II SA/Gl 1272/19
WyrokWSA w Gliwicach2020-02-11
Skład orzekający: Renata Siudyka, Tomasz Dziuk, Elżbieta Kaznowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może wznowić postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego na podstawie informacji o faktycznym zamieszkaniu dziecka z drugim rodzicem, mimo że wyrok rozwodowy powierza władzę rodzicielską skarżącej, a ona ponosi koszty utrzymania dziecka?Ratio decidendi
Sąd uznał, że samo faktyczne zamieszkiwanie dziecka z drugim rodzicem nie jest wystarczającą przesłanką do wznowienia postępowania i odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, jeśli skarżąca nadal sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, ponosi koszty jego utrzymania i ma wpływ na jego wychowanie, a wyrok rozwodowy powierza jej władzę rodzicielską. Organy błędnie zinterpretowały przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, nie uwzględniając tych okoliczności.Stan faktyczny
Wójt Gminy J. przyznał A. S. świadczenie wychowawcze na dwie córki. Po otrzymaniu informacji, że jedna z córek zamieszkuje z ojcem, organ I instancji wznowił postępowanie i uchylił decyzję, odmawiając przyznania świadczenia na obie córki, uznając, że pierwsza córka nie mieszkała ze skarżącą, a po jej wyłączeniu z kręgu rodziny, dochód przekroczył kryterium. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Skarżąca wniosła skargę, argumentując, że wyrok rozwodowy powierza jej władzę rodzicielską nad obiema córkami i nadal sprawuje nad nimi opiekę oraz ponosi koszty utrzymania.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy J.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Protokolant st. sekretarz sądowy Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2020 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] r. nr [...].
Decyzją Wójta Gminy J. z dnia [...] nr [...] przyznano A. S. (dalej: strona, skarżąca) prawo do świadczenia wychowawczego na córkę K. S. (dalej: pierwsza córka) w wysokości 500 zł. miesięcznie na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. oraz na córkę K. S. (dalej: druga córka) w wysokości 500 zł. na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r.
W dniu 20 marca 2019 r. organ powziął od byłego męża skarżącej informację, że pierwsza córka skarżącej zamieszkuje pod innym adresem niż jej matka.
W związku z powyższym organ I instancji postanowieniem z dnia [...] wznowił z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczeń wychowawczych na obie córki skarżącej za okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r.
W wyniku wznowienia postępowania Wójt Gminy J. decyzją z dnia [...] nr[...] , na podstawie art. 104 § 1 , art. 151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej k.p.a.) w związku z art. 2 pkt 16, art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2133 ze zm., dalej: ustawa), uchylił decyzję z dnia [...] nr [...] przyznającą stronie prawo do świadczenia wychowawczego na obie córki na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. i jednocześnie odmówił przyznania świadczenia wychowawczego zarówno na pierwszą, jak i na drugą, córkę w okresie od 1 października 2018 r.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że pierwsza córka przebywa u ojca, który sprawuje nad nią faktyczną opiekę, co oznacza że w dacie przyznania świadczenia nie mogła ona być zaliczona do składu rodziny skarżącej. Tym samym do składu rodziny skarżącej zaliczono tylko drugą córkę, co z kolei spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego, skutkując odmową przyznania świadczenia także na tę córkę.
Od powyższej decyzji strona odwołała się podnosząc, że organ I instancji bezpodstawnie uchylił decyzję przyznającą pierwotnie świadczenia wychowawcze. Zaakcentowała, że miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania tego z rodziców, któremu powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej, a w wyroku rozwodowym to skarżącej powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej nad obiema córkami.
W wyniku odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z dnia [...] nr [...] w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy.
W ramach uzasadnienia swojego rozstrzygnięcie Kolegium przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania przywołując ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji, a także przytoczyło przepisy k.p.a. dotyczące wznowienia postępowania.
Według Kolegium w sprawie należy ocenić, czy skarżąca była uprawniona do złożenia wniosku i pobierania świadczenia wychowawczego na pierwszą córkę, mimo że córka ta zamieszkuje u ojca. W tym zakresie organ odwoławczy odniósł się do celu świadczenia wychowawczego, którym jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb. Świadczenie wychowawcze powinno się przy tym wiązać z faktycznym wychowywaniem dziecka tj. długotrwałym oddziaływaniem na drugiego człowieka, którego celem jest ukształtowanie jego osobowości.
Jako kryterium istotne dla przyznania świadczenia wychowawczego Kolegium uznało wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem tj. fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica, który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspakaja jego potrzeby życiowe. Przemawia za tym cel, na jaki przyznawane jest świadczenie wychowawcze, który określony jest w art. 4 ust. 1 tej ustawy.
Zdaniem Kolegium organ orzekający w przedmiocie świadczenia wychowawczego nie powinien poprzestawać tylko na ustaleniach wyroku orzekającego rozwód. Bowiem, jeżeli mimo orzeczenia sądu, dziecko będzie faktycznie pod opieką innej osoby, niż uprawniony rodzic, to wówczas świadczenie wychowawcze nie przysługuje takiemu rodzicowi. Dla przyznania świadczenia wychowawczego konieczne jest ustalenie z kim (z którym rodzicem po rozwodzie) mieszka faktycznie dziecko. Jeżeli bowiem po rozwodzie dziecko nie mieszka z rodzicem, to rodzic z którym dziecko nie mieszka nie może wnioskować o świadczenie wychowawcze na to dziecko ani nie może uwzględnić tego dziecka w składzie rodziny (w rozumieniu ustawy i na potrzeby oceny uprawnienia do świadczenia, a nie w ogóle), składając wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na inne dziecko, które mieszka z nim w ramach nowej rodziny.
W oparciu o analizę orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium doszło do wniosku, że o miejscu zamieszkania dziecka nie przesądza wyrok rozwodowy, tylko fizyczne przebywanie dziecka u rodzica, który faktycznie sprawuje nad nim opiekę.
Według Kolegium bezspornym jest, że pierwsza córka skarżącej po rozwodzie rodziców mieszka z ojcem na terenie Gminy O. i tam uczęszcza do szkoły. Zatem faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawuje ojciec a nie matka. Tym samym skarżąca nie była uprawniona do wnioskowania o świadczenie na pierwszą córkę i uwzględniania jej na potrzeby wnioskowanego świadczenia w składzie rodziny, gdyż nie zamieszkuje wspólnie z tym dzieckiem. Skoro strona we wniosku wykazała w składzie rodziny pierwszą córkę, nad którą nie sprawuje faktycznej opieki, to ustalenie tej okoliczności w okresie pobierania świadczenia wychowawczego, stanowi podstawę do wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 5 kpa i uchylenia decyzji w trybie art. 151 § 1 pkt 2 kpa w związku z tym, że po wyłączeniu ze składu rodziny pierwszej córki, dochód rodziny skarżącej przekracza ustawowe kryterium i nie uprawnia ją do pobierania świadczenia wychowawczego na drugą córkę jako na pierwsze dziecko w rodzinie.
Kolegium nie kwestionuje, że strona ma kontakty z córką K. i że ponosi wydatki na jej utrzymanie. Jednakże stan faktyczny sprawy potwierdził, że faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawuje ojciec, gdyż tam znajduje się centrum życiowe córki, tam przebywa przez większy okres czasu i tam uczęszcza do szkoły. Natomiast załączone przez stronę rachunki i faktury potwierdzające wydatki poniesione na utrzymanie córki mogą stanowić uzasadnienie do złożenia w organie I instancji wniosku o ulgę w postaci umorzenia pobranego świadczenia wychowawczego.
Skarżąca nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem Kolegium. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze zarzuciła naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 104 k.p.a. w związku art. 4 ust. 1 pkt 1, art. 15 i art. 22 § 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zaakcentowała, że dla sprawy kluczowe znaczenie ma łączne rozpatrywanie treści wyroku Sądu Okręgowego w C.orzekającego rozwód, okoliczności zaistniałych po jego wydaniu, które doprowadziły do tego że skarżąca zmuszona była wyprowadzić się z dotychczasowego miejsca zamieszkania oraz fakt, że w dalszym ciąg sprawuje ona opiekę nad pierwszą córką i ponosi koszty jej utrzymania.
W skardze podniesiono także, że miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania tego z rodziców, któremu powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej, co wynika wprost z art. 26 § 1 kodeksy cywilnego.
Skarżąca wskazała, że pierwsza córka pozostaje pod jej opieką, jak również w zależności od sytuacji zamieszkuje u niej oraz pozostaje z nią w stałym kontakcie. Skarżąca stara się zapewnić córce pomoc psychologiczną, jest w stałym kontakcie ze szkołą i jej wychowawcą, podejmuje decyzje o jej leczeniu oraz wszystkie możliwe działania wychowawcze, aby jej dzieci, w tym pierwsza córka w jak najmniejszym stopniu odczuły skutki rozwodu rodziców. Jej działania wychowawcze nie są jedynie okazjonalne, lecz stałe i długotrwałe, co jest możliwe również ze względu na niewielką odległość pomiędzy J. a B. Skarżąca żyje życiem córki, nie od święta ale na co dzień.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167, t.j.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325, t.j. ze zm. ) dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, w przedmiocie uchylenia w dotychczasowej decyzji przyznającej stronie prawo do świadczenia wychowawczych na dwie córki oraz odmowy przyznania tych świadczeń zarówno na pierwszą i drugą córkę. Przeprowadzone w powyższym zakresie badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wykazało, że są one dotknięte uchybieniem uzasadniającym ich uchylenie.
Utrzymana w mocy przez Kolegium decyzja organu I instncji została wydana w trybie wznowienia postępowania. Jako podstawę wznowienia organ wskazały art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., który stanowi , że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie , jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji , nieznane organowi , który wydał decyzję. Wskazany przepis będzie miał zastosowanie, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki : 1) nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody nie były znane organowi, który wydał decyzję; 2) nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniały w dniu wydania decyzji, 3) nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody są istotne dla sprawy tj. gdyby były znane organowi w dacie wydania zaskarżonej decyzji to spowodowałyby wydanie innego niż dotychczasowe rozstrzygnięcia.
W ocenie organów, tą nową okolicznością było uzyskanie od byłego męża skarżącej informacji, o tym że pierwsza córka nie zamieszkuje ze skarżącą. Jak wynika ze znajdującego się w aktach administracyjnych wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia wychowawczego (karta 1 akt administracyjnych) skarżąca na wniosku zaznaczyła, że składa wniosek o świadczenia wychowawcze na pierwsze dziecko zamieszkujące z nią oraz pozostające na jej utrzymaniu. Jednocześnie jak wynika z pisemnych wyjaśnień skarżącej złożonych w toku postępowania przed organem I instancji, składając wniosek skarżąca kierowała się wyrokiem rozwodowym, a przede wszystkim tym, że ponosi wszystkie koszty związane z dziećmi (karta 107 akt administracyjnych). Wskazana przez organy okoliczność posiada w ocenie Sądu przymiot nowości, gdyż w dacie wydania pierwotnej decyzji przyznającej skarżącej świadczenia wychowawcze na obie córki organ, wydający tę decyzję, nie posiadał wiedzy o tym, że pierwsza córka przebywa u ojca, a także o tym, z jakich powodów skarżąca była przekonana o przysługującym jej uprawnieniu do świadczenia wychowawczego na pierwszą córkę. Spełniona została zatem pierwsza ze wskazanych powyżej przesłanek pozwalających na zastosowanie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Jako spełnioną uznać należy także i drugą z powyższych przesłanek, gdyż w świetle materiału dowodowego znajdującego się w aktach administracyjnych nie budzi wątpliwości to, że nowa okoliczność istniała w dacie wydania pierwotnej decyzji.
Jednak w ocenie Sądu nie została spełniona trzecia ze wskazanych powyżej przesłanek niezbędnych do zastosowania art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., gdyż wskazane powyżej okoliczności, o których organ nie wiedział w dacie wydania pierwotnej decyzji nie dawały podstaw do tego, aby w realiach rozpoznawanej sprawy odmówić skarżącej wnioskowanych przez nią świadczeń wychowawczych, a zatem nie były okolicznościami istotnymi w sprawie.
Dla oceny, czy nowe okoliczności faktyczne miały istotne znaczenie w sprawie koniecznym jest odniesienie się do podstawy materialnoprawnej stanowiącej pierwotnie podstawę do przyznania skarżącej świadczeń zarówno na pierwszą, jak i drugą córkę. Podstawę tę stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r., poz. 2134, dalej "ustawa") w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania pierwotnej decyzji przyznającej skarżącej świadczenia wychowawcze zarówno na pierwszą, jak i na drugą córkę.
Zaakcentować należy, że wskazana powyżej ustawa wprowadziła świadczenie wychowawcze, jako świadczenie mające na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Stosownie do treści art. 1 ust. 2 pkt 1 w związku z ust. 3 ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia - art. 4 ust. 3 ustawy. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie - art. 5 ust. 1 ustawy, przy czym stosownie do treści art. 5 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł.
Podkreślić należy, że przywołane powyżej przepisy zostały umieszczone w rozdziale 2 ustawy zatytułowanym "Świadczenie wychowawcze", co - zdaniem Sądu - oznacza, że intencją ustawodawcy było, aby w tym miejscu określić przesłanki uprawniające do tegoż świadczenia. Jak wskazuje się w doktrynie konsekwencją uznania przez ustawodawcę, że świadczenie wychowawcze jest ściśle związane z rzeczywistym sprawowaniem opieki nad dzieckiem i służyć ma częściowemu pokryciu wydatków związanych z jego wychowywaniem, było wprowadzenie regulacji, która uniemożliwiałaby uzyskanie świadczenia, gdy dziecko przestaje podlegać tym procesom (P. Daniel, P. Ławrynowicz, A. Skomra, Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, Wrocław 2016, s. 116).
Zauważyć należy ponadto, że ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie zawiera własnej definicji miejsca zamieszkania dziecka. Definicji takiej nie zawiera także kodeks postępowania administracyjnego, do którego stosowania w sprawach odsyła art. 28 ustawy. W konsekwencji dla oceny tej okoliczności winny znaleźć zastosowanie regulacje ogólne zawarte w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (obecnie: t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1145, dalej w skrócie: "k.c.").
Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że zgodnie z art. 26 § 1 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej, przy czym zgodnie z § 2 tego samego artykułu, jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania, dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy. W przypadku ustanowienia opiekuna prawnego miejscem zamieszkania podopiecznego jest miejsce zamieszkania opiekuna prawnego. Brzmienie art. 26 k.c. nie uległo zmianie w porównaniu do stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania pierwotnej decyzji przyznającej świadczenia na obie córki skarżącej.
W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że to skarżącej przysługuje władza rodzicielska nad obiema córkami, a władza rodzicielska ojca dzieci, a zarazem byłego męża skarżącej została istotnie ograniczone. Wynika to jednoznacznie z prawomocnego wyroku rozwodowego znajdującego w aktach administracyjnych (karta 9).
Zdaniem Sądu wyznacznikiem uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego przez podmioty uprawnione jest sprawowanie opieki nad małoletnim dzieckiem utożsamiane z jego wychowaniem. Skoro bowiem świadczenie wychowawcze ma stanowić wsparcie państwa w wychowywaniu dzieci, to istotne dla ustalenia prawa do świadczenia jest, czy matka, ojciec, opiekun faktyczny albo opiekun prawny dziecka faktycznie sprawują opiekę nad dzieckiem i utrzymują je. Innymi słowy z omawianych przepisów ustawy wynika, z zastrzeżeniem dodatkowych kryteriów dochodowych świadczenia na pierwsze dziecko, że świadczeniem wychowawczym powinno się objąć osobę wymienioną w art. 4 ust. 2 ustawy, jeśli tylko ustali się, że sprawuje opiekę (wychowuje je) nad dzieckiem rozumianym zgodnie z definicją określoną w art. 2 pkt 5 ustawy. Konsekwencją uznania, że świadczenie wychowawcze, powinno wiązać się z faktycznym wychowywaniem dziecka, jest regulacja kwestii zbiegu prawa do świadczenia (art. 22 ustawy). Ustawodawca dał tu jasny prymat zasadzie, że w przypadku, gdy kilka osób wystąpi o świadczenie wychowawcze na to samo dziecko, decyduje okoliczność, kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Mając zaś na uwadze konieczność ustalenia w postępowaniu dotyczącym świadczenia wychowawczego, kto i w jakim wymiarze sprawuje opiekę nad dzieckiem (dziećmi), przepis art. 13 ust. 3 pkt 2 ustawy nakazuje, by we wniosku o świadczenie wychowawcze wnioskodawca wskazywał dane dotyczące dzieci pozostających na jego utrzymaniu. Sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem rozumieć należy przede wszystkim jako podejmowanie decyzji w istotnych sprawach go dotyczących i wpływanie na jego wychowanie oraz utrzymywanie go. Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "wychowanie" jednakże zauważyć należy, że jest to długotrwałe oddziaływanie na drugiego człowieka, którego celem jest ukształtowanie jego osobowości.
W realiach rozpoznawanej sprawy w świetle znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń skarżącej nie budzi wątpliwości Sądu to, że posiada ona rzeczywisty wpływ na wychowanie także pierwszej córki, a ponadto ponosi znaczne koszty związane z jej utrzymaniem, co zostało udokumentowane złożonymi do akt sprawy rachunkami i fakturami. Ponadto uwzględnić należy omówioną już powyżej treść wyroku rozwodowego. Wszystkie te względy prowadzą w ocenie Sądu do wniosku, że w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania pierwotnej decyzji skarżąca spełniała przesłanki do przyznania jej świadczenia wychowawczego zarówno na pierwszą jak i na drugą córkę. Nowe okoliczności faktyczne, do których ujawnienia doszło do następstwie działań byłego męża skarżącej, a zarazem ojca dzieci jakkolwiek istniały w dacie wydania pierwotnej decyzji oraz nie były znane organowi I instancji, to jednak nie mogły skutkować odmową przyznania skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia. Zauważyć przy tym należy, że zaakceptowanie przyjętego w tym zakresie odmiennego stanowiska organów w istocie doprowadziłoby do sytuacji, w której wbrew temu, co jest celem ustawy obie córki skarżącej zostałyby w istocie pozbawione pomocy przewidzianej ustawą, gdyż m.in. ze względu na zawarte w wyroku rozwodowym ograniczenie władzy rodzicielskiej świadczenie wychowawcze nie mogłoby być przyznane ich ojcu, a tym samym cel wskazany powyżej celu ustawy w odniesieniu do córek skarżącej nie zostałby w ogóle osiągnięty.
Przywołane w decyzji Kolegium orzeczenia sadów administracyjnych nie mogły dostarczać argumentów przemawiających za utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji. Co prawda dotyczyły one również świadczenia wychowawczego, jednak zostały wydane w odmiennych stanach faktycznych. Ponadto istota sporu w tamtych sprawach koncentrowała się wobec kwestii dotyczących opieki naprzemiennej jako przesłanki do przyznania świadczenia. Tymczasem w realiach rozpoznawanej sprawy władza rodzicielska ojca dzieci, na które pierwotnie przyznano świadczenie została ograniczona, co wyklucza jakiekolwiek rozważania na temat opieki naprzemiennej jako przesłanki przyznania świadczenia oboju rodzicom.
Mając na względzie powyższe rozważania Sąd doszedł do wniosku, że zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a., art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., polegającym na nieuprawnionym przyjęciu, że w sprawie została spełniona przesłanka wznowienia wynikająca z art. art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a., co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego zastosowania art. 151 §1 pkt. 2 k.p.a. Ponadto organy obu instancji naruszyły przepisy prawa materialnego tj. art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego błędną wykładnię. Z tych względów zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy p.p.s.a.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło