II SA/Gl 1290/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi A. G. (G.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 21 sierpnia 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/798/2025/11468 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia 25 czerwca 2025 r. nr [...] w zakresie jej punktu nr 2. Zaskarżoną decyzją z 21 sierpnia 2025 r., nr SKO.PSŚ/41.5/798/2025/11468 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "Organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta J. (dalej "Prezydent" lub "Organ I instancji") z 25 czerwca 2025 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy. Prezydent, po rozpatrzeniu wniosku A. G. (dalej "Skarżąca") z 30 kwietnia 2025 r., umorzył w części postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. S. za okres od 1 czerwca 2023 r. do [...] r. (pkt 1 decyzji z 25 czerwca 2025 r.) i odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką od 4 lutego 2025 r. (pkt 2 decyzji z 25 czerwca 2025 r.). Podstawę prawną decyzji stanowiły w szczególności przepisy art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm.; dalej "u.ś.r."), art. 63 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm.; dalej "u.ś.w.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.; dalej "k.p.a."). Prezydent ustalił, że decyzją z 10 listopada 2022 r., nr [...] przyznano Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do 31 lipca 2023 r. Następnie decyzją z 10 sierpnia 2023 r., nr [...] wydłużono stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do 30 września 2024 r. jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, stanie się ostateczne. Następnie decyzją z 26 września 2024 r. nr [...] prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało przedłużone do 31 marca 2025 r., jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia. Decyzja o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła [...] r. w związku z wydaniem nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności z [...] r., nr [...]. Orzeczenie z [...] r. zostało wydane w związku z odwołaniem od orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. (dalej "PZON") z [...] r. nr [...] o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności matki Skarżącej. Orzeczeniem z [...] r. zaskarżone orzeczenie zostało uchylone jedynie w części, tj. doszło do zmiany symbolu przyczyny niepełnosprawności oraz jego pkt 9. Stopień niepełnosprawności pozostał bez zmian. Organ I instancji umorzył postępowanie w sprawie ustalenia uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 czerwca 2023 r. do [...] r. gdyż za ten okres świadczenie zostało już przyznane. Jeśli zaś chodzi o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 4 lutego 2025 r. to Skarżąca nie spełnia przesłanek do jego uzyskania. Wprawdzie do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Skarżąca załączyła orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] r. nr [...] o niezdolności matki Skarżącej do samodzielnej egzystencji (ważne do 31 października 2029 r.), ale nie została spełniona przesłanka z art. 63 ust. 3 u.ś.w., tj. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony po upływie 3 miesięcy od daty wydania orzeczenia. Przesłankę do odmowy przyznania świadczenia stanowi także fakt, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu przez nią 18 lub 25 roku życia. W odwołaniu od decyzji w zakresie odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, Skarżąca wskazała, że jej matka została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji, zaś jej ojciec (mąż matki) jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (orzeczenie PZON z [...] r., ważne do 31 października 2025 r.). Świadczenie pielęgnacyjne powinno być jej zatem przyznane na dalszy okres jako, że spełnia wszystkie przesłanki do jego otrzymania. Argumentacja Prezydenta jest chybiona zważywszy, że do [...] r. ważne było stare orzeczenie o niepełnosprawności, które było w zakresie prawa do świadczenia tak samo skuteczne jak orzeczenie lekarza orzecznika. Wobec tego nie było potrzeby jego składania i nikt też nie pouczał Skarżącej o takiej potrzebie. Kolegium zaskarżoną obecnie decyzją orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Organu I instancji. Kolegium wskazało, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia znajduje umocowanie w obowiązujących przepisach prawa. Matka Skarżącej legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Natomiast orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] r. zostało złożone wraz z wnioskiem o ustalenie prawa, tj. 30 kwietnia 2025 r. Przepisy przejściowe art. 63 ust. 3 u.ś.w. nie mają zastosowania. Świadczenie nie może zostać przyznane także w oparciu o art. 17 u.ś.r. w nowym brzmieniu, gdyż Skarżąca sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, która ukończyła 18. rok życia. Kolegium rozumie sytuację strony, jednak nie może orzec wbrew obowiązującemu prawu. W skardze Skarżąca wskazała, że pominięto orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] r. oraz okoliczność, że stan zdrowia matki nadal uzasadnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca zarzuciła także, że poza skomplikowanym wywodem prawnym zawartym w uzasadnieniu decyzji, Organ odwoławczy nie odniósł się do argumentów zawartych w odwołaniu, a w szczególności tych, które dotyczą orzeczenia lekarza orzecznika ZUS. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wnosząc o oddalenie skargi Kolegium podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W piśmie z 16 stycznia 2025 r. Skarżąca podtrzymała wszystkie wnioski i zarzuty skargi. Do pisma załączyła kserokopię prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w R. [...] z [...] r. Z wyroku tego wynika, że zostało zmienione orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim w K. (dalej "WZON") z [...] r. w ten sposób, że matka Skarżącej została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a."). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję sądu administracyjnego oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji wynikające z treści art. 145 § 1 p.p.s.a, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Organu I instancji w zakresie jej punktu 2 naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego. Wyjaśnić także należy, że sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a., z uwagi na to, że Organ odwoławczy złożył wniosek o zastosowanie tego trybu postępowania, zaś Skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji odmówiły Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 4 lutego 2025 r. z uwagi na fakt, że matka Skarżącej – nad którą Skarżąca sprawuje opiekę i z tego powodu ubiega się o kontynuację świadczenie pielęgnacyjnego – nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Matka Skarżącej posiadała orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydane [...] r. przez PZON, utrzymane w tym zakresie w mocy przez WZON orzeczeniem z [...] r. Natomiast jeśli chodzi o orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] r., z którego wynika, że matka Skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji do 31 października 2029 r., to organy uznały, że w sprawie nie znajduje zastosowania art. 63 ust. 3 u.ś.w. Wskazać jednak należy, że stosownie do art. 3 pkt 21 u.ś.r. orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji jest równoważne orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto należy zauważyć, że niezdolność matki Skarżącej do samodzielnej egzystencji została orzeczona w okresie od [...] r. do 31 października 2029 r. Okres ważności tego orzeczenia obejmuje zatem zarówno datę wygaśnięcia uprawnienia Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego, datę złożenia wniosku o kontynuację świadczenia pielęgnacyjnego (tj. ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r.), jak i kolejne, przypadające po tych datach, lata. Wobec tego zdaniem Sądu spełnione zostały przesłanki do zastosowania art. 63 ust. 3 u.ś.w. zgodnie z którym osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. Jako nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, o którym mowa w ww. przepisie, należało potraktować orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Wobec istnienia tego orzeczenia jeszcze przed dniem złożenia przez Skarżącą wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, uznać należało, że wniosek o wydanie nowego orzeczenia został złożony w ustawowym terminie przewidzianym w art. 63 ust. 3 u.ś.w., tj. w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności. Sąd podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie, iż nie było celem ustawodawcy przy tworzeniu art. 63 ust. 3 u.ś.w., wykluczenie z kręgu osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne "na starych zasadach", osób które jeszcze przed terminem upływu ważności orzeczenia o niepełnosprawności wystąpiły o nowe orzeczenie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 12 września 2024 r., II SA/Łd 511/24; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 8 lipca 2025 r., II SA/Bd 361/25 – opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Wobec tego organy obu instancji dokonały wadliwej wykładni art. 63 ust. 3 u.ś.w., a w konsekwencji naruszyły także przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Błędna wykładnia art. 63 ust. 3 u.ś.w. bezpośrednio zdeterminowała zakres postępowania wyjaśniającego i treść wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Nadto należy zauważyć, że Skarżąca do pisma procesowego z 16 stycznia 2025 r. załączyła kserokopię prawomocnego z dniem [...] r. wyroku Sądu Rejonowego w R. [...] z [...] r. o sygn. akt [...]. Na mocy ww. wyroku doszło do zmiany orzeczenia WZON z [...] r. w ten sposób, że matka Skarżącej została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wyrok Sądu Rejonowego w R. z [...] r. stanowi dowód powstały już po wydaniu kwestionowanych przez Skarżącą decyzji, niezgłoszony w toku postępowania administracyjnego. Jednakże okoliczności z niego wynikające rozciągają się na czas sprzed wydania decyzji z uwagi na skutek wsteczny jaki ww. wyrok wywołuje z mocy art. 24 ust. 2a u.ś.r. w związku z art. 63 ust. 2 i ust. 3 u.ś.w., co w ocenie Sądu należy traktować jako przesłankę wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Nowe okoliczności, o jakich mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. dotyczą określonego stanu faktycznego i prawnego, istniejącego w chwili wydawania przez organ decyzji ostatecznej, lecz nieznanego organowi z niezależnych od niego przyczyn. Przy czym ten nowy stan faktyczny i prawny ma wpływ na zakres praw i obowiązków strony, a w konsekwencji na treść merytorycznego rozstrzygnięcia. Jakkolwiek dowód w postaci wyroku z [...] r. nie istniał w dniu wydania zaskarżonej decyzji, to okoliczności stwierdzone tym wyrokiem (tj. zaliczenie matki Skarżącej do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności i wskazanie, że wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji) dotyczą okresu objętego postępowaniem administracyjnym zainicjowanym wnioskiem Skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Sąd przychyla się przy tym do stanowiska, że każda podstawa wznowienia postępowania administracyjnego jest tożsama z "naruszeniem prawa" i powinna być brana pod uwagę w toku sądowej kontroli decyzji. Niezależne bowiem od prawidłowego działania organu administracji, z obiektywnego punktu widzenia doszło do naruszenia prawa, które daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Sąd administracyjny, sprawując kontrolę działalności administracji publicznej nie ocenia tylko i wyłącznie zgodności z prawem samych czynności procesowych organu orzekającego, lecz ocenia zgodność z prawem rezultatu podejmowanych przez organ czynności (por. wyrok NSA z 7 grudnia 2021 r., II OSK 566/21, opubl. w CBOSA). W tych okolicznościach kontrolowane decyzje podlegają uchyleniu także na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę organy uwzględnią przedstawioną wyżej ocenę prawną, która sprowadza się do stwierdzenia, że wniosek Skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinien zostać rozpoznany z zastosowaniem przepisów dotychczasowych, tj. sprzed nowelizacji, która weszła w życie 1 stycznia 2024 r. i zgodnie z wymogami procedury administracyjnej. Organy będą miały na uwadze, że przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić podstawy do odmowy ustalenia Skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organy rozpoznając wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego mają bowiem obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny uznana za niekonstytucyjny mocą wyroku z 21 października 2014 r. o sygn. akt. K 38/13 (opubl. w OTK-A 2014, nr 9, poz. 104). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ Skarżąca, zwolniona z mocy ustawy od kosztów sądowych nie wykazała, aby w związku ze sprawą poniosła wydatki niezbędne do celowego dochodzenia swych praw (art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.).