II SA/Gl 1346/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 16 czerwca 2023 r. nr SKO.PS/41.5/629/2023/13169 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 16 maja 2023 r. nr [...]. . UZASADNIENIE Prezydent Miasta R. decyzją z 16 maja 2023 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 i 4a ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił J. J. (dalej jako strona lub skarżący) przyznania pomocy finansowej na potrzeby biologiczne. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że strona wnioskiem z 12 kwietnia 2023 r. wystąpiła o zaspokojenie powyższej potrzeby. W ramach wszczętego i prowadzonego postępowania strona odmówiła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego nie wpuszczając pracowników socjalnych do zajmowanego lokalu. Powyższe zachowanie strony wskazany organ ocenił jako brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym celem rozwiązania trudnej sytuacji życiowej, w której się znajduje. Dla uzasadnienia takiego rozstrzygnięcia organ ten odwołał się do stanowiska prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie i zakwestionowała stanowisko organu pierwszej instancji. Podniosła, że miała prawo domagać się założenia przez osoby przeprowadzające wywiad środowiskowy obuwia ochronnego, ponieważ była jeszcze pora zimowa. Ponadto skarżący zaakcentował, że jest już od dłuższego czasu traktowany w sposób nieprawidłowy a pracownicy są uprzedzeni do jego osoby. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z 16 czerwca 2023 r. nr SKO.PS/41.5/629/2023/13169 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołał stosowne regulacje prawne zamieszczone w ustawie o pomocy społecznej. W końcowej części uzasadnienia organ ten przybliżył okoliczności związane z próbami przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i uznał, że okoliczności związane z działaniami pracowników socjalnych uzasadniają trafność podjętego rozstrzygnięcia. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji i przedstawiła własną ocenę zdarzenia, które miało w dniu, w którym miał być przeprowadzony wywiad środowiskowy. Ponadto skarżący wyraził dezaprobatę dla działań podejmowanych przez pracowników organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi przedstawiło analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Pismem z 17 listopada 2023 r. skarżący podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w skardze co do jej zasadności i ponownie podkreślił zły stan zdrowia uniemożliwiający mu udział w rozprawie przed sądem administracyjnym. . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; . Skarga zasługuje na uwzględnienie. . Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt.1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. Nr 1634 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do tego, że organy administracji publicznej obu instancji odmówiły skarżącemu przyznania świadczenia finansowego z pomocy społecznej z uwagi na nie możność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Analiza stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy pozwala stwierdzić, że w sprawie tej pewne elementy są czytelne i jednoznaczne, natomiast występują w nich rozbieżności, które mają znaczenie dla podjętego rozstrzygnięcia. W ocenie składu orzekającego nie budzi wątpliwości to, że skarżący 12 kwietnia 2023 r. w siedzibie organu pierwszej instancji, ustanie do protokołu złożył wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego na przetrwanie biologiczne. W trakcie tej wizyty ustalono ze skarżącym termin i miejsce przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W dniu 13 kwietnia 2023 r pracownicy socjalni udali się do mieszkania skarżącego celem przeprowadzenia wskazanej czynności procesowej. Czynność ta nie została przeprowadzona, ponieważ skarżący domagał się, aby pracownicy socjalni założyli ochraniacze na obuwie przed wejściem do mieszkania. Pracownicy ci nie wyrazili na to zgody i domagali się przeprowadzenia tej czynności bez konieczności zakładania takich ochraniaczy. W relacjach skarżącego i pracowników socjalnych dostrzegana jest jedna rozbieżność, a mianowicie skarżący utrzymuje, że dysponował takimi ochraniaczami, z kolei pracownicy socjalni w swojej notatce akcentują, że jeżeli nie założą ochraniaczy to nie zostaną wpuszczeni do mieszkania. W piśmie z 14 kwietnia 2023 r. organ pierwszej instancji wyraźnie wskazał, że pracownicy socjalni mieli przybyć z takim ochraniaczami. Zauważyć należy, że skarżący swoje stanowisko sformułował w odwołaniu, a organ pierwszej instancji w piśmie przekazującym odwołanie wraz z aktami sprawy nie odniósł się do stwierdzeń podniesionych w odwołaniu. Powyższe pozwala uznać, że stanowisko skarżącego nie odbiegało od prawdy. Przedstawiony powyżej stan faktyczny legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji jak również decyzji organu pierwszej instancji. Podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Ustawodawca w przywołanym przepisie nie unormował sytuacji odpowiadających odmowie wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Ograny administracji obu instancji przedstawioną powyżej sytuację uznały, za przesłankę wyczerpującą znamiona przywołanego tu przepisu ustawy o pomocy społecznej i odmówiły skarżącemu przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Dodatkowo dostrzeżono, że okoliczność ta wyczerpuje przesłankę braku współdziałania strony z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, czyli przesłankę przewidzianą treścią art. 11 ust.. 2 ustawy o pomocy społecznej uzasadniającą odmowę przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Uzasadnienia kontrolowanych decyzji koncentrują się wyłącznie na zachowaniu skarżącego i na uznaniu, że domaganie się założenia obuwia ochronnego przed wejściem do mieszkania skarżącego celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest wyrazem odmowy wyrażenia zgody na przeprowadzenie wskazanej czynności procesowej. Skład orzekający tutejszego Sądu dostrzega jednakże w ustawie o pomocy społecznej inne regulacje, a mianowicie postanowienia art. 119. W przepisie tym w ust. 1 ustawodawca wskazał, że do zadań pracownika socjalnego należy w szczególności: praca socjalna; przeprowadzanie rodzinnych wywiadów środowiskowych czy udzielanie pomocy zgodnie z zasadami etyki zawodowej. Po myśli ust. 2 tego przepisu przy wykonywaniu zadań pracownik socjalny jest obowiązany między innymi: kierować się zasadami etyki zawodowej; kierować się zasadą dobra osób i rodzin, którym służy, poszanowania ich godności i prawa tych osób do samostanowienia; przeciwdziałać praktykom niehumanitarnym i dyskryminującym osobę, rodzinę, grupę lub społeczność. Analiza przywołanego tu przepisu wymaga jeszcze zwrócenia uwagi na rolę administracji publicznej i na realizowane przez nią zadania. Pracownicy socjalni są funkcjonariuszami publicznymi i z jednej strony są urzędnikami samorządowymi, którzy mają wykonywać zadania na rzecz członków wspólnoty, a dodatkowo są osobami, które wykonują szczególny zawód i pełnią szczególną funkcję, ponieważ zgodnie z zasadami etyki pracownika socjalnego "Pracownik zobowiązany jest do poszanowania godności klienta i jego prawa do samostanowienia. Pracownik jest zobowiązany do równego traktowania klientów bez względu na wiek, płeć, stan cywilny, orientację seksualną, narodowość, wyznanie przekonania polityczne, stan zdrowia, rasę, kolor skóry oraz inne preferencje i cechy osobiste. Pracownik zobowiązany jest wykazać zaangażowanie na rzecz wszechstronnej pomocy klientowi w rozwiązywaniu jego trudności życiowych oraz wykorzystać w tym celu swoją wiedzę, umiejętności zawodowe oraz kompetencje, a także pracownik powinien - stosownie do możliwości klienta - wzmacniać jego wysiłki na rzecz życiowego usamodzielnienia" (Kodeks Etyczny Pracowników Socjalnych i Pracowników Pomocy Społecznej Polskiej Federacji Związkowej Pracowników Socjalnych i Pomocy Społecznej). Regulacje zamieszczone w ustawie o pomocy społecznej jak również wynikające z powyższego Kodeksu wskazują jednoznacznie, że w przypadku pracownika socjalnego nie można mówić o wykonywaniu zadań w sposób standardowy, leczy związane jest to z przeprowadzaniem wywiadów środowiskowych w miejscu zamieszkania czy pobytu osób ubiegających się o świadczenia. Miejsca te mogą być różne i z tego też powodu pracownicy socjalni mogą udawać się na przeprowadzanie tej czynności procesowej w towarzystwie nie tylko drugiego pracownika ale także w asyście policjanta. Przywołanie powyższych regulacji odnieść należy do sytuacji, która legła u podstaw wydania kontrolowanych decyzji, a w szczególności do żądania skarżącego kierowanego pod adresem pracowników socjalnych, aby przed wejściem do jego mieszkania założyli obuwie ochronne. Skład orzekający rozumie dyskomfort pracowników socjalnych i brak zgody na uwzględnienie oczekiwania zgłaszanego przez skarżącego, jednocześnie pracownicy socjalni muszą mieć pełną świadomość tego, że przychodzi im wielokrotnie współpracować z osobami, które sprawiają "trudności" i wymuszają podejmowanie niekonwencjonalnych działań. Skarżący jest osobą mającą już 82 lata i jak wynika to z dołączonej dokumentacji schorowaną. Od wielu lat jest w stałym kontakcie z organem pierwszej instancji z uwagi na ubieganie się o różnego rodzaju świadczenia z pomocy społecznej. Pisma skarżącego wskazują na to, że znajduje się on także w konflikcie z pracownikami socjalnymi oraz z kierownictwem organu pierwszej instancji. Źródłem takiego stanu jest rozbieżność oczekiwań skarżącego kierowanych pod adresem organu pierwszej instancji i zatrudnionych w nim pracowników z możliwościami tegoż organu i generalnie możliwościami wynikającymi z obowiązujących unormowań prawnych. Powyższy stan generuje konflikty, których następstwem są działania, które w zasadzie sprowadzają się do tego, że skarżący wytyka wadliwość działania organu pierwszej instancji i jego pracowników, a pracownicy socjalni wykorzystują stwarzane przez skarżącego preteksty do podejmowania rozstrzygnięć o charakterze merytorycznym. Skład orzekający nie jest od oceny pracowników socjalnych wykonujących pracę socjalną, jak również nie jest uprawniony do wskazywania skarżącemu jak ma się zachowywać w relacjach z organami administracji publicznej. Dostrzega jedynie występowanie konfliktu i wynikające z niego konsekwencje, które sprowadzają się do tego, że wbrew ciążącemu na pracownikach socjalnych obowiązkowi kierowania się zasadą dobra osób i rodzin, którym służą, poszanowania ich godności i prawa tych osób do samostanowienia, wykorzystują zaistniałą sytuację do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Potwierdzeniem takiego stanowiska jest pismo organu pierwszej instancji skierowane do skarżącego z 14 kwietnia 2023 r. Przedstawione powyżej rozważania skłaniają do uznania, że w rozpoznawanej sprawie trudno jest podzielić stanowisko wypowiadających się w sprawie organów administracji publicznej, że skarżący odmówił wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W sprawie tej skarżący deklarował zgodę na przeprowadzenie tej czynności procesowej, jednakże warunkował ją dochowaniem pewnych wymogów, na które pracownicy socjalni nie wyrazili zgody. Następstwem tej sytuacji stało się wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia skarżącemu. W tym miejscu przyjdzie dostrzec, że w sprawie tej odmówiono przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego, przy czym przed podjęciem stosownego rozstrzygnięcia organy administracji obu instancji nie ustaliły jakie są rzeczywiste potrzeby skarżącego i czy wymagają one zaspokojenia. Fakt korzystania przez skarżącego ze świadczeń z pomocy społecznej i wynikająca z tego znajomość sytuacji skarżącego nie daje podstaw dla nie ustalenia potrzeby występującej w danym konkretnym momencie. W konsekwencji organy administracji obu instancji dopuściły się naruszenia postanowień art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej jak również art. 119 ust. 2 pkt. 1 i 2 tej ustawy, a okoliczności te pozwalają uznać, że wyczerpana została przesłanka uwzględnienia przedmiotowej skargi z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy a zatem art. 145 § 1 pkt. 1 li. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ramach ponownie prowadzonego postępowania pracownicy organu pierwszej instancji podejmą próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i ustalenia żądania kierowanego przez skarżącego wobec organu pomocy społecznej, a w szczególności potrzeby wymagającej zaspokojenia. Po przeprowadzeniu prawem przewidzianych czynności organ ten podejmie stosowną decyzję. Równocześnie skład orzekający zwraca uwagę skarżącemu, że to on ubiega się o przyznanie wsparcia ze strony organu administracji publicznej i także jest obowiązany do wykazania zasadności występowania potrzeby wymagającej zaspokojenia, a to oznacza, że umożliwi pracownikom socjalnym przeprowadzenie prawem przewidzianych czynności procesowych. Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji.