i wnioski wywiedzione przez organ pierwszej instancji. Dodatkowo organ odwoławczy na marginesie podzielił też ustalenia organu pierwszej instancji co do uchybienia terminu wniesienia podania o wznowienie postępowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zakwestionowali zaskarżone postanowienie domagając się wznowienia postępowania w sprawie. Zasadniczo powtórzyli swoje argumenty podnoszone już wcześniej na etapie postępowania administracyjnego. Dodatkowo powołali się na uzyskaną w 1983 r. zgodę Urzędu Miejskiego w K. na przeprowadzenie kapitalnego remontu budynku znajdującego się na przedmiotowej nieruchomości. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 23 września 2013 r. uczestniczka postępowania G. M. wniosła o oddalenie skargi podzielając stanowisko organu zawarte w odpowiedzi na skargę. Na rozprawie w dniu 10 października 2013 r. skarżący podtrzymali skargę i dotychczasowe twierdzenia. Podali, że o toczącym się postępowaniu w przedmiocie zwrotu nieruchomości dowiedzieli się dopiero w lipcu 2012 r. Przyznali, że został uchybiony termin do złożenia podania o wznowienie postępowania, ale przyczyną uchybienia była konieczność wyjaśnienia sprawy. Z kolei pełnomocnik organu podtrzymał stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę. Zaakcentował, że w postępowaniu zażaleniowym organ poczynił wyjaśnienia z udziałem skarżących na okoliczność ich legitymacji do wznowienia postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy, że stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (art. 1 § 1). Kontrola o jakiej mowa sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2) i polega na zbadaniu, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa materialnego i procesowego. W przypadku stwierdzenia naruszenia prawa, sąd dokonuje oceny wpływu tego naruszenia na wynik sprawy. Powyższe ustalenia dokonywane są wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu, a sąd nie jest w ich toku związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm. - dalej zwanej p.p.s.a.). Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonego aktu należy wskazać, że kontrola Sądu w niniejszej sprawie obejmuje postanowienie odmawiające wznowienia postępowania, a więc wydane w oparciu o art. 149 § 3 k.p.a. Nie budzi wątpliwości, że wydanie takiego postanowienia następuje w sytuacjach, kiedy z oczywistych przyczyn postępowanie nie może być wznowione. Do takich przyczyn niewątpliwie należy brak przymiotu strony, jak również przekroczenie terminu, o którym mowa w art. 148 k.p.a. o ile przyczyny te są oczywiste i zostały wykazane na wstępnym etapie badania podania o wznowienie postępowania. W kontrolowanej sprawie za oczywiste uznać należało uchybienie terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania. Zgodnie z art. 148 § 1 k.p.a. podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Z kolei w myśl § 2 cytowanego przepisu, termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Nie jest w sprawie kwestionowane, że skarżący domagali się wznowienia postępowania właśnie w oparciu o przesłankę niezawinionego braku ich udziału w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją z dnia [...] r. orzekającą o zwrocie przedmiotowej nieruchomości na rzecz jej byłych współwłaścicieli. Tym samym termin do złożenia przez nich podania o wznowienie postępowania należało liczyć od dnia, w którym dowiedzieli się o tej decyzji. Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 2 lipca 2012 r. skarżący zostali powiadomieni przez obecnych współwłaścicieli nieruchomości o wydaniu decyzji z dnia [...] r. W aktach sprawy brak jest dowodu na okoliczność, w jakiej dacie pismo to zostało doręczone skarżącym. Okoliczność ta pozostaje jednak bez znaczenia dla ustalenia terminowości wniesienia podania o wznowienie postępowania, gdyż skarżący w dniu 12 sierpnia 2012 r. sporządzili pismo, które stanowiło odpowiedź na pismo z dnia 2 lipca 2012 r. Ponadto na rozprawie w dniu 10 października 2013 r. przyznali, że o zwrocie nieruchomości dowiedzieli się w lipcu 2012 r. Pomijając zatem brak ustalenia faktycznej daty, w której dowiedzieli się o decyzji, przyjąć należy, że najpóźniej w dniu 12 sierpnia 2012 r. dowiedzieli się o wydaniu decyzji z dnia [...] r. W tej sytuacji termin określony w art. 148 k.p.a. upływał z dniem 12 września 2012 r. Tymczasem skarżący sporządzili podanie o wznowienie postępowania w dniu 28 września 2012 r., a nadali je za pośrednictwem poczty w dniu 1 października 2012 r., a więc z uchybieniem terminu do jego złożenia. Dodatkowo wskazać przyjdzie, że w toku postępowania administracyjnego skarżący nie występowali z wnioskiem o przywrócenie terminu, a o przyczynach jego uchybienia wspomnieli dopiero na rozprawie przed tut. Sądem. Powyższe okoliczności w sposób wystarczający uzasadniały wydanie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania, co powoduje, że postanowienie to odpowiada prawu, a tym samym brak jest podstaw do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Jeżeli chodzi natomiast o wskazywaną przez organy przesłankę braku legitymacji skarżących do udziału w postępowaniu, którego przedmiotem był zwrot wywłaszczonej nieruchomości, to wbrew twierdzeniom organów obu instancji ta okoliczność nie była już tak oczywista. Umknęło bowiem organom, że tytuł prawny do nieruchomości może wynikać nie tylko z pisemnej umowy, czy innego sformalizowanego aktu. Na podstawie zgromadzonych dokumentów nie sposób było ustalić, czy pomiędzy Gminą K. a skarżącymi istniał jakiś stosunek prawny, na podstawie którego skarżący mogliby legalnie użytkować przedmiotową nieruchomość po okresie obowiązywania umowy dzierżawy. Wątpliwość ta staje się tym bardziej uzasadniona, że na skutek pasywnej postawy Gminy K. doszło do umorzenia postępowania przed Sądem Okręgowym w K. w sprawie o sygn. akt [...]. Dodatkowo Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] r. zameldował na pobyt stały pod przedmiotowym adresem S. P. Oczywistym jest, że żadna z tych okoliczności nie przesądza o tytule prawnym do nieruchomości. Z każdej z nich można jednak wyprowadzić domniemanie zgody ówczesnego właściciela na dalsze korzystanie z tej nieruchomości. W tej sytuacji ewentualny brak przymiotu strony w postępowaniu o zwrot tej nieruchomości nie jest wcale taki oczywisty, a to powoduje, że badanie legitymacji skarżących wymagało przeprowadzenia postępowania w pełnym zakresie, co jest możliwe dopiero po wznowieniu postępowania. Powyższe prowadzi do wniosku, że organy przedwcześnie i bez przeprowadzenia postępowania uznały brak legitymacji po stronie skarżących. Naruszenie przepisów postępowania w tym zakresie pozostawało jednak bez istotnego wpływu na wynik sprawy, jakim była odmowa wznowienia postępowania. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. sąd administracyjny uwzględniając skargę na postanowienie uchyla to postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem o prawidłowości wyniku postępowania w niniejszej sprawie przesądziło uchybienie przez skarżących terminowi do wniesienia podania o wznowienie postępowania. Mając na względzie podane argumenty, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Niezależnie od powyższego wskazać należy skarżącym, że ich zarzuty i argumenty, które dotyczyły zarówno uprawnienia do korzystania z przedmiotowej nieruchomości, jak i poczynionych na nią nakładów, z uwagi na wskazane wyżej powody oddalenia skargi, nie miały znaczenia dla jej rozpoznania.