II SA/Gl 1380/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 25 sierpnia 2025 r. nr DOS3-K1104-D17880-9/25 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 25 sierpnia 2025 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej zwany również organem) w wyniku rozpoznania wniosku skarżącego E. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 5 czerwca 2025 r. odmawiającą skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu organ wskazał, że E. M. złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 906), dalej zwanej ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej. Organ podniósł, że przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w szczególności zwrócił się do wnioskodawcy o przesłanie decyzji Prezesa IPN potwierdzającej spełnienie przez niego warunków, o których mowa w art. 4 ww. ustawy. Następnie organ podkreślił, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. Zgodnie z tym przepisem, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Organ wskazał, że stwierdzenie przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 następuje albo w toku postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji administracyjnej Prezesa IPN na podstawie art. 5 ust. 1 w związku z art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej albo w toku procedury sprawdzającej, poprzedzającej nadanie Krzyża Wolności i Solidarności na podstawie art. 15a ust. 3 ustawy z dnia 16 października 1992 r. o orderach i odznaczeniach. Podniósł, że w związku z tym, do wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, wnioskodawca dołącza decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności (art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej). Organ podniósł, że pismem z 2 lipca 2025 r. zawiadomił stronę o zakończeniu postępowania wyjaśniającego, możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz wskazał, jakie przesłanki prawa materialnego, niezbędne do wydania decyzji pozytywnej, nie zostały spełnione i określił termin do przesłania dodatkowych dowodów. Dodał, że wnioskodawca w odpowiedzi na wymienione pismo, nadesłał list, jednak nie dołączył do niego wymienionej decyzji lub dokumentu potwierdzającego nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. Wobec tego organ utrzymał w mocy decyzję o odmowie potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W skardze wniesionej od powyższej decyzji skarżący podniósł zarzut naruszenia przy jej wydaniu art. 7 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, gdyż organ nie wyjaśnił stanu faktycznego w sposób wyczerpujący, zwłaszcza nie zbadał, dlaczego IPN odmawia skarżącemu wydania decyzji potwierdzającej, iż spełnia przesłanki wskazane w art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Ponadto zarzucił naruszenie przez organ art. 8 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, a tym samym naruszenie zasady zaufania do organów administracji publicznej, poprzez niezbadanie przyczyn niemożności dostarczenia stosownych dokumentów przez skarżącego oraz art. 10 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i uniemożliwienie skarżącemu wyjaśnienia przyczyn niezłożenia żądanych dokumentów, które było spowodowane bezczynnością organów administracji publicznej. Podniósł również zarzut naruszenia przez organ art. 77 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, tj. niedochowanie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a tym samym niedopuszczenie i nieprzeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez skarżącego. Skarżący zarzucił również naruszenie przez organ art. 5 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych poprzez jego niezastosowanie, "bowiem skarżący spełnia warunki przewidziane w niniejszym przepisie prawa, jednakże wskutek bezczynności i rażącego braku współpracy z organem administracji państwowej (a tj. IPN) nie jest w stanie przedłożyć stosownych dokumentów". W związku z powyższymi zarzutami wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej przez organ w I instancji oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę i zawartą w niej argumentację. Dodał, że decyzję wydano na podstawie przepisu prawa, a nie normy prawnej. Podniósł zarzuty z zakresu naruszenia przez organ art. 7, art. 77 i art. 107 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji, nie doszło do naruszenia przepisów prawa. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 906, zwanej również ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej). Według art. 5 ust. 1 tej ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: Prezes IPN), iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 tej ustawy. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, do wniosku o wydanie decyzji o potwierdzeniu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków określonych w art. 2 lub w art. 3 cytowanej ustawy oraz decyzję administracyjną Prezesa IPN w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4 ustawy albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. Natomiast na podstawie art. 4 ust. 1 cytowanej ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Z obydwu wydanych w sprawie decyzji, jak i z akt sprawy wynika, że skarżący nie przedłożył decyzji Prezesa IPN potwierdzającej spełnienie przez niego warunków, o których mowa w cytowanym wyżej art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej ani też dokumentu potwierdzającego nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. Przed wydaniem pierwszej decyzji w tej sprawie, organ w piśmie z dnia 30 kwietnia 2025 r. poinformował skarżącego, że nie jest możliwe wydanie decyzji zgodnej z jego żądaniem, ponieważ nie przedstawił opisanej wyżej decyzji Prezesa IPN lub dokumentu potwierdzającego nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. Pouczył go również, że nieuzupełnienie wniosku o jeden z wyżej wymienionych dokumentów może doprowadzić do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych i określił termin uzupełnienia. Ponadto pouczył skarżącego o treści art. 10 § 1 k.p.a. Po wydaniu decyzji z dnia 5 czerwca 2025 r., w wyniku rozpoznania wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ powtórnie zwrócił się do wnioskodawcy w piśmie z dnia 2 lipca 2025 r. o przesłanie decyzji Prezesa IPN potwierdzającej spełnienie przez niego warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej lub potwierdzenia nadania mu odznaczenia – Krzyża Wolności i Solidarności. Pomimo tego skarżący nie przedłożył żadnego z wyżej wymienionych dokumentów. W konsekwencji prawidłowo organ odmówił mu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zgodnie bowiem z cytowanym wyżej art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, jednym z warunków wydania decyzji potwierdzającej status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest stwierdzenie przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 tej ustawy. Jak podkreślił organ w zaskarżonej decyzji - stwierdzenie przez Prezesa IPN spełnienia warunków określonych w art. 4 wymienionej ustawy, następuje albo w drodze decyzji administracyjnej albo w toku procedury sprawdzającej, poprzedzającej nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. Natomiast na podstawie art. 5 ust. 3 tej ustawy – to wnioskodawca jest obowiązany dołączyć do wniosku decyzję administracyjną Prezesa IPN w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4 cytowanej ustawy albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. Z uwagi na to, że skarżący nie przedłożył decyzji Prezesa IPN potwierdzającej spełnianie przez niego warunków, o których mowa w cytowanym wyżej art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej ani też dokumentu potwierdzającego nadanie Krzyża Wolności i Solidarności, prawidłowo organ wydał decyzję odmawiającą potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Nie zasługiwały zatem na uwzględnienie zarzuty zawarte w skardze, według których zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 5 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Jak wynika z akt administracyjnych, postępowanie w niniejszej sprawie zostało prawidłowo przeprowadzone przez organ, który – trzykrotnie pouczył skarżącego o przesłankach nabycia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oraz o konieczności nadesłania stosownych dokumentów, o których była mowa wyżej. Organ nawet zawiesił postępowanie w celu umożliwienia wnioskodawcy uzyskania wyżej wymienionej decyzji Prezesa IPN. Ponadto zapewnił skarżącemu możliwość udziału w postępowaniu i możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, zawierając obszerne pouczenia w tym zakresie we wzmiankowanych już pismach z dnia 30 kwietnia 2025 r. i z dnia 2 lipca 2025 r. W związku z tym, bezpodstawny był zawarty w skardze zarzut naruszenia przez organ art. 10 k.p.a. Ponadto podkreślenia wymagało, że wbrew błędnemu rozumowaniu zawartemu w skardze, przyczyny nieprzedłożenia przez skarżącego decyzji Prezesa IPN, o której była mowa wyżej, podobnie jak i przyczyny odmowy wydania tej decyzji przez Prezesa IPN, pozostają poza zakresem ustaleń dokonywanych przez organ w niniejszej sprawie. Nie mogła zatem odnieść skutku zawarta w uzasadnieniu skargi bardzo obszerna argumentacja sprowadzająca się do kwestionowania zasadności wydania przez Prezesa IPN decyzji o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej (do skargi została dołączona kopia wymienionej decyzji Prezesa IPN z dnia 14 sierpnia 2020r.). Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja tego samego organu, zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, spełniającego warunki określone w art. 7, art. 8, art. 10, art. 77 § 1 K.p.a. W związku z tym, brak było podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, wydanej w wyniku - zawartej w jej uzasadnieniu - prawidłowej analizy przepisów cytowanej ustawy i wskazanych wyżej okoliczności sprawy. Wobec tego, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skargę należało oddalić