II SA/Gl 1263/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Protokolant st. sekretarz sądowy Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2020 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę Prezydent Miasta B. decyzją z [...] r. nr [...] odmówił P. S. (S.), (dalej: "strona" lub "skarżąca") przyznania zasiłku okresowego. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu tej decyzji, na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że rodzina skarżącej nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do tej formy pomocy. Kryterium to w rodzinie skarżącej wynosi 1.056,00 zł. Tymczasem miesięczny dochód rodziny skarżącej wynosi 1.343,74 zł. Organ wyjaśnił przy tym, że skarżąca otrzymała ostatni raz świadczenie rehabilitacyjne w miesiącu maju 2019 r. i należało ten dochód uznać za utracony, a w konsekwencji na potrzeby określenia uprawnień do zasiłku okresowego przyjąć dochód z miesiąca złożenia wniosku tj. z miesiąca czerwca 2019 r., na który składały się: świadczenia rodzinne w kwocie 124,00 zł., alimenty na córkę w kwocie 450,00 zł., 2/3 dodatku mieszkaniowego w kwocie 46,46 zł., 2/3 dodatku energetycznego w kwocie 10,53 zł., renta – 712,75 zł. Organ zaakcentował przy tym, że nie ma żadnych możliwości, aby udzielić pomocy na zasadach zwrotnych osobom, które nie spełniają kryterium dochodowego. Nawet w stosunku do osób, które te kryterium dochodowe spełniają organ realizuje pomocy wyłączenie na poziomie minimalnym tj. 50 % różnicy między kryterium dochodowym a posiadanym dochodem, gdyż tylko na taką pomoc pozwalają środki otrzymane przez organ, które w 2018 r. wyniosły 402 438 zł. Z powyższą decyzją organu I instancji strona nie zgodziła się i wniosła od niej odwołanie wyrażając niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia. Według skarżącej to, że [...] maja 2019 r. skończyło się świadczenie rehabilitacyjne nie oznacza, że jest to dochód utracony, gdyż od [...] maja 2019 r. ma przyznaną rentę i ta renta została wypłacona w czerwcu, a dochód jest brany za maj 2019 r. Według stron jest to ciągłość i są to pieniądze z tego samego źródła. Skarżąca zgłosiła także zastrzeżenia dotyczące prawidłowości działania MOPS w B. zarzucając stosowanie własnych przepisów, pomimo że wszędzie obowiązują te same przepisy, a ponadto zarzucając złośliwość i niedouczenie pracowników organu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję powołało się najpierw na ogólne zasady związane w przyznawaniem pomocy społecznej zawarte w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 z późn. zm. - dalej "ustawa"), zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Organ podkreślił również, wskazując na art. 3 ust. 1 cyt. ustawy, że świadczenia z pomocy społecznej są jedynie wsparciem i pomocą w wyjściu z trudnej sytuacji, nie mogą zaś stanowić stałego źródła dochodu, czy też formy utrzymania. W ramach omówienia podstawy materialnoprawnej decyzji Kolegium przytoczyło także art. 38 ustawy wskazując, że zgodnie z ust. 1 powołanego przepisu zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (pkt 1); rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny (pkt 2). Zasiłek ustala się w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (ust. 2 pkt 2). Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny i jednocześnie nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (ust. 3 pkt 2 i ust. 4). Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (ust. 5). Kolegium zaakcentowało, że przyznanie pomocy na podstawie ww. przepisu uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego wynikającego z art. 8 ust 1 ustawy. W przypadku rodziny jest to suma kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 8 ust 1 pkt 3). Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi od dnia 1 października 2018 r. 528 zł - na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pomocy społecznej (Dz. U z 2018 r poz. 1358). Kolegium przytoczyło także art. 8 ust. 3 ustawy definiujący dochód w rozumieniu ustawy. W kontekście tych przepisów Kolegium wyjaśniło, że konstruując pojęcie "dochodu" na użytek ustawy, prawodawca precyzyjnie wskazał składniki, jakie podlegają odliczeniu od dochodu stanowiącego podstawę przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, jak i te, które nie są do niego wliczane. Katalog wyłączeń jest katalogiem zamkniętym, co oznacza, że wszystkie inne składniki, poza enumeratywnie wymienionymi przez ustawodawcę, podlegają wliczeniu do dochodu. Ponadto, zasadą jest ustalanie dochodu w oparciu o przychody uzyskane w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, a jedynie utrata źródła dochodu uzasadnia przyjęcie dochodu z miesiąca złożenia wniosku. Taka sytuacja zdaniem Kolegium wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, a organ I instancji prawidłowo, w sposób zgodny z treścią przywołanego wyżej art. 8 ust. 3 ustawy, za podstawę ustalenia sytuacji dochodowej rodziny strony wziął dochody z miesiąca złożenia wniosku o pomoc (tj. z czerwca 2019 r.), a nie z miesiąca poprzedzającego jego złożenie, w związku z faktem, że nastąpiła utrata dochodu z tytułu świadczenia rehabilitacyjnego. W konsekwencji zdaniem Kolegium organ I instancji dokonał prawidłowych ustaleń w zakresie wysokości dochodu rodziny skarżącej w czerwcu 2019 r. i zasadnie stwierdził brak podstaw do przyznania stronie zasiłku okresowego na podstawie art. 38 ustawy o pomocy społecznej Kolegium zaakcentowało także, że wobec przekroczenia kryterium dochodowego rodziny, organ I instancji słusznie rozważał wniosek strony w kontekście art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. W tym kontekście Kolegium podzielając stanowisko organu I instancji oceniło, że sytuacja materialna strony jest trudna, jednakże nie jest to okoliczność wystarczająca, aby uznać spełnienie przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". Sytuacja materialna skarżącej nie jest wyjątkowa na tle innych osób korzystających z pomocy społecznej. Nie wystąpiły przy tym żadne okoliczności mające charakter nadzwyczajny. Organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Wyznacznikami są tutaj także możliwości finansowe pomocy społecznej, a organ I instancji wykazał, że takimi możliwościami nie dysponuje. Kolegium zwróciło przy tym uwagę na to, że decyzją z dnia [...] r. skarżąca otrzymała od organu I instancji realną pomoc w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w wysokości 400,00 zł. W osobistej skardze z 29 sierpnia 2019 r. skarżąca domaga się jej zmiany poprzez jej uchylenie w całości i orzeczenie o przyznaniu jej zasiłku okresowego, względnie o uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Dodatkowo wnosi o wydanie postanowienia sygnalizacyjnego dotyczącego niewłaściwego postępowania urzędników organu I instancji. Skarżąca nie zgadza się z przyjętą przez Kolegium interpretacją pojęcia "utraty dochodu". Zarzuca, że w następstwie tej błędnej interpretacji organy w nieprawidłowy sposób wzięły pod uwagę dochód z następnego miesiąca tj. z czerwca zamiast z maja 2019 r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie przedstawiając argumentację zbieżną z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167, t.j. ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325, t.j. ze zm. ) dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie, według wskazanych powyżej kryteriów, ocena legalności wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w jakimkolwiek stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi i podjęcie orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. Zdaniem Sądu, nie zaistniały nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa materialnego. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone właściwie, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a podjęte rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa. W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji omawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania. Stan faktyczny nie stanowi przy tym przedmiotu sporu, gdyż sporna jest jedynie jego ocena. W konsekwencji brak jest uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadnienia, a po szczegółowym zbadaniu akt administracyjnych poczynione ustalenia dotyczące stanu faktycznego Sąd przyjmuje jako własne. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie z przyczyn podanych przez organy orzekające w sprawie. Podstawą materialnoprawną kontrolowanej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji w sprawie odmowy przyznania skarżącej zasiłku okresowego stanowiły przepisy art. 38 ust. 1 pkt. 1 w zw. z 8 ust. 1 oraz art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (obecnie t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1507, dalej; u.p.s.). Zgodnie z art. 38 ust. 1 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej bądź rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Zgodnie zaś z art. 38 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy zasiłek okresowy ustala się w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny, a dochodem tej rodziny z tym, że kwota zasiłku nie może być niższa niż 50 % różnicy miedzy kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Jednocześnie kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 ustawy). Natomiast okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy na mocy art. 38 ust. 5 tej ustawy. Przepis art. 8 ust. 1 u.p.s. przewiduje tzw. kryterium dochodowe, warunkując w ogóle przyznanie świadczenia na podstawie u.p.s., o ile jej przepisy nie stanowią inaczej (np. przewidują wprost, że w przypadku określonego świadczenia kryterium dochodowe może być przekroczone– np. zasiłek celowy z art. 41 ustawy). Stanowi on, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł 1 , zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł 2 , zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Jak natomiast stanowi art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o kwoty określone w pkt. 1-3. W ocenie Sądu stanowisko Kolegium w zakresie dotyczącym sposobu rozumienia pojęcia dochodu utraconego jest prawidłowe. Dochód z tytułu świadczenia rehabilitacyjnego, który skarżąca pobierała do maja 2019 r. nie może być utożsamiany z dochodem z tytułu renty. Inna jest podstawa prawnego każdego z tych świadczeń oraz inny jest ich charakter prawny. Stąd okoliczność, że w miesiącu maju 2019 r. skarżąca po raz ostatni otrzymała świadczenie rehabilitacyjne skutkuje tym, że dochód z tego tytułu jest dochodem utraconym. Zatem zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód rodziny skarżącej Kolegium prawidłowo przyjęło sumę przychodów z miesiąca, w którym wniosek został złożony tj. z czerwca 2019 r. W kontekście zarzutów skargi zaakcentować należy, że w związku z uzyskaniem przez skarżącą renty jej sytuacja dochodowa uległa zmianie w stosunku do okresu, w którym pobierała świadczenie rehabilitacyjne, a skutkiem tej zmiany jest przekroczenie kryterium dochodowego w miesiącu czerwcu 2019 r. Oznacza to, że gdyby nawet wziąć pod uwagę dochody z maja 2019 r., to i tak organy zobligowane byłby uwzględnić okoliczność zmiany sytuacji dochodowej w kolejnym miesiącu, o której posiadały wiedzę już w dacie rozpatrywania wniosku skarżącej o przyznanie zasiłku okresowego, co zważywszy na przekroczenie kryterium dochodowego również skutkować powinno odmownym załatwieniem wniosku skarżącej. W toku rozpoznawania sprawy Sąd nie stwierdził istotnych naruszeń prawa lub okoliczności mających wpływ na ich powstanie, stąd brak jest podstaw do zastosowania instytucji sygnalizacji, o której mowa w art. 155 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Sąd postanowił skargę oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.