II SA/Gl 1301/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kubik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Piotr Broda, Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi W. P. i H.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości przejętej na własność Skarbu Państwa za spłaty pieniężne stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i orzeka, że nie podlega ona wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Starosta [...] wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte z wniosku W. i H. P. w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonych numerami 1 i 2, położonych w R., gmina [...]. W podstawie prawnej tej decyzji organ wskazał art. 105 § 1 oraz art. 268a k.p.a. W uzasadnieniu zaś podał, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte w związku z pismem Wojewody [...] z dnia [...] r., którym przekazano mu do załatwienia wnioski W. i H. P. z dnia [...] r. i z [...] r. We wnioskach tych małżonkowie P. domagali się zwrotu opisanych działek, które decyzją Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] r. , nr [...] zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa w zamian za rentę i spłaty pieniężne ( Dz. U. Nr 21, poz. 118). Po zgromadzeniu pełnej dokumentacji sprawy oraz analizie złożonych wniosków Starosta [...] stwierdził, że zgodnie z ustawą o gospodarce nieruchomościami jest on uprawniony do orzeczenia w przedmiocie zwrotu na rzecz byłych właścicieli nieruchomości, które zostały wywłaszczone. W odniesieniu do nieruchomości, które nie zostały wywłaszczone lecz przejęte lub nabyte przez Skarb Państwa może on natomiast orzekać tylko wówczas, gdy do przejęcia lub nabycia takich nieruchomości doszło w oparciu o przepisy ustaw wskazanych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W artykule tym ustawodawca nie wskazał jednak ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa w zamian za rentę i spłaty pieniężne. Katalog aktów prawnych wyliczonych w tym przepisie ma – zdaniem Starosty - charakter zamknięty i nie można go rozszerzać. Tym samym w przekonaniu tego organu brak było podstaw prawnych do orzekania o zwrocie wnioskowanej nieruchomości, gdyż nie został ona wywłaszczona. O decyzji tej, zgodnie z zawartym w niej pouczeniem, W. i H. P. wnieśli odwołalnie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. kwestionując stanowisko organu I instancji. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. SKO w C. działając w oparciu o przepisy art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 105 § 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję Starosty [...]. W uzasadnieniu organ ten podzielił ustalenia faktyczne i argumentacje prawną organu I instancji. Organ ten wyjaśnił także skarżącym, że w oparciu o podnoszoną przez nich argumentacje mogą oni wystąpić do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o stwierdzenie nieważności kwestionowanej przez nich decyzji Naczelnika Gminy [...] z [...] r. Skargę na tę decyzję wnieśli pismem z dnia [...] r. W. I H. P. wskazując, że decyzja Kolegium jest dla nich krzywdząca. Wyjaśnili, że działki, o których zwrot wystąpili zostały im zabrane bez ich zgody. W szczególności nie zwracali się oni do Gminy [...] o przejęcie przedmiotowych działek w zamian za jakiekolwiek pieniądze czy rentę. Stwierdzili także, że pomimo, iż oboje pobierają renty inwalidzkie nie uzyskują z tytułu zabranych im działek żadnych świadczeń. Nie wypłacono im też żadnego odszkodowania. Skarżący wskazali również, że w decyzji Naczelnika Gminy [...] z [...] r. jako właściciel nieruchomości został wskazany jedynie H. P. chociaż w dacie wydania tej decyzji przedmiotowa nieruchomość stanowiła współwłasność obojga małżonków. Omówili wreszcie kolejne rozstrzygnięcia, jakie podejmowane były przez Wojewodę [...] oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w związku z podjętymi przez nich staraniami o zwrot przedmiotowych działek. W odpowiedzi na skargę SKO w C. wniosło o jej oddalenie. Organ nie podzielił zarzutów skargi i podtrzymał swoje stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja został wydana z naruszeniem przepisów nakazujacym Sądowi stwierdzenie jej nieważności. Dodać jednocześnie należy, że Sąd nie podzielił podniesionych w skardze zarzutów, stosownie jednak do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym ( j.t. Dz. U. z 2012 r. poz.270 z późn. zm. – dalej zwanej p.p.s.a.) skład orzekający nie był związany zarzutami i wnioskami skargi, a dostrzeżone naruszenia prawa miał obowiązek uwzględnić z urzędu. W pierwszym rzędzie przyjdzie wskazać, że postępowanie w kontrolowanej sprawie toczyło się w trybie przepisów regulujących zwrot wywłaszczonych bądź przejętych w innym trybie przez Skarb Państwa nieruchomości, które nie zostały wykorzystane na cel wywłaszczenia. Postępowanie to zostało bowiem zainicjowane opartym na przepisie art. 61 § 1 k.p.a. pismem Wojewody [...], którym organ ten przekazał Staroście [...]do załatwienia według właściwości wnioski W. i H. P. z [...] r. oraz [...] r., w których domagali się oni zwrotu "nieprawnie zabranych im" nieruchomości składających się z działek nr 1 i 2, położonych w R., gmina [...]. Przekazując Staroście do załatwienia przedmiotowe wnioski Wojewoda wskazał jako przepis kompetencyjny art. 142 ust.1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz.651 ze zm. dalej u.g.n.). Zgodnie z tym przepisem o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, zwrocie odszkodowania, w tym także nieruchomości zamiennej, oraz o rozliczeniach z tytułu zwrotu i terminach zwrotu orzeka starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji. Na marginesie jedynie dodać należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem organ, któremu podanie przekazano w trybie art. 65 § 1 k.p.a. nie może zwrócić tego podania. W razie gdyby uznał się on jednak za niewłaściwy może w przypadku określonym w art.22 § 2 k.p.a. wystąpić do sądu administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego (por. m.in. postanowienia NSA z 14 grudnia 2005r., II OW 59/05, ONSAiWSA 2006/4/98 i z 2 marca 2012 r, II GW 15/11, LEX nr 1244907). Skoro nie można poddawać w wątpliwość, że postępowanie przed orzekającym w pierwszej instancji Starostą [...] toczyło się w trybie przepisów rozdziału 6 działu III u.g.n. to organem właściwym do rozpatrzenia odwołania od decyzji wydanej przez ten organ był Wojewoda [...]. Stosownie bowiem do art. 9a u.g.n. organem wyższego stopnia w sprawach określonych w ustawie, rozstrzyganych w drodze decyzji przez starostę wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, jest wojewoda. Wątpliwości czy w zakresie pojęcia "organ wyższego stopnia", o jakim jest mowa w przepisie art. 9a u.g.n. mieści się funkcja organu odwoławczego rozstrzygnęło postanowienie 7 sędziów NSA z 5 marca 2001r.,ONSA 1/01( ONSA 2001/3/95). W konsekwencji powyższych ustaleń należało uznać, że w sprawie zaistniała przesłanka wskazana w art. 156 § 1pkt 1 k.p.a. nakazująca stwierdzenie nieważności decyzji, która wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości. Organy administracji publicznej stosownie do art. 19 k.p.a. są zobowiązane bowiem przestrzegać z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej, a wydanie decyzji czy postanowienia z naruszeniem tego przepisu pociąga za sobą skutki wskazane w art. 156 k.p.a. i to niezależnie od czynników, które doprowadziły do naruszenia przez organ swojej właściwości. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy było zatem wadliwe pouczenie zamieszczone w decyzji Starosty [...] z dnia [...] r. W tym stanie rzeczy należało w oparciu o art.145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji. O niewykonalności tej decyzji do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku orzeczono w oparciu o art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd nie orzekał z uwagi na brak stosownego wniosku skarżących, o jakim mowa w art. 209 p.p.s.a.