II SA/Gl 131/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędzia WSA Andrzej Matan, Protokolant Agnieszka Jurczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2017 r. sprawy ze skargi T. G. i L. P.-G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. solidarnie na rzecz skarżących kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta R. decyzją nr [...] z dnia [...] r. ustalił wobec L. P.-G. i T. G. opłatę z tytułu wzrostu wartości nieruchomości położonej w R., oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków jako działka nr 1, na skutek uchwalenia zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta R. Wysokość przedmiotowej opłaty planistycznej ustalona została w wysokości [...] zł. W związku z nieuregulowaniem należności wystawione zostało w dniu [...] r. upomnienie. Z kolei po rozpatrzeniu wniosku małżonków G. z dnia [...] r., decyzją nr [...] Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. odroczony został termin płatności opłaty planistycznej do dnia [...] r. W wyniku braku wymaganej wpłaty ww. terminie ponownie wezwano zobowiązanych do zapłaty opłaty planistycznej. Ostatecznie w dniu [...] r. Prezydent Miasta R. wystawił tytuł wykonawczy. W dniu [...] r. L. P.-G. i T. G. złożyli wniosek o udzielenie ulgi w spłacie należności wynikających z tytułów wykonawczych: [...] - opłata planistyczna; [...] - podatek od nieruchomości (działalność gospodarcza); [...] - podatek od nieruchomości (działalność gospodarcza); [...] - podatek od nieruchomości (działalność gospodarcza); [...] - podatek od nieruchomości (działalność gospodarcza). Postępowanie będące przedmiotem zaskarżonej decyzji dotyczy tylko udzielenia ulgi w spłacie opłaty planistycznej. Na dzień złożenia wniosku stan karty kontowej prezentował zaległość w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawcy wskazali, iż znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Rosnąca strata związana z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz utrata pracy przez T. G. są głównymi powodami zaistniałego stanu. T. G. ([...] lat) wciąż poszukuje pracy. Jeden z synów jest bezrobotny i poszukuje pracy, natomiast drugi jest studentem pierwszego roku, zatem obaj pozostają na utrzymaniu rodziców. Trudna sytuacja wynika, także z nagłego, trudnego do przewidzenia załamania rynku usług gastronomicznych. W dniu [...] r. L. P.-G. i T. G. złożyli dodatkowe wyjaśnienia oraz dokumenty. W uzasadnieniu ww. pisma wskazali m.in., iż opiekują się schorowaną H. P. (matka, lat [...]), która otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł i wymaga stałej opieki. Wnioskodawcy wnieśli o umorzenie opłaty planistycznej. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego dokonano analizy sytuacji finansowej prowadzonego przez wnioskodawców gospodarstwa domowego, stanu majątkowego jak również kondycji finansowej działalności gospodarczej prowadzonej przez L. P.-G. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta R. odmówił umorzenia ww. opłaty. W uzasadnieniu szeroko opisał i ocenił sytuację finansową małżonków, przywołując złożone oświadczenia majątkowe, kserokopie deklaracji podatkowych i innych obrazujących sytuacje stron dokumentów, rozważył też kwestię ewentualnej pomocy de minimis. Organ podkreślił, że wnioski o udzielenie ulgi w spłacie niepodatkowych należności budżetu jednostki samorządu terytorialnego, do których należą między innymi opłaty planistyczne, są rozpatrywane, w myśl art. 64 ust. 1 i art. 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. 2013, poz. 885 z późn. zm.), przy zastosowaniu odpowiednich przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego i odpowiednich przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2015, poz. 613 z późn. zm.) zwanej dalej: O.p. Zgodnie z przepisem art. 67a O.p. organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może: odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty, odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek, umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Decyzja wydawana na podstawie art. 67a O.p. podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego i umorzenie może mieć miejsce, gdy zostanie stwierdzone, że w danym przypadku ze względu na ważny interes strony lub interes publiczny nie jest możliwe lub wskazane wykonanie "zobowiązania podatkowego". Wnioskodawca składając wniosek musi wskazać w sposób nie budzący wątpliwości swój ważny interes lub interes publiczny, natomiast organ ze swojej strony zobowiązany jest zebrać materiał dowodowy, dokonać jego analizy i ocenić zasadność złożonego wniosku, biorąc pod uwagę fakt, że wszelkie ulgi w spłacie zobowiązań stanowią odejście od konstytucyjnych zasad sprawiedliwości. Prezydent Miasta R. wskazał, iz rzetelnie przeanalizował cały zgromadzony materiał dowodowy w sprawie i nie kwestionuje przedstawionych wyżej okoliczności. Organ dał wiarę wszystkim dowodom w sprawie. Jednak zdaniem organu, umorzenie w całości zaległej opłaty planistycznej byłoby ulgą zbyt daleko idącą. Z analizy dokumentów wynika bowiem, że zobowiązanie z tytułu opłaty planistycznej powstało w roku [...]. Wtedy też sytuacja małżonków była o wiele lepsza, a jednak nie dokonywali wpłat dobrowolnie pomimo otrzymanego dochodu ze sprzedaży nieruchomości. Ponadto z dołączonego do wniosku oświadczenia majątkowego wynika, że wnioskodawca posiada: mieszkanie własne o powierzchni [...] m2, działkę budowlaną o powierzchni [...] m2, inne nieruchomości - użytki rolne [...] ha. Od decyzji tej odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wnieśli L. P.-G. i T. G. Ich zdaniem za udzieleniem ulgi przemawia obecna sytuacja materialna i finansowa podatników. T. G. ([...] lat) jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, jego małżonka ponosi straty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. T. G. wciąż poszukuje pracy lecz bezskutecznie w związku z podeszłym wiekiem. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało zaskarżoną doń decyzję pierwszoinstancyjną w mocy. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że na mocy przepisów art. 64 ust. 1 w związku z art. 55 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych możliwe jest udzielanie ulg w spłacie zobowiązań m.in. wynikających z art. 60 pkt 7 tejże ustawy. Jedną z form pomocy jest rozkładanie należności na raty. Wydanie decyzji w przedmiocie rozłożenia należności na raty winno być poprzedzone ustaleniem sytuacji majątkowej wnioskodawców, ich dochodów i wydatków. W przedmiotowej sprawie Prezydent Miasta R. uzyskał ww. informacje. Kolegium zauważa, że naliczenie renty planistycznej następuje po dokonaniu sprzedaży nieruchomości, a zatem związane jest z uzyskaniem przysporzenia majątkowego przez zbywcę nieruchomości. Istotne jest także, co pokreślone zostało przez organ pierwszej instancji, że strony postępowania dysponują nieruchomościami, w tym użytkami rolnymi o pow. 3,5 ha. Mając powyższe na uwadze Kolegium podziela stanowisko Prezydenta Miasta R. o braku podstaw do udzielenia ulgi w spłacie zobowiązania polegającej na umorzeniu tegoż zobowiązania. Pismem opatrzonym w nagłówku datą 5 grudnia 2016 r., nadanym w placówce pocztowej w dniu 7 stycznia 2017 r. T. G. i L. P.-G. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję organu II instancji, wnosząc o udzielenie im ulgi w spłacie należności, ewentualnie o uchylenie decyzji obydwu organów. Zaskarżonej decyzji zarzucili: naruszenie art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych w zakresie w jakim organ II instancji przyjął, iż brak jest podstaw do umorzenia renty planistycznej, błędy w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że nie zachodzą okoliczności wskazujące na zasadność przyznania ulgi w zakresie umorzenia zaległości z tytułu renty planistycznej, naruszenie przepisów postępowania poprzez brak uwzględnienia sytuacji finansowej skarżących przy rozpoznawaniu ich wniosku o udzielenie ulgi, jak również brak rozpoznania wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżących, naruszenie art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej i art. 120 Ordynacji podatkowej. Skarga została wniesiona w terminie. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty, które zawarł był w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie, a tym samym przedmiotowa skarga, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, musiała zostać uwzględniona. Zdaniem tut. Sądu decyzja wydana została bowiem z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7, 77 k.p.a.), której realizacja wymaga by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konsekwencją obowiązywania zasady prawdy obiektywnej jest m.in. regulacja zawarta w art. 107 § 1 k.p.a., ustanawiającym obok innych wymogów decyzji obowiązek zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., rozumianej jako ocena tego materiału na podstawie całokształtu zgromadzonych dowodów. Wymogów powyższych, zdaniem Sądu, orzekający w sprawie organ odwoławczy nie dochował, a zaskarżona decyzja, naruszając poza art. 7 k.p.a. także art. 107 § 3 k.p.a., została zredagowana w sposób uniemożliwiający merytoryczną ocenę prawidłowości jej osnowy. Wskazać w tym miejscu należy, że podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił m.in. przepis art. 67a § 1 pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa, w myśl którego, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Właściwa ocena występowania bądź braku przesłanek zastosowania ulgi podatkowej w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie i rozważenie wszystkich okoliczności faktycznych. W konsekwencji sądowa kontrola decyzji, których przedmiotem jest umorzenie renty planistycznej, polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego, zgodnie z uregulowaniami wynikającymi z ustawy Ordynacja podatkowa. Rozgraniczenie bowiem sprzecznych interesów: z jednej strony podatnika ubiegającego się o ulgę, a z drugiej gminy i danie priorytetu jednemu z nich na tle okoliczności konkretnej sprawy jest istotą uznania administracyjnego, przewidzianego w art. 67a § 1 ordynacji podatkowej. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza granice określone w art. 1 przywołanej wcześniej ustawy prawo o ustroju sądów administracyjnych. Zakres sądowej kontroli decyzji administracyjnych, ograniczony jest więc jedynie do kontroli pod względem zgodności z prawem- por. np. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 7 maja 2013 r. sygn. akt I SA/Gd 25/13. Analiza akt postępowania administracyjnego doprowadza do wniosku, że w niniejszej sprawie organ I instancji rozpatrując sprawę nie naruszył przepisów proceduralnych. Stosownie do treści art. 122 Ordynacji podatkowej w związku z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej Prezydent Miasta rozpoznając sprawę podjął wszelkie działania zmierzające do ustalenia sytuacji stron, a wynik ustaleń i dokonane oceny szczegółowo uzasadnił. To zaś czy ostateczna ocena zebranych w toku postępowania dowodów jest prawidłowa i nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów, winno było podlegać kontroli organu odwoławczego, który samodzielnie analizując zebrane w sprawie dowody winien był dokonać oceny prawidłowości rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. W odróżnieniu od organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wymogów tych jednak w sposób oczywisty nie dopełniło. Rozpatrując, notabene z nieznanych przyczyn dopiero po 4 miesiącach od daty wpływu, wniesione przez strony odwołanie Kolegium nie dokonało, jak jasno wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, żadnej całościowej analizy sytuacji wnioskodawców, nawet jej nie opisując, ograniczając się do pozbawionej komentarza uwagi, iż dysponują oni użytkami rolnymi o pow. [...] ha. W żaden sposób nie odniosło się też do argumentów podniesionych przez strony w odwołaniu, nawet ich nie wskazując. Zresztą nawet opisując w uzasadnieniu przedmiot sprawy i przywołując stosowne normy Kolegium raz pisze o umorzeniu opłaty, a w innych miejscach o rozłożeniu należności na raty, które to rozłożenie nie stanowiło przedmiotu sprawy. W konsekwencji, uwzględniając powyższe uwagi, organ winien ponownie rozpoznać wniesione doń odwołanie, rozpatrzyć wszechstronnie okoliczności faktyczne i prawne sprawy, ocenić prawidłowość argumentacji sformułowanej przez organ I instancji, a podjęte rozstrzygnięcie należycie uzasadnić. Jednocześnie Sąd podkreśla, że nie przesądza w tym miejscu o trafności bądź bezzasadności utrzymania przez organ II instancji w mocy zaskarżonej doń decyzji pierwszoinstancyjnej. Wobec niewykazania przez organ odwoławczy, iż dokonał w trakcie postępowania odwoławczego wszechstronnego rozpoznania sprawy, a także istotnych braków w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które to wadliwości w konsekwencji uniemożliwiają kontrolę prawidłowości osnowy podjętego rozstrzygnięcia, jakiekolwiek jednoznaczne w tej mierze oceny byłyby bowiem przedwczesne i nieuprawnione. Sąd nie może zaś dokonać stosownych ustaleń i ocen samodzielnie albowiem w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego zadaniem Sądu jest ocena zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie zaś badanie we własnym zakresie i wyjaśnianie kluczowych dla postępowania administracyjnego kwestii, przez organ nie rozważonych. W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzec jak w sentencji. O kosztach postępowania obejmujących wpis od skargi (200,00 zł), orzeczono na wniosek strony skarżącej na podstawie art. 200, 205 i 209 p.p.s.a.