II SA/Gl 1258/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.),, Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną oddala skargę. Wnioskiem z dnia 18 maja 2009 r. A. S. zwrócił się do Prezydenta Miasta K. o wypłatę odszkodowania za zajęcie pod drogę publiczną działki nr [...] o powierzchni 188 m² położonej w L., ujawnionej w księdze wieczystej [...]. Po przeprowadzeniu niezbędnego postępowania, przedstawieniu stanowiska w sprawie przez strony postępowania, decyzją z dnia [...] r. Nr [...], działająca z upoważnienia Prezydenta Miasta K., Zastępca Naczelnika Wydziału Gospodarki Mieniem umorzyła jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte wnioskiem A. S. w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość położoną w K., obejmującą działkę o nr [...] o powierzchni 188 m², zapisaną w księdze wieczystej Nr [...], prowadzonej w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w K. – Wschód w K., zajętej pod powiatową drogę publiczną - ulicę [...]. W podstawie prawnej przywołała art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające (...), a w uzasadnieniu wskazała, iż zainteresowany A. S. zwrócił się z wnioskiem o wypłatę przedmiotowego odszkodowania pismem z dnia 18 maja 2009 r. Dodała, że Miejski Zarząd Dróg i Mostów pismem z dnia 22 października 2010 r. wystąpił do Wojewody [...] o wydanie na podstawie wymienionej powyżej ustawy z dnia 13 października 1998 r. decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa przez miasta K. z dniem 1 stycznia 1999 r. własności wymienionej we wniosku nieruchomości, zajętej pod drogę publiczną – ulicę [...]. Wyjaśniła nadto, że wymieniona powyżej ustawa w art. 73 ustawy ust. 4 określa zawity termin do składania takich wniosków, a mianowicie wniosek powinien być złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r.. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Zatem zgodnie z powyższym złożenie przez zainteresowanego wniosku nastąpiło z uchybieniem określonego w ustawie terminu, wniosek został bowiem złożony w dniu 18 maja 2009 r., tj. po wskazanym powyżej terminie ustawowym. W świetle powyższego roszczenie wnioskodawcy wygasło a dalsze postępowanie stało bezprzedmiotowe. Należało je zatem zgodnie z art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego umorzyć. W odwołaniu od decyzji A. S. zwrócił się do Wojewody [...] z prośbą o wypłatę należnego odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę gminną w imieniu wszystkich właścicieli nieruchomości, nie zgadzając się z umorzeniem prowadzonego postępowania. Nie zgodził się także z twierdzeniem organu, że złożył wniosek po terminie. Tłumaczył, że wygaśniecie roszczenia do odszkodowania może nastąpić po decyzji Wojewody [...] o wywłaszczeniu zajętej działki pod drogę publiczną. Zawiadomienia o takiej decyzji nie otrzymał nikt z właścicieli tej nieruchomości. Przedstawiał dalej, ze ustawodawca wyznaczył Gminom okres pięciu lat na przejęcie terenów, na których wybudowano drogi publiczne bez odpowiedniego, wcześniejszego uregulowania stanu prawnego terenów pod te drogi zajętych. Dodał, że wprawdzie otrzymali decyzję Prezydenta Miasta K. o rozgraniczeniu ich terenu na dwie działki, ale nie otrzymali decyzji Wojewody [...] o wywłaszczeniu części tej nieruchomości zajętej pod drogę publiczną. Dlatego też wnosząc o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji domagał się zobowiązania Prezydenta Miasta K. do wystąpienia o wywłaszczenie części nieruchomości zajętej pod drogę publiczną i wskazanie w tej decyzji sposobu odszkodowania, za wywłaszczoną część nieruchomości. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podał, że przepis art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające (...) jednoznacznie określa tryb i zasady ustalania odszkodowania, a także termin, w którym należało złożyć wniosek o odszkodowanie. Wniosek taki należało złożyć w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Jest to termin zawity i nie podlega przywróceniu, jego upływ powoduje skutek w postaci wygaśnięcia roszczenia. Na podstawie przedłożonych akt organ odwoławczy stwierdził, iż strona złożyła wniosek po upływie tego terminu – dopiero w dniu 18 maja 2009 r., w związku z czym jej roszczenie o odszkodowanie wygasło. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż brak roszczenia, które mogłoby być uwzględnione na drodze postępowania administracyjnego oznacza, że takie postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania z kolei stanowi przesłankę do jego umorzenia na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy stwierdził, że w tej sytuacji organ pierwszej instancji – starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, a w miastach na prawach powiatu – prezydent wykonujący te zadania, prawidłowo wydał decyzję umarzającą postępowanie wszczęte wnioskiem zainteresowanego. Wojewoda wyjaśnił, że przepis art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające (...) był przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 15 września 2009 r. w sprawie o sygn. akt P 33/07 stwierdził, że wymieniony artykuł zgodny jest z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Uznał tym samym przyjęte w ustawie rozwiązanie prawne, wprowadzające ograniczenie czasowe do składania wniosków o odszkodowanie, za zgodne z Konstytucją. Trybunał wyjaśnił, że wszystkie osoby, które utraciły własność, miały możliwość składania w wyznaczonym terminie wniosków o odszkodowanie, niezależnie od tego, czy została w tym czasie wydana decyzja Wojewody. Trybunał wskazał, że wniosek o odszkodowanie byłego właściciela nieruchomości ma dwojaki charakter. Po pierwsze stanowi oświadczenie, że były właściciel jest i domaga się odszkodowania za wywłaszczenie. Po drugie stanowi żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania. Odnosząc się do zarzutów odwołania stwierdził, iż pozostają one bez wpływu na prawidłowość kontrolowanego rozstrzygnięcia. Błędna jest opinia wnioskującego, że wygaśnięcie roszczenia o odszkodowanie może nastąpić dopiero po wydaniu decyzji przez wojewodę. Skutek w postaci przejścia prawa własności nieruchomości drogowej na rzecz podmiotu publicznoprawnego z dniem 1 stycznia 1999 r. nastąpił z mocy art. 73 wymienionej ustawy niezależnie od woli lub wiedzy stron. Decyzja wojewody potwierdza jednie ten fakt. Dodatkowo trzeba podkreślić, iż dla zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego nie jest wymagane wcześniejsze uzyskanie decyzji wojewody w przedmiocie potwierdzenia zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną. Na marginesie organ podniósł, że tak we wniosku jak i w odwołaniu zainteresowany A. S. wskazywał, iż działa także w imieniu pozostałych współwłaścicieli nieruchomości oraz ich spadkobierców, nie dołączając jednakże do akt sprawy stosownych pełnomocnictw. Stąd też organy obu instancji rozpatrując sprawy uznały, iż działa jedynie we własnym imieniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A. S. stwierdził, iż odwołuje się od decyzji Wojewody [...]. Wyjaśnił, że podtrzymuje wszystkie zarzuty i argumenty przedstawione we wniesionym odwołaniu Dodał także, że cytowane przez Wojewodę [...] przepisy prawne są niezgodne z ustawodawstwem Unii Europejskiej, jak również z Kartą Praw Człowieka, której Polska jest sygnatariuszem. Niezależnie od tego zwrócił uwagę na art. 224-226 Kodeksu cywilnego regulujące roszczenia wynikające z bezumownego korzystania z gruntów zajętych pod drogi publiczne. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując niniejszą sprawę, zważył, co następuje: Wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa materialnego, ani też w toku postępowania organy administracyjne nie naruszyły reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem postępowania. Taki zakres kontroli wynika zaś jednoznacznie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Podstawą orzekania w niniejszej sprawie jest przepis art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (DzU. nr 133, poz. 872 ze zm.) regulujący tryb i zasady postępowania w przedmiocie odszkodowania za grunty zajęte pod drogi. W ust. 4 cytowanego artykułu jednoznacznie wskazano, że wniosek o odszkodowanie za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną, której własność przeszła z mocy prawa (ust. 1 cyt. artykułu tej ustawy) z dniem 1 stycznia 1999 r. na własność Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego, można było złożyć w dokładnie wyznaczonym, okresie – tj. od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenia takie wygasły. W rozpatrywanej sprawie bezsporny pozostaje fakt, iż skarżący taki wniosek złożył dopiero w dniu 18 maja 2009 r., a zatem długo po wyznaczonym w ustawie i wskazanym powyżej terminie. Oznacza to, że roszczenie skarżącego wygasło, a wniosek o wypłatę odszkodowania nie mógł zostać rozpatrzony merytorycznie, co skutkować musiało tym, że wszczęte tym wnioskiem postępowanie w sprawie ustalenia i przyznania odszkodowania stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zatem decyzja Prezydenta Miasta K. o umorzeniu prowadzonego postępowania w tym zakresie znajduje pełne uzasadnienie w treści przywołanego przepisu. Wskazać w tym miejscu należy, że określony w wymienionym powyżej art. 73 ust. 4 ustawy termin do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przejętą nieruchomość drogową jest terminem prawa materialnego, co oznacza, że nie podlega on przywróceniu na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie ma zatem znaczenia dla niniejszej sprawy z jakich powodów skarżący spóźnił się ze złożeniem wniosku w przewidzianym w przepisie ustawy terminie, a także czy uchybienie temu terminowi zostało przez skarżącego zawinione. Zgodzić się przyjdzie także ze stanowiskiem organu odwoławczego, że podnoszone przez skarżącego w odwołaniu argument i postulaty nie mogły mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia i nie mogły być wzięte pod uwagę. Wprawdzie art. 73 ust. 3 ustawy przewiduje wydanie przez wojewodę decyzji o przejściu własności nieruchomości z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. na nowych właścicieli, jednak decyzja ta (która w analizowanej sprawie nie została jeszcze dotąd wydana) nie decyduje o przejściu prawa, lecz ma charakter potwierdzający zaistniały skutek i służy jako dokument umożliwiający ujawnienie prawa w księdze wieczystej. Jak wskazał organ odwoławczy przejęcie nieruchomości nastąpiło z mocy samego prawa. Powstał jednak w tym miejscu powstał problem sprowadzający się do odpowiedzi na pytanie o to, czy ograniczenie w czasie możliwości złożenia przez byłych właścicieli wniosku o odszkodowanie za zajętą pod drogę publiczną nieruchomość i jednoczesne określenie daty wygaśnięcia tego roszczenia przy jednoczesnym braku określenia ustawowego terminu wydania przez wojewodę decyzji stwierdzającej nabycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego pozostaje w zgodzie z konstytucyjną zasadą prawa równości obywateli wobec tego prawa. W wyniku pytania zadanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, Trybunał Konstytucyjny dokonał kontroli konstytucyjności tego rozwiązania ustawowego i w wyroku z dnia 15 września 2009 r. sygn. P 33/07 ocenił je jako zgodne ze standardami konstytucyjnymi. Wyrok Trybunału, zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji, ma moc powszechnie obowiązującą i jest ostateczny. Zasadnie wobec powyższego Wojewoda wyjaśnił stronie, że wniosek złożony po terminie wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie nie podlegał rozpoznaniu. W sprawie jest bezsporne, że wniosek skarżącego o odszkodowanie został złożony po dniu 31 grudnia 2005 r., a zatem w sytuacji, gdy roszczenie o odszkodowanie już wygasło. Mając na względzie podane argumenty, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.