II SA/Gl 1291/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.),, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi G. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dodatku z tytułu zwiększonych kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Starosta [...] na podstawie art. 81 ust. 1, art. 82 ust. 1, art. 87 ust. 4 i art. 88 ust. 4 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 998) przyznał G.Z. (dalej "skarżąca") dodatek z tytułu zwiększonych kosztów utrzymania D.W., pełnoletniego wychowanka, przebywającego w dotychczasowej rodzinie zastępczej, legitymującego się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Dodatek został przyznany na okres od 5 stycznia 2019 r. do 31 stycznia 2019 r. w kwocie 183,77 zł oraz na okres od dnia 1 lutego 2019 r. do dnia ukończenia przez wychowanka 25 roku życia tj. do dnia [...] kwietnia 2020 r. w kwocie 211 zł. miesięcznie. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji wskazał, że skarżąca wnioskiem z dnia 28 marca 2019 r. zwróciła się o przyznanie dodatku z tytułu zwiększonych kosztów utrzymania wskazanego na wstępie wychowanka – jako osoby pełnoletniej, przebywającej dotychczas w rodzinie zastępczej. Wychowanek na mocy wyroku Sądu Rejonowego w B. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Wyrok ten jest prawomocny od dnia [...] stycznia 2019 r. Według Indywidualnego Programu Usamodzielnienia podopieczny będzie pozostawał pod opieką rodziny zastępczej do czasu ukończenia nauki lecz nie dłużej niż do ukończenia 25 roku życia tj. do dnia [...] kwietnia 2020 r. Skarżąca nie zgodziła się z powyższą decyzją i wniosła od niej odwołanie. Skarżąca domaga się zmiany decyzji organu I instancji i przyznania dodatku od grudnia 2016 r. tj. od momentu złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności wychowanka. Zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku – Białej działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2089 ze zm., dalej w skrócie: "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach uzasadnienia Kolegium wskazało, że ustawodawca nie uregulował wprost sytuacji, w której dziecko uzyskuje orzeczenie o niepełnosprawności w trakcie już sprawowanej pieczy zastępczej, a taki stan wystąpił w przedmiotowej sprawie. W ocenie Kolegium powołując się na art. 87 ust. 1 w związku z art. 81 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej należy przyznać dodatek do świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania od chwili orzeczonej niepełnosprawności. Skoro wyrok Sądu Rejonowego orzekający o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym stał się prawomocny w dniu [...] stycznia 2019 r., to od tej daty należało przyznać wnioskowany przez skarżącą dodatek. Kolegium zaakcentowało przy tym, że przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy nie zawierają uregulowań umożliwiających przyznanie świadczeń od daty złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności, takich jak art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca nie zgodziła się z rozstrzygnięciem Kolegium. W skardze na powyższą decyzję organu odwoławczego skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, a to art. 81 ust. 1 oraz art. 82 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej, poprzez niezastosowanie tych przepisów w sprawie i w następstwie czego organy odmówiły przyznania zasiłku z tytułu zwiększonych kosztów utrzymania podopiecznego za okres od grudnia 2016 r. do [...] stycznia 2019 r. W uzasadnieniu skargi zaakcentowano, że wyrok Sądu Rejonowego zmieniający decyzję Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności ma wcześniejszą niż data jego prawomocności moc obowiązującą. W następstwie tego wyroku decyzje organów administracji orzekające jedynie o lekkim stopniu niepełnosprawności zostały uznane za błędne, a wyrok Sądu zmienia je na umiarkowany stopień niepełnosprawności i czyni to od momentu pierwotnego wydania decyzji organów administracji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie przedstawiając argumentację zbieżną z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2019 r., poz. 2325, ze zm., dalej "p.p.s.a." ), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie dodatku z tytułu zwiększonych kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej. Dokonując oceny zaskarżonych decyzji zgodnie ze wskazanymi powyżej kryteriami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna. Skarga nie zasługuje również na jej uwzględnienie z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę działając z urzędu. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (obecnie: t.j. Dz.U. z 2019, poz. 1111 z późn. zm., dalej w skrócie: "ustawa"). Zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka na dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności przysługuje dodatek nie niższy niż kwota 200 zł miesięcznie na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania tego dziecka. Po uwzględnieniu waloryzacji, o której mowa w art. 86 ust. 2 i ust. 3 ustawy aktualna wysokość dodatku wynosi 211 zł miesięcznie. W świetle art. 82 ust. 1 ustawy dodatek ten przysługuje rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka również po osiągnięciu przez dziecko pełnoletniości, jeżeli nadal przebywa w tej rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka, na zasadach określonych w art. 37 ust. 2 ustawy. Według tego ostatniego przepisu ustawy osoba, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, może przebywać w dotychczasowej rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo placówce opiekuńczo-wychowawczej, za zgodą odpowiednio rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka albo dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 roku życia, jeżeli uczy się w szkole, w uczelni, u pracodawcy w celu przygotowania zawodowego lub legitymuje się orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i uczy się: w szkole, w uczelni, na kursach, jeśli ich ukończenie jest zgodne z indywidualnym programem usamodzielnienia, u pracodawcy w celu przygotowania zawodowego. Jak natomiast stanowi art. 87 ust. 1 ustawy dodatek na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka odpowiednio w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka, przy czym dodatek ten jest przyznawany na wniosek odpowiednio rodziny zastępczej, rodziny pomocowej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka, o czym stanowi art. 88 ust. 1 ustawy. Jak wynika z akt administracyjnych skarżąca wraz z mężem na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] r. o sygn. akt [...] zostali ustanowieni rodziną zastępczą m.in. dla wskazanego na wstępie obecnie pełnoletniego wychowanka (karta 21 akt administracyjnych organu odwoławczego). Skarżąca w dniu 28 marca 2019 r. wystąpiła do organu I instancji z wnioskiem o przyznanie dodatku na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania osoby pełnoletniej przebywającej w rodzinie zastępczej. Wniosek dotyczył wskazanego na wstępie wychowanka. W toku postępowania przed organem I instancji pełnomocnik skarżącej, będący adwokatem, pismem z dnia 29 marca 2019r. wniósł o wypłatę wskazanego dodatku za okres od grudnia 2016 r. do marca 2019 r. Z akt sprawy wynika również, że skarżąca w odniesieniu do tego samego wychowanka już wcześniej ubiegła się o przyznanie dodatku na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania osoby pełnoletniej przebywającej w rodzinie zastępczej, z tym, że ostatnio w dniu [...] r. organ orzekł o odmowie przyznania tego dodatku, gdyż skarżąca legitymowała się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności wychowanka. Od powyższej decyzji strona nie wniosła odwołania. Ponadto jak wynika z akt administracyjnych organu I instancji skarżąca w odniesieniu do wskazanego na wstępie wychowanka legitymowała się wcześniej orzeczeniem o stopniu jego niepełnosprawności, w którym wychowanek ten został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do dnia [...] listopada 2016 r. Legitymując się tym orzeczeniem skarżąca wcześniej uzyskała dodatek na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej na okres do dnia [...] listopada 2016 r. W rozpoznawanej sprawie spór dotyczy daty początkowej, od której powinien być przyznany dodatek na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej. Kwestią sporną dotyczącą obecnie zaskarżonej decyzji wydanej w związku z wnioskiem skarżącej z dnia 28 marca 2019 r. jest: czy dodatek ten przysługuje od daty prawomocności wyroku Sądu Rejonowego, na mocy którego podopieczny został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności - tak jak przyjęły organy - czy od daty wcześniejszej tj. od grudnia 2016 r. - jak wskazuje strona skarżąca w odwołaniu, czy ewentualnie od grudnia 2017 r. - jak strona skarżąca wskazuje w skardze. Rozstrzygając ten spór należy odnieść się do treści art. 81 ust. 1 ustawy. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu przesłanką nabycia uprawnienia do dodatku na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej jest "legitymowanie się", przez osoby wnioskujące o to świadczenie, jednym z orzeczeń wskazanych w tym przepisie tj. orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Wymóg "legitymowania się" określonym w tym przepisie orzeczeniem należy uznać za spełniony wraz z wejściem takiego orzeczenia do obrotu prawnego, przy czym w ocenie Sądu chodzi o orzeczenie prawomocne. Innymi słowy, wraz z momentem, w którym orzeczenie o niepełnosprawności stało się prawomocne, po stronie podmiotu wskazanego w art. 81 ust. 1 ustawy materializuje się uprawnienie do dodatku, o którym mowa w tym przepisie. Strona nabywa uprawnienie do tego dodatku w dacie, w której orzeczenie o niepełnosprawności nabyło atrybut prawomocności w rozumieniu art. 16 § 3 k.p.a. Dopiero bowiem od tej daty strona "legitymuje się" wskazanym przez ustawodawcę orzeczeniem o niepełnosprawności. W konsekwencji w razie złożenia wniosku o przyznanie omawianego tutaj świadczenia powinno być ono przyznane począwszy od daty, w której orzeczenie dotyczące niepełnosprawności stało prawomocne, przy czym dotyczy to także części tego okresu, która przypada przed złożeniem wniosku o świadczenie. W realiach rozpoznawanej sprawy organy słusznie uznały, że datą początkową okresu, na który został przyznany dodatek na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej, powinna być data uprawomocnienia wyroku Sądu Rejonowego w T. zmieniającego orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane w dniu [...] r. przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Trzeba bowiem mieć na względzie to, jaki wpływ na orzeczenie tego organu miał wyrok wydany przez Sąd Rejonowy. Orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z racji jego wydania w trybie odwoławczym posiadało co prawda od razu przymiot ostateczności w rozumieniu art. 16 § 1 k.p.a., lecz ze względu na jego zaskarżenie do sądu nie zyskało jeszcze wówczas atrybutu prawomocności. Orzeczenie to, z uwzględnieniem zmiany dotyczącej stopnia niepełnosprawności z lekkiego na umiarkowane, stało się prawomocne dopiero wraz z uprawomocnieniem się wyroku Sądu Rejonowego w B. wydanego w następstwie rozpatrzenia odwołania wniesionego do tego Sądu. Zgodnie z art. 47714 § 2 kodeksu postępowania cywilnego ( t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1460 z późn. zm.) w przypadku uwzględnienia odwołania sąd zmienia w całości lub w części zaskarżone orzeczenie wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności i orzeka co do istoty spraw. Przywołany powyżej wyrok Sądu Rejonowego wydany po rozpatrzeniu odwołania nie zastąpił zatem orzeczenia organu wojewódzkiego lecz jedynie je zmienił w zakresie stopnia niepełnosprawności. Jednak wniesione odwołanie miało także i ten skutek, że przesunęło w czasie nabycie przymiotu prawomocności przez orzeczenie o niepełnosprawności, którym "legitymuje się" skarżąca. Skoro orzeczenie o niepełnosprawności jest prawomocne dopiero od dnia uprawomocnienia się wskazanego powyżej wyroku Sądu Rejonowego, to prawidłowo organy przyjęły ten dzień jako datę początkową, od której przyznały wnioskowane świadczenie. Kolegium słusznie nie znalazło podstaw do uwzględnienia żądania skarżącej o zmianę daty początkowej okresu, na który organ I instancji przyznał wnioskowany przez nią dodatek. Przyznanie bowiem świadczenia za okres, w którym skarżąca nie "legitymowała się" jeszcze prawomocnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności byłoby nie do pogodzenia z literalnym brzmieniem art. 81 ust. 1 ustawy. Gdyby intencją ustawodawcy było przyznanie uprawnienia do dodatku za okres przypadający przed uprawomocnieniem się orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, to wówczas wprost wskazałby na to w ustawie, choćby tak jak to ma miejsce na gruncie art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym prawo do świadczenia ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, o ile wniosek o ustalenie prawa do świadczenia został złożony w okresie trzech miesięcy od wydania orzeczenia, a zatem bez względu na datę prawomocności tego orzeczenia. Prawidłowo zatem organy jako datę początkową okresu, na który przyznano dodatek wskazały dzień [...] stycznia 2019 r. tj. datę prawomocności wyroku Sądu Rejonowego i jednocześnie datę prawomocności zmienionego tym wyrokiem orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, nie można skutecznie zarzucić organom administracji obu instancji naruszenia prawa, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy orzekające w sprawie ustaliły wszystkie istotne okoliczności i dokonały prawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, czemu dały wyraz w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji. Sąd również z urzędu nie doszukał się innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji. Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a