II SA/Gl 137/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 maja 2024 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 1 grudnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3338/2023/23380 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części, tj. co do okresu poprzedzającego przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 sierpnia 2023 r., 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi K.L. (dalej: Skarżąca) stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 1 grudnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3338/2023/23380, wydana na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.), mocą której Kolegium: uchyliło zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji – Prezydenta Miasta K. z dnia 4 października 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią H.K. (dalej: osoba wymagająca opieki), oraz przyznało Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 sierpnia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. w wysokości 2.458 zł oraz od 1 stycznia 2024 r. na stałe w wysokości 2.988 zł miesięcznie. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Postępowanie w sprawie zostało wszczęte na wniosek Skarżącej. W toku postępowania organ pierwszej instancji ustalił, że Strona jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę oraz która faktycznie sprawuje opiekę nad babcią, ponieważ mąż oraz syn nie żyją. Zakres czynności, które wykonuje przy leżącej babci (podawanie leków, pomoc przy ubieraniu, gotowanie i podawanie posiłków, pomoc w czynnościach higienicznych i fizjologicznych) uniemożliwia podjęcie zatrudnienia choćby w części etatu. Organ uznał, iż wystąpił bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przez Stronę. Jednakże wobec stwierdzenia, że na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nr [...] nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, organ pierwszej instancji w oparciu o art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.) decyzją z dnia 4 października 2023 r. nr [...] odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja została doręczona w dniu 12 października 2023 r. Skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, w ustawowym terminie wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji podnosząc zarzut naruszenia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w tym przepisie bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, opisaną na wstępie decyzją z dnia 1 grudnia 2023 r. uchyliło zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji oraz przyznało Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 sierpnia 2023 r. Po przywołaniu stanu sprawy, organ odwoławczy na podstawie akt ustalił, że osoba wymagająca opieki orzeczeniem z dnia [...] r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, ustalony znaczny stopień datuje się od [...] stycznia 2023 r., a daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Jest osobą leżącą, pampersowaną nie porusza się samodzielnie,, cierpi na demencję starczą oraz na osteoporozę. Wymaga pomocy w przygotowaniu posiłków i karmieniu, podaniu leków, utrzymaniu higieny osobistej, praniu, sprzątaniu, zakupach, opłacaniu rachunków oraz umawianiu wizyt lekarskich. Jest wdową a jej syn nie żyje. Strona jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę. Brat osoby wymagającej opieki S.B. ma 89 lat, jest schorowany. Strona nie mieszka z babcią z uwagi na opiekę nad małoletnimi dziećmi, ale przyjeżdża do babci codziennie rano i zostaje z nią do późnych godzin wieczornych. Jak oświadczyła, nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia babci i potrzebę całodziennej opieki. Następnie Kolegium przywołało normatywną podstawę rozstrzygnięcia. Dalej wyjaśniło, iż data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma wpływu na prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Wobec stwierdzenia przez organ odwoławczy, że Strona spełnia wszystkie ustawowe kryteria do przyznania jej wnioskowanego świadczenia, przyznał prawo do tego świadczenia od 1 sierpnia 2023 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, na stałe (zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. z dnia [...]r.). Decyzja została doręczona w dniu 8 grudnia 2023 r. Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca. W skardze skierowanej w dniu 22 grudnia 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach sformułowała następujące zarzuty naruszenia: - art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyznaniu Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od 1 sierpnia 2023 r., podczas gdy wniosek o przyznanie tego świadczenia złożony został w dniu 14 czerwca 2023, w związku z czym świadczenie powinno było zostać przyznane stronie co najmniej od 1 czerwca 2023 r. - art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyznaniu Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od 1 sierpnia 2023 r., podczas gdy powinno ono było zostać przyznane od 1 stycznia 2023 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż organ odwoławczy błędnie przyjął, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do organu pierwszej instancji w dniu 15 sierpnia 2023 r., i błąd ten był konsekwentnie powtarzany w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, podczas gdy w rzeczywistości wniosek ten wysłany został w dniu 14 czerwca 2023 r. i doręczony w dniu 15 czerwca 2023 r., co wprost wynika z akt przedmiotowej sprawy. Zdaniem strony skarżącej organ odwoławczy powinien był przyznać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od 1 stycznia 2023 r. na czas nieokreślony, w związku z faktem, iż wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony został z zachowaniem terminu określonego w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz faktem, iż orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności podopiecznej wydane zostało na stałe. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W odniesieniu do zarzutów zawartych w skardze, w ocenie organu odwoławczego nie zasługują one na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., 1634, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wyjaśnienia wymaga, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Przeprowadzona w tak zakreślonych ramach, sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, doprowadziła Sąd do uznania, że akt ten, w części, tj. co do okresu poprzedzającego przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 sierpnia 2023 r., nie odpowiada prawu. Na wstępie należy wskazać na podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, którą stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności przepis art. 17 tej ustawy (w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji). Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei zgodnie z ust. 1a, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpatrywanej sprawie wyjaśniając przyczynę odmowy organ pierwszej instancji wskazał na brak możliwości ustalenia na podstawie przedłożonego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki od kiedy istnieje niepełnosprawność (art. 17 ust. 1b u.ś.r.) Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji po pierwsze odnotowania w tym miejscu wymaga, na co zasadnie zwrócił uwagę organ odwoławczy, iż przyczyna odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny. Organ odwoławczy w motywach rozstrzygnięcia podzielił ustalenia stanu faktycznego sprawy dokonane przez organ pierwszej instancji i stwierdził spełnienie przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, uchylił na skutek wniesionego odwołania zaskarżoną decyzję oraz orzekł o przyznaniu prawa do tego świadczenia od 1 sierpnia 2023 r. - jak wyjaśnił "od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego". Skarżąca zakwestionowała natomiast przyznanie prawa do ww. świadczenia od 1 sierpnia 2023 r. Zdaniem Skarżącej świadczenie powinno było zostać przyznane od 1 stycznia 2023, tj. od miesiąca złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności. Jednocześnie w skardze zwrócono uwagę, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został nadany w dniu 14 czerwca 2022 r. Druga kwestia dotyczy zatem regulacji art. 24 ust. 2 i ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W myśl ust. 2 tego przepisu, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Stosownie zaś do ust. 2a, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Rozwiązanie przewidziane w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwia zatem nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny związany z procedowaniem przez właściwe do tego organy w sprawie orzekania o niepełnosprawności lub o jej stopniu, mającym charakter prejudycjalny dla przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Jednak skorzystanie z tego unormowania jest obwarowane wystąpieniem przez osobę ubiegającą się o świadczenie ze stosownym wnioskiem do organu pomocowego o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, w ściśle określonym terminie i spełnianie przesłanek do przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak wynika z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy, orzeczenie nr [...] o niepełnosprawności osoby wymagającej opieki zostało wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. w dniu [...]r., po rozpoznaniu wniosku złożonego w dniu 24 stycznia 2023 r. (karta nr 15 akt administracyjnych). Natomiast wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Skarżąca złożyła w dniu 15 czerwca 2023 r. (data wpływu wniosku do organu, karta nr 6 akt administracyjnych). Na pozostającej w aktach sprawy kopercie widnieje pieczęć poczty z datą nadania: 14 czerwca 2023 r., zaś na wniosku widoczny jest datownik wpływu do organu w dniu 15 czerwca 2023 r. Wydruk z systemu Tracking Poczty Polskiej potwierdza doręczenie przesyłki o nr [...] w dniu 15 czerwca 2023 r. Ponadto pismo organu z wezwaniem do uzupełnienia wniosku datowane jest na 20 czerwca 2023 r., także odpowiedź złożona została przez Stronę do organu w dniu 28 lipca 2023 r. – zatem przed datą wskazaną przez organ odwoławczy jako dzień wpływu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe dotyczy również prośby organu o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (pismo z dnia 20 czerwca 2023 r., karta nr 43 akt administracyjnych), jak również przeprowadzenia tego wywiadu w dniu 5 lipca 2023 r. (karta nr 45 akt administracyjnych). Niewątpliwie zatem, wniosek o ustalenie na rzecz Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (wpływ do organu w dniu 15 czerwca 2023 r.) został złożony przed upływem trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. Wobec powyższego w sprawie należało zastosować art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustalić świadczenie począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, tj. od stycznia 2023 r. W tym miejscu Sąd podkreśla, że wskazana wyżej norma art. 24 ust. 2a omawianej ustawy jest normą bezwzględnie obowiązującą i ma charakter związany, zatem działanie organu podjęte na jej podstawie jest niezależne od woli czy chęci stron postępowania. Ustawodawca nie dał w tym zakresie możliwości swobodnego wyboru daty początkowej ustalenia prawa do świadczenia (podobnie m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 lutego 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 1038/23). W tym zakresie zasadne pozostawało stanowisko wyrażone w skardze. W sprawie doszło do naruszenia art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych mającego wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę obowiązany jest uwzględnić przyjętą przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku ocenę prawną, rozpoznać ponownie odwołanie Skarżącej w ww. części, a następnie wydać stosowne rozstrzygnięcie. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji. Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz Skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480,00 zł (pkt 2 sentencji wyroku), na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika Strony będącego adwokatem ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964). Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.