II SA/Gl 1334/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 stycznia 2020r. sprawy ze skargi J. B. i H. J. oraz M. J. na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu gospodarstwa rolnego i wypłaty odszkodowania oddala skargę. Wnioskiem z 15 marca 2019 r. (uzupełnionym pismami z 15 i 29 kwietnia oraz 13 i 24 czerwca 2019 r.) J. B., M. J. i H. J. zwrócili się do Wojewody Śląskiego o zwrot lub wypłacenie odszkodowania za nieruchomości rolne objęte księgą wieczystą P., stanowiące własność M. Ś. (wykaz [...]) i O. S. (wykazy [...] i[...]), przejęte na rzecz Państwa na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. - Dz. U. z 1945 r. nr 3, poz. 13, ze zm. - dalej zwanym d.p.r.r.). Pismem z 4 kwietnia 2019 r. Wojewoda Śląski wezwał wnioskodawców do sprecyzowanie wniosku z 15 marca 2019 r., poprzez jednoznaczne wskazanie postępowania administracyjnego, którego wszczęcia się domagają. Jednocześnie wyjaśnił, że instytucja zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uregulowana została w ustawie o gospodarce nieruchomościami, a organem właściwym w sprawie zwrotu, jak i ustalenia odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, jest starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej. Wyjaśnił ponadto, że wojewoda, na podstawie § 5 rozporządzenia ministra rolnictwa i reform rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U z 1945 r. nr 10 poz. 51, ze zm.), jest organem właściwym w sprawach orzekania, czy dana nieruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e d.p.r.r. Podkreślił, że postępowanie administracyjne w tym zakresie może zostać wszczęte jedynie w sytuacji, gdy nieruchomość została przejęta na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e d.p.r.r.. Wskazał, że uruchomienie trybu administracyjnego powinno zostać poprzedzone jednoznacznym ustaleniem na jakiej podstawie prawnej dana nieruchomość została przejęta przez Skarb Państwa. W szczególności koniecznym jest odszukanie zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego o przejęciu nieruchomości przez Państwo, wydanego na podstawie tej regulacji. Podniósł, że w przypadku ustalenia, że osoba, której przysługiwało prawo własności do nieruchomości przejętej w trybie d.p.r.r., zmarła, konieczne jest ustalenie pełnego kręgu spadkobierców dziedziczących spadek po tej osobie, a co za tym idzie legitymowane się prawomocnym postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktem poświadczenia dziedziczenia po takiej osobie i ewentualnie jej zmarłych spadkobiercach; Pismem z dnia 15 kwietnia 2019 r. wnioskodawcy, nie sprecyzowali wniosku, natomiast przesłali m.in. postanowienie Sądu Rejonowego w T. z [...] sygn. akt [...] o nabyciu spadku po O. S. i P. S. Kolejnym pismem z 23 kwietnia 2019 r Wojewoda ponownie wezwał wnioskodawców do sprecyzowanie ich wniosku, nadal nie był bowiem w stanie ustalić ich żądania. W odpowiedzi wnioskodawcy wskazali, że domagają się zwrotu lub odszkodowania za nieruchomości rolne: objęte księgą wieczystą P., wykazami[...],[...]i[...], których właścicielami byli M. S. i O. S. - przejęte na rzecz Skarbu Państw na podstawie d.p.r.r. W konsekwencji pismem z 8 maja 2019 r. Wojewoda przekazał przedmiotowy wniosek - do rozpatrzenia zgodnie z właściwością Staroście Tarnogórskiemu wykonującemu zadanie z zakresu administracji rządowej. Ten zaś postanowieniem z [...] znak [...] zwrócił J. B., M. J. i H. J. wniosek o zwrot bezprawnie zagarniętego gospodarstwa rolnego lub wypłatę odszkodowania. Organ wskazał, że zainteresowani nie potwierdzili, że są spadkobiercami M. S. oraz ustalił, że nieruchomość objęta księgą wieczystą P. wykazy [...] i [...] przeszła na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 pkt b d.p.r.r. W takim przypadku nie znajdą w sprawie zastosowania przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, ale właściwa jest droga przed sądami powszechnymi. Tu organ powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2011 r. III CZP 21/11, gdzie Sąd stwierdził, iż właściwymi do rozstrzygnięcia spraw o zwrot nieruchomości i ustalenia wysokości odszkodowania za majątki znacjonalizowane na cele reformy rolnej są sądy powszechne. Organ wskazał również na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r. wskazujący na deklaratywny charakter zaświadczeń o podleganiu nieruchomości pod przepisy dekretu. Zgodnie z tym orzeczeniem, w myśl art. 2 ust. 1 zdanie trzecie dekretu PKWN, na rzecz państwa przeszły z dniem wejścia w życie dekretu nieruchomości wskazane w ust. 1 zdanie pierwsze lit. b-e dekretu. Przejście własności na rzecz państwa następowało ex lege i nie było uzależnione od wydawania stosownych orzeczeń. Na skutek zażalenia wnioskodawcy sprawę rozpatrywał Wojewoda Śląski, który zaskarżonym postanowieniem utrzymał rozstrzygniecie organu I instancji w mocy. W pełni zaakceptował on stanowisko zajęte przez Starostę[...] . Skargę na to postanowienie do tutejszego Sądu złożyli wnioskodawcy. W ich ocenie postępowanie zostało przeprowadzone "nieprecyzyjnie". Wnieśli o wydanie przez Wojewodę Śląskiego decyzji stwierdzającej, że nieruchomości podlegały "pod działanie art. 2, ust. 1 lit. e" dekretu. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wskazał, że wniosek skarżących o wydanie przez Wojewodę Śląskiego decyzji stwierdzającej, że nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e d.p.r.r. zostanie rozpatrzony w odrębnym postępowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 66 § 3 k.p.a. jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Nie budzi w sprawie sporu, iż nieruchomość, której zwrotu domagają się wnioskodawcy została przejęta z mocy prawa na mocy przepisów dekretu z dnia z 6 września 1944 r. Przy czym podstawą przejęcia nie był art. 2 ust. 1 lit. e tego aktu, ze względu na to, że przedmiotowa nieruchomość nie spełniała określonych tam kryteriów wielkościowych. Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że wnioskowana do zwrotu nieruchomość przeszła na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów d.p.r.r. Tym samym organ I instancji prawidłowo uznał, że nie mają do niej zastosowania przepisy u.g.n. w zakresie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub ustalenia za nią odszkodowania. Organy prawidłowo również wskazały (opierając się na bogatym orzecznictwie, w tym wspomnianej uchwale Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2011 r. III CZP 21/11), że właściwymi do rozstrzygnięcia spraw o zwrot nieruchomości i ustalenia wysokości odszkodowania za majątki znacjonalizowane na cele reformy rolnej są sądy powszechne. Biorąc pod uwagę powyższe skład orzekający uznaje, iż rozstrzygnięcia organów administracji w sprawie były prawidłowe. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.