II SA/Gl 13/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia represjonowania za działalność polityczną oddala skargę. W dniu 29 kwietnia 2019 r. M. M. (dalej: "skarżący" lub "wnioskodawca") złożył do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w oparciu o przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 319, dalej w skrócie: "ustawa"). Wskazał, iż w okresie PRL był pracownikiem A we W. Wykonywania tej pracy zaprzestał w wyniku złożonego mu wypowiedzenia, które było konsekwencją niestawienia się w pracy po tym, jak nie otrzymał wnioskowanego urlopu. Podał, iż w latach 80-tych XX wieku był trzykrotnie powoływany do służby wojskowej, gdzie był źle traktowany i stosowano wobec niego areszt, a po odbyciu służby przez 12 lat był powoływany na pobory. Akcentował, że w zakładzie pracy nie uczęszczał na comiesięczne zebrania Związku Młodzieży Polskiej. Decyzją z dnia [...] nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 ustawy, odmówił wnioskodawcy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Uznał, że zebrany do sprawy materiał dowodowy nie daje podstaw do potwierdzenia spełnienia przez niego przesłanek przewidzianych we wskazanej ustawie mimo zwrócenia się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: "Prezesa IPN-u") o nadesłanie stosownych dokumentów, potwierdzających spełnienie ustawowych przesłanek nadania wnioskowanego statusu (por. art. 5 ust. 3 ustawy). W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego skarżący przedstawił organowi decyzję Prezesa IPN-u nr [...] z dnia [...] r., Nr [...] w której stwierdzono, że nie był on pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, oraz że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty przez niego wytworzone lub przy jego udziale w ramach wykonywanych przez niego czynności w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Decyzja ta potwierdziła, że nie zachodzą przesłanki negatywne co do przyznania przedmiotowego statusu. W ramach prowadzonego postępowania, organ zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji dotyczących wnioskodawcy. Przeprowadzone kwerendy zakończyły się wynikiem negatywnym. Dodatkowych informacji i dowodów na działalność opozycyjną, jak i doznanych z powodów politycznych represji nie dostarczyło także wezwanie wnioskodawcy do nadesłania dowodów potwierdzających spełnienie przesłanek z art. 2 i art. 3 ustawy. W odpowiedzi na pismo skarżący nie podał nowych informacji, jedynie podtrzymał wniosek i dotychczasową argumentację, załączając do pisma z dnia 2 listopada 2020 r. kopię zaświadczenia o zatrudnieniu w A nr [...] we W. w okresie od [...]do [...] w charakterze pracownika fizycznego. Ponadto doprecyzował, że w jego przypadku zastosowanie znajduje przepis art. 3 pkt 3 li. d) ustawy. Wnioskodawca nie zgodził się z decyzją Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych i pismem z dnia 21 grudnia 2020 r. złożył skargę, w której powtórzył powody wskazane we wniosku, dla których uważa się za osobę, której należy przyznać status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Akcentował jeszcze raz, że zwolnienie z pracy nastąpiło z powodu jego nieuczęszczania na comiesięczne zebrania Związku Młodzieży Polskiej. Był powoływany trzy razy do wojska i dziesięć razy zmieniał pracę za porozumieniem stron W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Jak stanowi art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., w skrócie: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt b) p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). Kontrola zaskarżonej decyzji we wskazanym wyżej zakresie prowadzi do wniosku, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (obecnie t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 1255, dalej w skrócie, jak dotychczas: "ustawa"). Potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych następuje w drodze decyzji administracyjnej Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych i jest warunkowane spełnieniem przesłanek pozytywnych wynikających z art. 2 lub art. 3 ustawy oraz brakiem przesłanek negatywnych określonych w art. 4 ustawy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się jednak okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 ustawy). Z powyższego przepisu wynika zatem, że aby uznać daną osobę za działacza opozycji antykomunistycznej konieczne jest wykazanie, że - po pierwsze - osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy (z wyłączeniem jednak okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.), prowadziła działalność w ramach struktur zorganizowanych opozycji antykomunistycznej lub we współpracy z nimi, po drugie - jej działalność antykomunistyczna była prowadzona na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, po trzecie - działalność ta w momencie jej wykonywania była zagrożona odpowiedzialnością karną. Wymóg łącznego spełnienia powyższych przesłanek oznacza, że niespełnienie choćby jednej z nich, pomimo spełniania pozostałych przesłanek, nie pozwala na uznanie danej osoby za działacza opozycji antykomunistycznej w rozumieniu ustawy. Przesłanki pozytywne uznania danej osoby za osobę represjonowaną z powodów politycznych określa art. 3 ustawy, zgodnie z którym tego rodzaju status może nabyć tylko ta osoba, która spełnia co najmniej jedną przesłankę spośród ustawowego katalogu. Osobą represjonowaną z przyczyn politycznych jest więc osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Nabycie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest ponadto uzależnione od wykazania, że nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 4 ustawy, tj.: 1) osoba ubiegająca się o powyższy status nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i 2) co do tej osoby w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Mając na uwadze powyższe przesłanki, w ocenie Sądu, organ prawidłowo uznał, że materiał dowodowy nie pozwala uznać skarżącego za działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną z powodów politycznych w rozumieniu zacytowanych przepisów ustawy. Nie został spełniony przez skarżącego wymóg działania w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi w sytuacji zagrożenia odpowiedzialnością karną przez okres co najmniej 12 miesięcy. Z wniosku inicjującego postępowanie, jak i pisma z dnia 2 listopada 2020 r. można natomiast wywnioskować, że skarżący ubiega się o potwierdzenie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych, a za podstawę swojego żądania uważa art. 3 pkt 3 lit. d) ustawy, tj. doznanie represji politycznych z powodu udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce przejawiające się rozwiązaniem umowy o pracę. Warto wobec tego zauważyć, że dla uzyskania tego statusu konieczne jest łączne zaistnienie trzech kluczowych elementów: wykazanie udziału w wystąpieniu wolnościowym lub prowadzenie działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych prawa człowieka w Polsce, rozwiązanie z wnioskodawcą umowy o pracę (lub wystąpienie innego działania represyjnego mieszczącego w katalogu, o którym mowa w art. 3 pkt 3 ustawy.) oraz związek przyczynowo skutkowy pomiędzy tymi faktami, przy czym utrata pracy musiałaby być skutkiem tego, że osoba zwolniona brała udział w wystąpieniu wolnościowym lub prowadziła działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Należy podkreślić, że skarżący opisując okoliczności zwolnienia z pracy nie wiąże tego zdarzenia z prowadzeniem jakiejkolwiek działalności niepodległościowej. Przyczyn zwolnienia z pracy upatruje w tym, że nie stawił się w pracy, wówczas gdy nie otrzymał zgody na wnioskowany urlop, tj. w sytuacji pozbawionej kontekstu społeczno - politycznego. W istocie skarżący nie podał żadnych, choćby tylko naprowadzających informacji co do tego, że prowadził działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Nie można z pewnością uznać za taką działalność nieuczęszczanie na zebrania Związku Młodzieży Polskiej, gdyż taka postawa nie nosi cech aktywności właściwej dla "działania na rzecz...". Nie mogą za tym również przemawiać pozostałe okoliczności podane przez skarżącego, tj. trzykrotne powoływanie do służby wojskowej, podczas której był źle traktowany i karany aresztem oraz obowiązek stawiennictwa na kolejne pobory do wojska, czy też zwolnienia z pracy za porozumieniem stron. Zgodnie z zasadami ogólnymi zawartymi w art. 7 i art. 77 k.p.a., organ prowadzący postępowanie jest zobowiązany do ustalenia stanu faktycznego sprawy, a zatem winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie organ spełnił ten obowiązek poprzez podjęcie próby weryfikacji twierdzeń skarżącego występując z właściwym wnioskiem do Instytutu Pamięci Narodowej. Rozpatrzył również argumenty podniesione przez skarżącego. Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów istotnych z punktu widzenia opisanych wyżej ustawowych przesłanek potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej. W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzenia, że zaskarżona decyzja nie naruszyła obowiązującego prawa, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020r. poz. 1842 z późn. zm.).