II SA/Gl 1385/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Tomasz Dziuk, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 23 czerwca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1760/2023/13412 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Po rozpatrzeniu wniosku M. J. Wójt Gminy G. decyzją nr [...] z dnia 19 maja 2023 r. orzekł o odmowie przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przywołał brzmienie obowiązujących przepisów prawa oraz wskazał na ustalone okoliczności stanu faktycznego sprawy. W szczególności wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż nie została spełniona przesłanka wymieniona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto, w ocenie organu instancji, pomimo, że orzeczenie o niepełnosprawności, którym legitymuje się ojciec skarżącej wskazuje, że wymaga on pomocy w codziennym funkcjonowaniu stan faktyczny i samodzielność powoduje, że większość czynności związanych z pielęgnacją wykonuje on samodzielnie wójt Gminy G. wskazał, że po analizie zebranego materiału dowodowego w sprawie, uwzględniającego także zakres czynności opiekuńczych wykonywanych dla osoby niepełnosprawnej trudno uznać, że wnioskodawczyni rezygnuje z możliwości podjęcia zatrudnienia w związku z koniecznością stałej opieki nad ojcem. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka reprezentowania przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Podkreśliło, że z załączonej karty wykazu czynności pielęgnacyjnych/opiekuńczych wynika, że pomoc ojcu polega na podawaniu leków z częstotliwością dwa razy dziennie. Powyższą pomoc realizuje wobec ojca w razie potrzeby siostra strony, zamieszkująca z ojcem pod tym samym adresem. Dodatkowo strona deklaruje w ramach pomocy wobec niepełnosprawnego robienie zakupów z częstotliwością dwa razy w tygodniu. Z wyjaśnień wynika, iż celem zrealizowania tychże zakupów — strona jeździ po nie wraz ze swą siostrą, bowiem sama nie posiada prawa jazdy. Z akt sprawy wynika, że wskazany wyżej zakres sprawowanej przez stronę opieki (pomoc w mierzeniu ciśnienia, przygotowaniu posiłków 2 x dziennie, dbanie o utrzymanie mieszkania w czystości 3 x w tygodniu, załatwianie spraw urzędowych w razie potrzeby) koreluje z zakresem czynności jakie strona wskazała w załączniku do wniosku o przyznanie świadczenia. Jak podkreśliło Kolegium z akt sprawy wynika również jednoznacznie, że ojciec strony, pomimo orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji, jest na chwilę obecną samodzielny. W dniu przeprowadzania wywiadu w miejscu sprawowania opieki nie zastano niepełnosprawnego, który udał się wraz z żoną na zakupy, pełniąc rolę kierowcy. Wywiad przeprowadzony został z wnioskodawczynią. Podobnie, z treści notatki służbowej z dnia 26 kwietnia 2023 r. wynika, że niepełnosprawny jako kierowca, wraz córką udał się do ZUS celem załatwienia spraw urzędowych, co spowodowało przesunięcie terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Kolegium podkreśliło bardzo szeroki zakres samodzielności niepełnosprawnego. Ze zgromadzonych dokumentów wynika, iż samodzielnie wykonuje on toaletę (także tą intymną), nie korzysta z pielucho majtek, sam się ubiera, samodzielnie podaje sobie insulinę. Nie wykonuje ćwiczeń fizycznych gdyż ich nie lubi, jedynie samodzielnie wychodzi na spacery używając do tego kul. Pan J. samodzielnie spożywa posiłki, które przygotowuje i podaje mu żona. Pani W. K. Strona podała w trakcie wywiadu, iż większość czynności opiekuńczych nad ojcem poruszającym się w domu na wózku inwalidzkim wykonuje jej matka. W konsekwencji uznano, iż nie wystąpiła przesłanka przewidziana w art. 17 ust. 1 ustawy. Skargę na tę decyzję złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła SKO w Katowicach naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uzasadnienie skargi nie zawiera jednak argumentacji w tym zakresie. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. WSA w Gliwicach zważył co następuje: Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 – dalej "u.ś.r.") w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania rozstrzygnięć przez organy administracji "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". W każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej. Pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej. Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania. Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym. Jednakże przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Biorąc pod uwag powyższe należy uznać, ż rozstrzygnięcia organów administracji w sprawie są prawidłowe. Zakres opieki świadczonej przez skarżącą obejmuje pomoc ojcu obejmującą podawanie leków z częstotliwością dwa razy dziennie. Powyższą pomoc realizuje wobec ojca w razie potrzeby siostra strony, zamieszkująca z ojcem pod tym samym adresem. Dodatkowo strona robi ojcu zakupy i sprząta. W zależności od potrzeby pomaga załatwiać sprawy urzędowe. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że ojciec strony jest w pełni samodzielny. Chodzi na spacery o kulach), samodzielnie wykonuje czynności higieniczne. Jest również aktywnym kierowcą. W ocenie Sądu zakres pomocy (bo trudno tu nawet mówić o opiece) świadczonej przez skarżącą wobec ojca nie odbiega od obowiązków innych osób wspomagających swoich wiekowych, często niesamodzielnych rodziców. Nie wykazano w żaden sposób aby pomoc ojcu powodowała niemożność podjęcia zatrudnienia. Z tych względów na podstawie art. 151 orzeczono jak w sentencji.