II SA/Gl 135/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi T. Z.-B. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zajęcia nieruchomości oddala skargę. Decyzją z [...]r. nr [...], Prezydent Miasta C. (dalej: Prezydent) wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, na podstawie przepisu art. 126 ust. 1, ust. 2 i ust. 10 ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (dalej: u.g.n.), udzielił zezwolenia na zajęcie nieruchomości położonych w C., oznaczonych: działką nr 1 o powierzchni 0,3726 ha i działką nr 2 o powierzchni 0,2682 ha, stanowiących własność T.Z.-B. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż w przedmiotowej sprawie zaistniała "nagła potrzeba" zapobieżenia powstaniu znacznej szkody w rozumieniu art. 126 ust. 1 u.g.n. ze względu na awarię sieci energetycznej średniego napięcia zasilającej stację S-178, spowodowanej wrastaniem gałęzi drzew oraz awarię uziemienia tej stacji. Jak wynika bowiem z ustaleń poczynionych w trakcie postępowania (przedłożona przez wnioskodawcę dokumentacja fotograficzna), nadpalone już gałęzie drzew wrastają w linię średniego napięcia i są bezpośrednim zagrożeniem dla życia i zdrowia. Stan zadrzewienia na nieruchomości stanowi potencjalne źródło awarii skutkującej odcięciem zasilania w energię elektryczną m.in. gospodarstw domowych. Wskazuje on na wysokie i realne wystąpienie zagrożenia pożarowego i porażeniowego, bowiem drzewa wciąż rosną i w związku z tym istnieje realne ryzyko wystąpienia awarii. Drzewa na skutek styku z linią ulegają opaleniu, a co za tym idzie skróceniu, przy czym dla utrzymania bezpieczeństwa linii koniecznym jest jednak obcięcie drzew o 150 cm. Wrastanie drzew w linię może nastąpić w sposób niekontrolowany. Jedyną formą przeciwdziałania wrastaniu jest odpowiednia przycinka drzew. Spółka bada stan urządzeń elektroenergetycznych w ramach przeglądów prowadzonych co 10 lat i oględzin co 5 lat. Z przedłożonego protokół z przeglądu linii S-178 z dnia [...] r. wynika, że spółka dokonała przeglądu linii i dokonała wycinki wrastających drzew przy stacji S-178. Spółka weryfikuje stan zadrzewienia pod liniami i usuwa ewentualne zagrożenia. W dniu [...] r. miały miejsce ostatnie oględziny oraz pomiary termowizyjne linii. Sporządzone protokoły, załączone do wniosku o czadowe zajęcie nieruchomości wykazywały na prawidłową pracę linii oraz jej otoczenia. Nie odnotowano żadnych usterek. Wobec tego spółka nie miała wiedzy o potrzebie przedsięwzięcia działań zmierzających do przycięcia drzew znajdujących się w pasie technologicznym linii. Awaryjne wyłączenie linii poprzedziły kolejne czynności kontrolne, które zobligowało wnioskodawcę do dokonania przeglądu linii we wcześniejszym terminie. W trakcie poawaryjnego obchodu stwierdzono wrastanie drzew w linię oraz korozję uziemienia stacji S-178. Protokół pomiarowy nr [...] z dnia [...]r, z badania i oceny skuteczności ochrony przed porażeniem w obiekcie, zawiera Informację o znacznej korozji zwodów uziemień. Ochrona przeciwporażeniowa w obiekcie jest nieskuteczna, w związku z czym konieczna jest naprawa stacji. Jak tam stwierdzono: "Prace stacji i przekroczoną wartością uziemienia (zagnite bednarki) Jest niedopuszczalna - grozi porażeniem użytkowników." Jako dodatkowy argument na rzecz wydanej wskazano, iż utrzymywanie przewodów urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej w świetle art. 6 pkt. 2 u.g.n. stanowi cel publiczny. Charakter awarii uziemienia jaki awarii uziemienia, podobnie jak i linii w związku z wrastającym drzewami powoduje, że mamy do czynienia z nagłą potrzebą zapobieżenia powstania szkody. Zapobieżenie polega bowiem na podjęciu działań w porę pozwalających usunąć zagrożenia, które hipotetycznie mogą nastąpić, ale nikt nie jest w stanie przewidzieć momentu ich powstania. Art. 126 ust. 10 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma służyć minimalizowaniu powstawania znacznej szkody - określonego zagrożenia, które może wynikać z awarii, pożaru czy porażenia. Powyższe stanowisko znajduje poparcie w rozstrzygnięciu NSA z dnia 04.03.2016r. sygn. akt I OSK 1274/14. Oczekiwanie na wydanie decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie w innym trybie niż art. 126 ust. 10 ustawy o gospodarce nieruchomościami, spowodowałoby wyrządzenie znacznej szkody. Nagłość zdarzenia nakazuje szybkie działanie właśnie w celu zapobieżenia powstaniu znacznej szkody wynikającej z awarii. Nagłość sytuacji mi przeciwdziałać zdarzeniom, które miałyby w przyszłości wpływ na powstawanie szkody. Od powyższej decyzji T. Z.-B., reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła w przepisanym terminie odwołanie, w którym wskazała na: - naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. tj. zasady czynnego działania strony w postępowaniu, wyrażające się m.in. w niezawiadomieniu właścicielki o wszczęciu postępowania administracyjnego, jak też uniemożliwieniu jej wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów, materiałów i żądań, - naruszenie art. 61 § 4 k.p.a. poprzez niezawiadomienie strony skarżącej o wszczęciu postępowania administracyjnego, - naruszenie art. 77 § 1 i art. 81 k.p.a. w związku z art. 10 k.p.a. poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na dowodach i ustaleniach faktycznych, które z uwagi na brak wypowiedzenia się przez stronę - pozbawioną w istocie prawa do czynnego udziału w postępowaniu - co do treści ustaleń oraz przeprowadzonych dowodów w ogóle nie mogą być uznane za udowodnione i nie mogą stanowić podstawy faktycznej zaskarżonej decyzji, - błąd w ustaleniach faktycznych, na których oparto decyzję wyrażających się w przyjęciu, iż konieczność zapobieżenia znacznych szkód wynikających z awarii, o której mowa w art. 126 ust. 1 w związku z art. 126b u.g.n., miała charakter nagły w rozumieniu wskazanego przepisu, podczas gdy okoliczności sprawy nie pozwalają na przyjęcie, iż konieczność zapobieżenia szkodzie miała taki charakter, Wojewoda Śląski decyzją z [...]r. nr [...] utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcie Prezydenta. W uzasadnieniu wskazał, że wobec nagłej konieczności przycinki drzew i remontu układu uziemienia słupa, ze względu na wystąpienie awarii, w ocenie organu odwoławczego wymogi przepisów art. 126 ust. 1 i ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami zostały spełnione. Wzrost drzew, jak również korozja uziemienia słupa energetycznego są procesami naturalnymi i długotrwałymi, co sprawia, że w przypadku gdy właściciel nieruchomości uniemożliwia wejście na jego działkę celem przycięcia drzew oraz remontu uziemienia może zaistnieć taki stan, który nakazuje natychmiastowe działanie w celu niedopuszczenia do powstania szkody. W ocenie organu zaistniała w przedmiotowej sprawie konieczność zastosowania art. 126 ust. 1 w związku z ust. 10 i art. 124b. Przyrost gałęzi doprowadził do "kolizji" drzew z czynną linią energetyczną, sytuacja ta oraz skorodowane uziemienie słupa stworzyły realne niebezpieczeństwo wypadku, w wyniku którego uszkodzeń ciała lub śmierci mogła doznać każda przypadkowa osoba, jak również bardzo realne było powstanie pożaru na skutek iskrzenia przewodów linii energetycznej na styku z przylegającymi do nich gałęziami drzew. Niewątpliwie konieczność przycięcia drzew w takiej sytuacji leżała również w interesie właścicielki nieruchomości. Dodać także trzeba, że iskrzenie przewodów może powodować przerwy w dostawach prądu dla odbiorców, co wg informacji inwestora miało miejsce [...] r. i stanowi zagrożenie dla niezawodności funkcjonowania systemu dystrybucyjnego i bezpieczeństwa pracy sieci dystrybucyjnej elektroenergetycznej. Dla wykonania czynności polegających na usunięciu "kolizji" drzew z czynną linią elektroenergetyczną oraz remont uziemienia, które stwarzały, w ocenie odpowiedzialnego przedsiębiorcy przesyłowego, zagrożenie dla zdrowia, życia ludzi i zasilania w energię elektryczną dla mieszkańców okolicznej gminy, niewątpliwie konieczne było zajęcie przedmiotowych nieruchomości. Dbałość o bezpieczeństwo wymaga ponadto wcześniejszego przycinania drzew, zanim powstanie ryzyko ich zetknięcia z linią oraz remontu uziemienia słupa energetycznego. Działania takie, jak podkreślił Wojewoda, wykonuje operator systemu dystrybucyjnego, bowiem podmiot ten, zgodnie z art. 9c ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy z 10 kwietnia 1997 Prawo energetyczne. odpowiada za eksploatację i konserwację sieci dystrybucyjnej w sposób gwarantujący niezawodność funkcjonowania systemu dystrybucyjnego oraz za utrzymanie odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa pracy sieci dystrybucyjnej elektroenergetycznej w sposób niezagrażający życiu i zdrowiu ludzi, a także prowadzenia ruchu sieciowego w sposób ciągły. Podniesione w odwołaniu zarzuty nie zasługują w ocenie Wojewody na uwzględnienie. Nie naruszono zasady czynnego działania strony w postępowaniu (art. 10 § 1 Kpa), bowiem w niniejszej sprawie miał zastosowanie art. 10 § 2, zgodnie z którym organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną, a z taką sytuacja mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Organ zgodnie z § 3 tegoż artykułu utrwalił w aktach sprawy przyczyny odstąpienia od tej zasady (notatka służbowa z [...]r.). Również niezawiadomienie stron o wszczęciu postępowania zdaniem Wojewody nie stanowi w kontrolowanym postępowaniu wady, gdyż z istoty regulacji art. 126 wynika podejmowanie działań natychmiastowych - z urzędu, a w przypadku działania przez organ na wniosek - wydanie decyzji ma nastąpić w terminie 7 dni od jego złożenia. Dotyczy to bowiem sytuacji niecierpiących zwłoki ze względów na niebezpieczeństwo dla życia i zdrowia ludzkiego (w tym przypadku niebezpieczeństwo porażenia prądem) oraz na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (w tym przypadku niebezpieczeństwo pożaru oraz przerwy w dostawach prądu). Przedłożone dowody przez Spółkę są wystarczające do podjęcia decyzji i prawidłowo zostały uznane za udowodnione okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2. Nie można zatem podzielić zarzutów naruszenia art. 77 § 1 i art. 81 k.p.a. w związku z art. 10 k.p.a. W skardze z 2 stycznia 2018 r. T. Z.-B., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, podnosi następujące zarzuty: 1/ błędu w ustaleniach faktycznych, na których oparto decyzję, wyrażających się w przyjęciu, że konieczność zapobieżenia znacznej szkody wynikających z awarii, o których mowa w art. 126 ust. 1 w zw. z art. 124b u.g.n. miała charakter nagły w rozumieniu wskazanego przepisu, podczas gdy okoliczności sprawy tego nie uzasadniają 2/ naruszenie art. 10 § 2 k.p.a. które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne uznanie wystąpienia-w. niniejszej sprawie przesłanek wskazanych w tym przepisie i w konsekwencji jego błędne zastosowanie, kiedy na podstawie okoliczności sprawy należy uznać, iż przesłanki te nie wystąpiły, w tym nie zachodzi przesłanka "sprawy nie cierpiącej zwłoki". 3/ naruszenie art. 61 § 4 k.p.a. które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, poprzez uznanie i niezawiadomienie strony skarżącej o wszczęciu postępowania administracyjnego za zasadne ze względu na wystąpienie przesłanek szczególnych z art. 126 u.g.n., podczas gdy w świetle okoliczności sprawy przesłanki te nie wystąpiły, 4/ naruszenie z art. 77 § 1 i art. 81 k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na dowodach i ustaleniach faktycznych, które z uwagi na brak wypowiedzenia się przez stronę, pozbawioną w istocie prawa do czynnego udziału w postępowaniu, co do treści ustaleń oraz przeprowadzonych dowodów w ogóle nie mogą być uznane za udowodnione i nie mogą stanowić podstawy faktycznej zaskarżonej decyzji. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca w wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji administracyjnej oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta C. z [...] r. (w skardze błędnie wskazano na decyzję Starosty [...] z [...] r., Nr [...]) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi. Ponadto zażądała zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W podstawie materialnoprawnej kwestionowanej decyzji wskazano na przepisy art. 126 ust. 1 i ust. 2 oraz 10 w zw. z art. 124b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 121, dalej: u.g.n.). Stosownie do art. 126 ust. 1 u.g.n., w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, z zastrzeżeniem ust. 5, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości. Przepisy ust. 1-9 stosuje się również w przypadku nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z awarii, o których mowa w art. 124b. Hipoteza art. 126 b. u.g.n. obejmuje awarie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, a także usuwaniem z gruntu tych ciągów, przewodów, urządzeń i obiektów, jeżeli właściciel, użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości nie wyraża na to zgody. Sporne w przedmiotowej sprawie pozostaje to czy zachodzi "nagła potrzeba zapobieżenia powstaniu znacznej szkody" w związku z awarią polegającą na korozji uziemienia słupa energetycznego oraz przyroście drzew usytuowanych pod linią energetyczną i wchodzeniu z nią w kontakt. Ta "awaria", zdaniem operatora systemu – "A" Spółka Akcyjna (dalej: Spółka) - może stwarzać zagrożenie dla życia, zdrowia ludzi, a także mienia. Sytuacja, o której mowa wyżej, ma miejsce jeśli: istnieje zagrożenie powstania znacznej szkody; po wtóre – zachodzi "nagła" potrzeba (konieczność) zapobieżenia tej szkodzie; po trzecie – źródłem potencjalnej szkody jest "awaria" ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń wymienionych w art. 126b ust. 1 u.g.n. Zdaniem Sądu, w ustalonym stanie faktycznym, nie budzącym większych wątpliwości, charakteryzującym się tym, że nastąpił przyrost drzew rosnących pod linią energetyczną, co prowadzi do stykania się gałęzi z przewodami, a także stwierdzono skorodowanie uziemienie słupa energetycznego, istnieje zagrożenie powstania znacznej szkody tak dla zdrowia i życia ludzi, jak i dla mienia (ewentualny pożar, porażenie prądem, przerwy w dostawie energii elektrycznej). Stan, o którym mowa wyżej, został ustalony w trakcie usuwania awarii, polegającej na wyłączeniu zasilania w dniu [...] r., a podjęte przez Spółkę działania stanowią reakcję na to stwierdzone zagrożenie (a). W tym stanie rzeczy, kiedy operator systemu, odpowiedzialny za funkcjonowanie systemu dystrybucyjnego, ale także za utrzymanie jego odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa, zwłaszcza w kontekście zabezpieczenia życia i zdrowia ludzi, stwierdza wskazane wyżej zagrożenia i powinien natychmiast na nie zareagować (wyeliminować ich źródło), zachodzi nagła potrzeba zapobieżenia szkodzie. Źródłem potencjalnej szkody jest awaria elementów linii energetycznej, a więc przewodów i urządzeń wymienionych w art. 126b ust. 1 u.g.n. Sąd, jak wynika z powyższych rozważań, nie podziela zarzutów wyrażonych w skardze. Ad. 1. Zaistniała nagła potrzeba zapobieżenia znacznej szkodzie w związku ze stwierdzoną awarią, a tym samym stan faktyczny sprawy uzasadniał zastosowanie w art. 126 ust. 1 w zw. z art. 124b u.g.n. Ad. 2. Nie doszło do naruszenie art. 10 § 2 k.p.a., bowiem stan nagłości sprawy uzasadniał odstąpienie od wymogów określonych w art. 10 § 1 k.p.a. Załatwienie sprawy nie cierpiało zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia, zdrowia ludzkiego, a także ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Ad. 3. Strona, zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a., powinna być powiadomiona o wszczęciu postępowania, natomiast z akt sprawy nie wynika, aby organ I instancji to uczynił. Jednak, co trzeba zauważyć, już w dniu 17 lipca 2017 r. skarżąca udzieliła pełnomocnictwa adwokatowi A. N. do reprezentowania jej w sprawie o czasowe zajęcie nieruchomości. Wniosek Spółki o podjęcie postępowania, poprzedzony wcześniejszymi rozmowami z właścicielką nieruchomości, został złożony w dniu 20 września 2017 r., zaś decyzję wydano [...] r. Odwołanie sporządził tenże pełnomocnik. Skarżąca brała czynny udział w postepowaniu odwoławczym. Wobec tego uchybienie to nie mogło w żaden sposób mieć wpływu na wynik sprawy. Ad. 4. Z tych samych przyczyn (pkt. Ad. 3) nie doszło do naruszenia art. 77 § 1 i art. 81 k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a., bowiem skarżąca, pomijając etap wszczęcia postępowania, brała w nim udział. W tym stanie rzeczy Sąd postanowił skargę oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.