II SA/Gl 132/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Bonifacy Bronkowski po rozpoznaniu w dniu 1 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. K. i A. M. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozwolenia na budowę w kwestii sprzeciwu skarżącej T. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 sierpnia 2018 r. o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego p o s t a n a w i a utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 8 sierpnia 2018 r. Skarżąca T. K., na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Z treści formularza wynika, że wnioskodawczyni nie posiada żadnego majątku, a wraz z małżonkiem zajmuje jedno pomieszczenie należące do jej córki. Strona i jej małżonek uzyskują świadczenia emerytalne w łącznej wysokości 2957 zł. Na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawczyni nadesłała szereg dokumentów obrazujących jej sytuację materialną oraz wyjaśniła, że zamieszkuje w budynku, którego wraz z córką są współwłaścicielkami. Z nadesłanych dokumentów wynika, że skarżąca posiada cztery zobowiązania kredytowe opiewające na łączną, miesięczną kwotę 943 zł, przy czym są to kredyty konsumpcyjne. Koszty dostaw wody kształtują się na poziomie około 113 zł, natomiast zakup energii elektrycznej to wydatek rzędu 183 zł miesięcznie. Z nadesłanych faktur za lekarstwa wynika natomiast, że miesięczny wydatek z tego tytułu oscyluje w granicach 100 zł – 350 zł. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 sierpnia 2018 r. oddalono wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W jego uzasadnieniu wskazano, że sytuacja osobista strony oraz jej wyjaśnienia budzą daleko idące wątpliwości. Strona w druku formularza wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem zamieszkując w jednym pokoju, gdy tymczasem sama podała, że wraz z córką mieszka w jednym budynku, a z nadesłanych rachunków wynika zaś, że opłaca dostawy mediów do tegoż budynku, co bezspornie świadczy o spełnieniu kryterium "domownika" przez córkę strony. Już sam ten fakt wyklucza możliwość poczynienia rzetelnych ustaleń co do sytuacji materialnej strony, skoro uchyliła się ona od wskazania swojej córki jako domownika, nie podając zarazem jakichkolwiek szczegółów na temat źródeł i wysokości dochodów tej osoby. Dalej wskazano, że w budynku tym mieszkają również inne osoby, jak chociażby D. M., który odebrał skierowane do strony wezwanie referendarza sądowego i który przez doręczyciela określony został mianem "dorosłego domownika". W konsekwencji zdaniem referendarza sądowego bez uzyskania wiarygodnych informacji na temat liczby i danych wszystkich osób mieszkających ze stroną, nie sposób obiektywnie ocenić sytuacji rodziny skarżącej. Dodatkowo podkreślono, że okolicznością przemawiąjącą za przyznaniem prawa pomocy nie może być kwestia spłaty licznych zobowiązań kredytowych, jeżeli nie zostanie wykazane, ze zostały one zaciągnięte na poczet zaspokojenie istotnych potrzeb życiowych. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżąca wniosła sprzeciw, w którym podkreśliła, że zaciągnęła zobowiązania kredytowe w celu regulacji prawnej nieruchomości zabudowanej, którą otrzymała od rodziców. Dalej wskazała, że wraz z córką jest współwłaścicielką przedmiotowej nieruchomości, córka ma swoją rodzinę i prowadzi osobne gospodarstwo. Ponadto wyjaśniła, że zakup energii elektrycznej wynosi 249, 37 zł. Do jej wydatków należy również wywóz nieczystości co drugi miesiąc – 80 zł. Córka A. M. płaci śmieci – 55 zł, gaz – 130 zł oraz opał na zimę – ok. 3000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach , zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, zwanej dalej p.p.s.a.) sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać również trzeba, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (por. H. Knysiak-Molczyk: Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Skarżąca nie udzieliła wymaganej odpowiedzi na wezwanie referendarza z dnia 4 lipca 2018 r. Wezwanie takie w myśl przywołanego już art. 255 p.p.s.a. wystosowuje się natomiast do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Innymi słowy, omawiane wezwanie oznacza w istocie, że złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy, i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. Podkreślić również należy, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Zdaniem Sądu skarżącej, biorąc pod uwagę wysokość jej dochodu oraz jej męża, nie można uznać za osobę rzeczywiście ubogą, która nie byłyby w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Wprawdzie dochód skarżącej w istocie nie jest wielki, jednakże kluczowe znaczenie dla przedmiotowej sprawy ma fakt, iż we wspólnym domu mieszka również córka skarżącej wraz z rodziną, która partycypuje w kosztach jego utrzymania. Nie wiadomo jednak, jaki jest dochód córki oraz jej męża oraz jaką dokładnie kwotę przeznaczają na utrzymanie domu. Tym samym Sąd nie jest w stanie dokonać obiektywnej oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej. Zdaniem Sądu o trudnej sytuacji materialnej skarżącej, a w konsekwencji o tym, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia radcy prawnego, nie może przesądzać sama przez się okoliczność, że spłaca zaciągnięte pożyczki, w sytuacji gdy nie wykazała, że ich zaciągnięcie było konieczne na zaspokojenie jej potrzeb bytowych. Należy także zauważyć, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Ustawodawca formułując w art. 246 p.p.s.a. przesłanki udzielenia prawa pomocy założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać wyłącznie koszty zamieszkania i wyżywienia, a nie wydatki związane ze spłatą zobowiązań cywilnoprawnych. Niedopuszczalna jest sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej zobowiązania kredytowe, a żąda by koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. Z tych wszystkich względów Sąd doszedł do przekonania, że skarżąca nie spełnia określonych w art. 245 i art. 246 § 1 P.p.s.a. przesłanek przyznania jej prawa pomocy. Z osiąganych bowiem dochodów ma możliwość zgromadzenia odpowiednich środków finansowych na potrzeby związane z toczącym się postępowaniem. Tym samym w ocenie Sądu odmowa przyznania prawa pomocy w tym zakresie nie ograniczy skarżącej prawa do sądu. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.