II SA/Gl 1264/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt II SA/Gl 1264/16 o oddaleniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na decyzję [...] Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie weterynarii postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 20 kwietnia 2017 r. Sygn. akt II SA/GI 1264/16 Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2017 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach po rozpoznaniu wniosku M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że w nadesłanym druku formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca podała, że w gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną, a w skład jego majątku wchodzi lokal mieszkalny o pow. 37 m2 (mieszkanie komunalne – lokatorskie) oraz nieruchomość położona w Gminie P. – ul. [...] – objęta zajęciem komorniczym. Skarżący podał, że jedynym źródłem utrzymania się jego rodziny jest świadczenie rehabilitacyjne przyznane jego małżonce w kwocie 1.100,00 zł, natomiast bieżące koszty utrzymania, obejmujące czynsz najmu zajmowanego lokalu mieszkalnego, wydatki na gaz, energię elektryczną, wywóz odpadów oraz leczenie i rehabilitację wynoszą 712 zł. Na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca nadesłał deklaracje VAT-7; rachunki za energię elektryczną oraz wezwania do zapłaty z tego tytułu, fakturę za zakup lekarstw opiewającą na 35.11,00 zł; rachunki za czynsz oraz za usługi telekomunikacyjne a także skierowania na badania lekarskie. Wnioskodawca, pomimo wezwania nie nadesłał jednak ani wykazu środków trwałych ani też wyciągu z rachunku bankowego obrazującego operacje dokonywane na nim w ciągu ostatnich dwóch miesięcy. Referendarz wskazał, że skarżący uchylił się od ujawnienia kompleksowych danych dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej, poprzestając jedynie na przesłaniu kopii deklaracji podatkowych VAT-7 za okres od października 2016 r. do lutego 2017 r. Z dokumentów tych wynika, że podstawa opodatkowania wynosi "0". Co istotne, wnioskodawca nie nadesłał żadnych innych dokumentów, pozwalających ustalić rzeczywisty rozmiar prowadzonej działalności gospodarczej, w tym wykazu środków trwałych oraz wciągów z rachunku (rachunków) bankowych, o co wszak został wezwany. W ocenie referendarza o trudnym położeniu materialnym nie może zaś przesądzać fakt, iż pięć lat temu podjęto próbę dokonania licytacji należącej do strony nieruchomości, skoro z okoliczności sprawy wynika, że nieruchomość ta nadal jest w posiadaniu strony i była lub jest nadal prowadzona w niej działalność gospodarcza. Referendarz wskazał, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił również faktu, podniesionego dopiero w piśmie z dnia 11 kwietnia 2017 r., dotyczącego zajęcia komorniczego na rachunku bankowym. Powyższe wątpliwości nie pozwoliły jednoznacznie stwierdzić, że rzeczywista sytuacja materialna strony jest na tyle ciężka, iż uzasadnione byłoby zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. W ustawowym terminie strona skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 20 kwietnia 2017 r., domagając się jego zmiany i kwestionując ustalenia poczynione przez referendarza sądowego. W uzasadnieniu skarżący wskazywał, że referendarz celowo pominął istotne fakty przytoczone przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podniósł także, że domaganie się przez referendarza nadesłania dokumentów stoi w rażącej sprzeczności ze złożonym przez stronę oświadczeniem majątkowym. Skarżący podkreślił, że nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiąga dochodów i wskazał, że Powiatowy Lekarz Weterynarii w M. zakazał mu prowadzenia działalności, a zakupione, pełnowartościowe towary przeznaczył do utylizacji. Skarżący zwrócił także uwagę na swój wiek i obciążające go choroby, ponadto podniósł, że jego rachunek bankowy został zajęty przez komornika i jest nieaktywny i że nie posiada on środków trwałych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r. - art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. w obecnie obowiązującym brzmieniu, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy - art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze. zm). Przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 §1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia zwolnienia od kosztów sądowych może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu swoim oraz swojej rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jak wynika z treści powołanych przepisów, jedynym kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprawie bowiem pozostaje nadal wiele niewyjaśnionych kwestii, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku. Skarżący nie nadesłał jednak ani wykazu środków trwałych ani też wyciągu z rachunku bankowego obrazującego operacje dokonywane na nim w ciągu ostatnich dwóch miesięcy. Ponadto w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, wnioskodawca winien przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji tych kont, należy przedstawić zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku. Ponadto powołując się na prowadzoną egzekucję winien przedstawić stosowne dokumenty, potwierdzających tę okoliczność (np. stosowne zawiadomienia, postanowienia o zajęciu określonych praw majątkowych). Sąd stanął na stanowisku, iż sytuacja materialna M. P. na którą powoływał się on w formularzu PPF nie została udowodniona, ani nawet w żaden sposób uprawdopodobniona. Mając na uwadze powyższe nie można przyjąć, iż skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 września 2005r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05).Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ----------------------- Sygn. akt II SA/GI 1264/16