II SA/Gl 1385/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 lutego 2022 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Wójt Gminy W. decyzją z dnia [...]r. nr: [...] odmówił W. K. przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko w wysokości 250 zł na okres świadczeniowy 2021/2022. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że strona sprawuje nad dzieckiem opiekę naprzemienną z matką tego dziecka zgodnie z porozumieniem rodzicielskim zawarty w dniu [...] r. Treść porozumienia wskazuje, że opieka sprawowana jest naprzemiennie w porównywalnych i powtarzających się okresach. Ugoda reguluje sprawowanie opieki nad dzieckiem, podpisy stron ugody zostały poświadczone przez notariusza. Ugoda nie jest jednak orzeczeniem sądowym, a fakt poświadczenia podpisów nie daje jej takiej rangi. Brak orzeczenia regulującego opiekę naprzemienną stanowi przesłankę negatywną do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na podstawie art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a załączone do wniosku porozumienie rodzicielskie nie spełnia wymogów ustawy o pomocy państwa wychowywaniu dzieci. Odwołanie od tej decyzji wniósł jej adresat. Podniósł, że w jego ocenie, porozumienie rodzicielskie stanowi podstawę do przyznania mu wnioskowanego świadczenia w wysokości 250 zł miesięcznie. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku - Białej utrzymało rozstrzygniecie organu I instancji w mocy. Wskazało, że w myśl art. 4 ust. 1 ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo 3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo 4) dyrektorowi domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2a ustawy, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. W przypadku wnioskodawcy taka sytuacja nie występuje. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się: - stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji SKO - jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, bo utrzymującej w mocy decyzję GOPS W. obarczoną wadą nieważności, ewentualnie, z ostrożności procesowej - na wypadek nieuznania przez Sąd, że powyższe naruszenie prawa miało charakter rażący - o: - uchylenie zaskarżonej decyzji SKO w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w całości, - zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zarzucił SKO w Bielsku Białej: 1) naruszenie prawa procesowego tj. przepisów procedury administracyjnej, w szczególności art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. przejawiający się brakiem wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, poprzez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało wydaniem decyzji odmawiającej przyznania skarżącemu świadczenia pomimo braku podstaw do jej wydania, 2) naruszenie prawa materialnego tj. art. 5a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, polegającą na jego błędnej interpretacji, podczas gdy, w okolicznościach niniejszej sprawy decyzja mogła być również oparta o wskazany wyżej przepis prawa, 3) naruszenie prawa materialnego tj. art. 22 oraz art. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, polegającą na pominięciu części przedmiotowego przepisu prawa podczas, gdy winno ono w okolicznościach przedmiotowej sprawy również znaleźć zastosowanie. Uzasadniając wniosek o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji pełnomocnik skarżącego wskazał, że prawo do świadczenia wychowawczego na okres 2019/2021 nabył on na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...]r. wydanej przez Prezydenta Miasta B.. Z racji, że skarżący w tamtym okresie zamieszkiwał w B. w przedmiotowej sprawie został złożony to MOPSU w tym mieście . Z uwagi na fakt, że w dacie złożenia wniosku matka dziecka pobierała świadczenie w pełnej wysokości, wskazany powyżej organ przeprowadził wywiad środowiskowy i ustalił, iż opieka nad dzieckiem, którego dotyczył wniosek sprawowana jest przez oboje rodziców. W związku z faktem, że skarżący zmienił miejsce zamieszkania w 2021 roku, właściwym organem do kontynuacji wypłaty świadczenia wychowawczego, jak również do wypłacanie nowego świadczenia na kolejny okres 2021/2022, stał się Wójt Gminy W.. W niniejszej sprawie istotne jest, że w toku postępowania administracyjnego organ administracji publicznej powinien stać na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Wyniki poczynionych przez organ ustaleń winny zostać przedstawione w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Mianowicie, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W niniejszej sprawie, zarówno Samorządowe Kolegium Odwoławcze jak i Wójt Gminy W. nie sprostali powyższemu. Mając na względzie okoliczności przedmiotowej sprawy wskazano, że decyzja wydana przez Wójta Gminy W. jak i utrzymująca ją decyzja SKO nie są zasadne. Przyjmując w niniejszej sprawie stanowisko SKO, że ugoda zawarta przed notariuszem w zakresie opieki nad dzieckiem przez skarżącego i matkę małoletniej nie spełnia waloru orzeczenia zapadłego przed właściwym sądem odnośnie ustalenia opieki naprzemiennej, należy wskazać, że kiedy odpada podstawa prawna do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 5a stosownej ustawy, wówczas organ winien dokonać oceny zebranego w sprawie materiału z perspektywy art. 22 tejże ustawy. Tego jednak SKO nie dokonało, natomiast Wójt Gminy W. nie uwzględnił w swym stanowisku pełnego zapisu wskazanego przepisu prawa. Pełnomocnik skarżącego przytoczył również orzeczenia sądów administracyjnych mających potwierdzać jego wykładnię przepisów dotyczących pieczy zastępczej. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Na początku Sąd musi odnieść do wniosku o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Jak wskazał skarżący, uprawnioną do pobierania świadczenia wychowawczego była matka dziecka. Jednocześnie oświadcza on, iż takie świadczenie pobierał (w połowie wysokości) na podstawie decyzji Prezydenta Miasta B. nr [...] z dnia [...] r. Sąd nie oceniając powyższej sytuacji, gdyż nie jest to przedmiotem rozpatrywanej sprawy, nie wyklucza jednocześnie, że w tej sytuacji mogło dojść do rażącego naruszenia prawa. Jeśli tak, winno się to wiązać z wszczęciem odpowiedniego postępowania w trybie nadzwyczajnym. Jednakże wskazany wyżej problem nie jest związany w sposób bezpośredni z obecnie rozpatrywaną sprawą. Otóż skarżący wniósł o przyznanie mu świadczenia wychowawczego w wysokości 250 zł ze względu na sprawowanie opieki naprzemiennej nad jego córką. Należy więc ustalić, czy w tym zakresie prawidłowo zinterpretowano obowiązujące przepisy. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407) "świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko". Wspomnianymi osobami w tym przepisie są między innymi matka albo ojciec, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Artykuł 5 ust. 2a ustawy reguluje zaś kwestię wypłacania świadczenia wychowawczego w przypadku opieki naprzemiennej’. Stanowi on wyraźnie, że "w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego". Sąd nie zgadza się z zarzutami skargi, iż użyte we wspomnianym przepisie odniesienie do konieczności uzyskania orzeczenia sądowego o ustanowieniu opieki naprzemiennej budzi jakiekolwiek wątpliwości interpretacyjne. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 3 lutego 2022 r. (I OSK 842/2- - wszystkie orzeczenia za CBOSA) "wykonywanie opieki naprzemiennej ma miejsce jedynie wtedy, gdy rodzice dziecka zamieszkują osobno, dziecko przebywa u każdego z nich naprzemiennie, w porównywalnych okresach i fakt istnienia takiej opieki wynika z orzeczenia sądu". Dalej Sąd stwierdza, że "dowodem w zakresie zaistnienia opieki naprzemiennej może być odpis orzeczenia sądu powszechnego bądź protokołu rozprawy z utrwaloną w nim ugodą, zawartą przed sądem opiekuńczym czy ugodą zawartą w postępowaniu mediacyjnym". Identyczne stanowisko zajął NSA w wyroku z dnia 20 lipca 2021 r. (sygn. I OSK 395/21). Wskazał tam, że "brzmienie art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407) jest jasne i nie wymaga interpretacji, wobec jednoznacznego stwierdzenia, że wyłącznym wymogiem podzielenia świadczenia wychowawczego na obydwojga rodziców jest legitymowanie się orzeczeniem sądu cywilnego ustanawiającym opiekę naprzemienną. Nie jest rolą organów administracji publicznej ani sądu administracyjnego ustalanie okoliczności związanych z pozostawaniem dziecka pod opieką naprzemienną". Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela przedstawione wyżej stanowisko NSA i przyjmuje je jako swoje. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy zatem uznać, że rozstrzygnięcia organów administracji są prawidłowe. Skarżący wystąpił o świadczenie wychowawcze w związku z wykonywaniem opieki naprzemiennej. Nie przedstawił jednak orzeczenia sądowego o ustanowieniu takiej opieki. Zatem organy pomocy społecznej nie mogły przyjąć, iż taka opieka występuje. W konsekwencji zarzuty naruszenia przepisów postępowania zawarte w skardze należy uznać za nieuzasadnione. W sprawie nie doszło również, wbrew zarzutom skargi, do naruszenia art. 22 ustawy. Zgodnie z tym przepisem " w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 stosuje się". Rozwiązania powyższego nie stosuje się bowiem w przypadku braku opieki naprzemiennej (ustanowionej w sposób prawidłowy, czyli w drodze orzeczenia sądowego). W takich przypadkach znajduje zastosowanie zasada "pierwszeństwa złożenia wniosku" (por. np. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 sierpnia 2021 r. sygn. IV SA/Po 349/21). Niezrozumiały jest wreszcie zarzut naruszenia art. 5a ustawy. Przepis ten odnosi się bowiem do sytuacji, gdy dziecko przebywa w domu pomocy społecznej lub w pieczy zastępczej, co w rozpatrywanej sprawie nie ma miejsca. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.