II SA/Gl 1253/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Protokolant specjalista Ewa Pasiek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2020 r. sprawy ze skargi Z.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium) decyzją z dnia [...] r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. (dalej: Prezydent) z dnia [...] r. Nr [...] w sprawie odmowy przyznania Z. S. zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 14 lutego 2011 r. do 31 lipca 2014 r. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Z. S. (dalej: strona) wnioskiem z 15 stycznia 2015 r. wystąpił o przyznanie mu zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 14 lutego 2011 r. do 31 lipca 2014r., tj. od dnia, w którym stwierdzono jego niepełnosprawność w stopniu znacznym, aż do czasu przyznania mu zasiłku. Jak wyjaśnił w motywach wniosku, w związku z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności przysługiwał mu taki zasiłek, natomiast Powiatowy Zespół ds. Niepełnosprawności nie pouczył go tym i w efekcie tego nie wystąpił o świadczenie. Jest osobą schorowaną i nieporadną, a ponadto pozostawał w przekonaniu, że toczy się stosowne postępowanie. Dopiero w momencie, w którym wystąpił ponownie o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz o zasiłek, który został mu przyznany od 1 sierpnia 2014r. Jednocześnie poinformowano go, że nie jest możliwe przyznanie tego świadczenia za miniony okres. Organ I instancji decyzją z dnia [...] r. odmawiając przyznania zasiłku pielęgnacyjnego wstecz powołał się na przepis art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r. , poz. 111, dalej: u.ś.r.). Zgodnie z tym przepisem prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Od powyższej decyzji, w ustawowym terminie, strona wniosła odwołanie, wyrażając niezadowolenie z podjętego przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięcia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, decyzją wymienioną na wstępie, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podzielając wyrażone tam stanowisko. W skardze z 3 września 2019 r. Z. S. (dalej: skarżący) podnosi podobne argumenty jak we wniosku z 15 stycznia 2015 r., wskazując w szczególności na to, że po uzyskaniu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nikt nie informował go o przysługującym mu prawie do zasiłku pielęgnacyjnego. Wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Pismem z 27 listopada 2019 r. pełnomocnik skarżącego zgłosił swój udział w sprawie i po zapoznaniu się z odpowiedzią na skargę sporządzona przez Kolegium wskazał na zarzuty procesowe, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego. Naruszenia przepisów postępowania dotyczą, zdaniem pełnomocnika, art. 136 i art. 7 k.p.a. w zw. z art. 65 k.p.a., art. 8 k.p.a. i art. 9 k.p.a. ze względu na niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w tym istoty (celu) wniosku złożonego przez skarżącego w dniu 23 lutego 2011 r. oraz skutków jego nieprzekazania pomiędzy organami administracji, a prowadzenia wówczas postępowania bez udzielania skarżącemu informacji o jego prawach i obowiązkach, Naruszenie przepisów prawa materialnego pełnomocnik odnosi do art. 24 ust. 1, ust. 2 i ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 69 i art. 8 Konstytucji RP. Wnosi o uchylenie skarżonej decyzji w całości oraz zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji, ze wskazaniem sposobu załatwienia sprawy oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa radcowskiego skarżącego przez sądem administracyjnym (wg norm przepisanych, z uwzględnieniem podatku VAT), względnie o orzeczenie o kosztach zastępstwa procesowego z urzędu. W uzasadnieniu zarzutów pełnomocnik podnosi, że organy oparły swoje rozstrzygnięcie na literalnym brzmieniu art. 24 ust. 1, ust. 2 i ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, bez dokonania oceny w zakresie zgodności postępowania oraz zastosowanej regulacji prawnej. Pełnomocnik przywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07 (OTK-A 2007/9/106, Dz. U. z 2007 r. Nr 200, poz. 1446), w którym Trybunał zakwestionował wcześniej obowiązujący 24 ust. 2 u.ś.r. Przepis ten nie brał pod uwagę daty niepełnosprawności wskazanej w orzeczeniu dla daty uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z którym świadczenie takie spełnia efektywnie swój cel, gdy jest przyznawane od daty wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wątpliwość konstytucyjna, będąca przedmiotem szczegółowej analizy Trybunału Konstytucyjnego w ww. sprawie, dotyczyła tu uznania za odpowiadający wymaganiom rzetelnej legislacji mechanizmu, w którym data urzędowo poświadczająca wystąpienie okoliczności uprawniającej do uzyskania zasiłku, którego ustawowa regulacja ma zakotwiczenie w art, 69 Konstytucji jest bez znaczenia dla daty początkowej jego przyznania. Takie rozwiązanie uznano za niekonstytucyjne, a ustanowiony w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych termin (prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął Pełnomocnik zwraca uwagę na fakt, że skarżący, jak twierdzi, w dniu 23 lutego 2011 r. zwrócił się o stwierdzenie stopnia niepełnosprawności oraz przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Nie było mu wówczas wiadome, że wnioski takie podlegają rozpatrzeniu w dwóch odrębnych postępowaniach, a więc, że formalnie powinien zawrzeć je w odrębnych podaniach. Co dla skarżącego było istotne (w dacie złożenia ww. wniosku) organy właściwe do prowadzenia obu tych postępowań (odpowiednio: Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności oraz Ośrodek Pomocy Społecznej Dział Świadczeń Rodzinnych - jednostka budżetowa Miasta R.) miały siedzibę pod tym samym adresem (tj. : R. ul. [...]), zatem w uzasadnionym okolicznościami przekonaniu skarżącego, wniosek został złożony prawidłowo. Organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono niewłaściwy w sprawie, winien je niezwłocznie przekazać do organu właściwego, a podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu (art. 65 k.p.a.) - co w przypadku skarżącego nie nastąpiło. Skarżący nie uzyskał też żadnego pouczenia o konieczności osobistego przeniesienia orzeczenia o niepełnosprawności odebranego z biura Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności do sąsiedniego biura Ośrodka Pomocy Społecznej. W konsekwencji wadliwego postępowaniu organu administracji, skarżący za okres od 23 lutego 2011 do 31 lipca 20l4r. nie otrzymał świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo, że był osobą, której takie świadczenie przysługiwało, Ponadto, co podkreśla, w ogólnym postępowaniu administracyjnym nic obowiązuje zasada ignorantia iuris nocet i obowiązkiem organu, wynikającym przede wszystkim z art. 9 k.p.a., jest informowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem aktualnego lub potencjalnego postępowania. Powinność ta wynika także z wyrażonej w art. 8 k.p.a. zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz świadomości i kultury prawnej obywateli. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie z następujących powodów: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. jest jednoznaczny. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Wyjątek od określonej w nim zasady, zgodnie z którą o nabyciu prawa do świadczenia decyduje miesiąc, w którym złożono prawidłowy wniosek, przewiduje ust. 2a tego przepisu stanowiąc: Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Nie budzi wątpliwości, że w rozpatrywanej sprawie wyjątek taki nie zachodzi, skoro skarżący orzeczenie o stopniu niepełnosprawności uzyskał w dniu [...] r., zaś wniosek o świadczenie (zaległe – jak twierdzi, a okres od 14 lutego 2011r. do 31 lipca 2014 r.) złożył dopiero 15 lipca 2019 r. Wniosek datowany jest przez skarżącego na dzień 14 stycznia 2015 r., natomiast data wpływu do organu to 15 lipiec 2019 r. (k.2 akt administracyjnych). Nawet jeśliby przyjąć pierwszą z tych dat, to i tak nie otwiera to możliwości zastosowania postanowień ust. 2a art. 24 u.ś.r. Sąd nie dał wiary twierdzeniu zawartemu w piśmie pełnomocnika, jakoby skarżący wnosząc o uzyskanie orzeczenia o stopień niepełnosprawności jednocześnie wnioskował o przyznanie mu zasiłku pielęgnacyjnego, bowiem nie zostało to potwierdzone w żaden sposób. Ponadto, informacja taka pojawiła się dopiero w tymże piśmie, natomiast wcześniej skarżący podnosił jedynie, że organ podejmujący orzeczenie nie poinformował go o możliwości ubiegania się o to świadczenie (por. wniosek skarżącego z 15 lipca 2019 r. oraz załączone do niego odręczne pismo bez daty – k. 1 i 2) . Sąd nie podziela zarzutów podnoszonych w skardze, jak i w piśmie procesowym pełnomocnika, stanowiącym jej uzupełnienie. W szczególności nie jest trafne powoływanie się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r., P 28/07, który dotyczył zupełnie innego stanu faktycznego aniżeli w przedmiotowej sprawie (była to odpowiedź na pytanie prawne, sformułowane przez wojewódzki sąd administracyjny na tle konkretnej sprawy). Chodziło o to, że zainteresowany uzyskał orzeczenie o stopniu niepełnosprawności dopiero w wyniku decyzji organu II instancji, przy czym data powstania niepełnosprawności odpowiadała dacie złożenia wniosku do organu I instancji, a w konsekwencji tego mógł wystąpić o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego dopiero po upływie kilku miesięcy. Zdaniem TK przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. był niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji. Z tej też przyczyny wprowadzono do art. 24 ust. 2a, o treści wskazanej wyżej. Sąd podziela zarzut dotyczący naruszenia art. 9 k.p.a. jeśli oznacza on nieudzielenie informacji skarżącemu o przysługującym mu prawie do uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego przez organ orzekający ws. niepełnosprawności. Taka informacja, jako mająca wpływ na jego sytuację prawną powinna zostać mu udzielona. Natomiast z naruszenia zasady określonej w art. 9 k.p.a. nie można wywodzić konsekwencji w postaci nabycia prawa do zasiłku od momentu uzyskania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.