II SA/Gl 1393/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi A. F. (F.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 27 sierpnia 2024 r. nr SKO IV/424/500/2024 w przedmiocie odmowy zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Z. z dnia 24 kwietnia 2024 r. nr [...]. . UZASADNIENIE Wójt Gminy Z. decyzją z 7 grudnia 2023 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 60, art. 61, art. 62, art. 64, art. 64a i art. 106 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901) odmówił A. F. (dalej jako strona lub skarżący) reprezentowanemu przez profesjonalnego pełnomocnika zwolnienia z ponoszenia odpłatność za pobyt babci w domu pomocy społecznej począwszy od 1 kwietnia 2023 r. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przywołał przepisy prawa regulujące ustalanie odpłatności za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej oraz regulacje dotyczące zwalniania osoby wnoszącej opłatę od wnoszenia jej za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. W dalszej kolejności przedstawiono czynności procesowej podjęte w trakcie prowadzonego postępowania i stwierdzono, że przeprowadzona analiza dochodów i wydatków ponoszonych przez stronę pozwala uznać, że jest ona w stanie ponieść ustaloną dla niej wysokość odpłatności. Pismem z dnia 27 grudnia 2023 r. od powyższej decyzji pełnomocnik strony wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku – Białej. W odwołaniu tym wyraził niezadowolenie z otrzymanej decyzji i podniósł zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego to jest art. 61ust. 2e ustawy o pomocy społecznej poprzez nie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i nie ustalenie wysokości dochodu rodziny strony za marzec 2023 r. Dodatkowo podniesiono naruszenie postanowień art. 64 powyższej ustawy poprzez nie uwzględnienie okoliczności związanych z niewdzięcznością osoby uprawnionej do pobytu w domu pomocy społecznej względem strony. W uzasadnieniu odwołania przedstawiono argumentacje przemawiającą za jego zasadnością. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku – Białej decyzją z 12 lutego 2024 r. nr SKO.IV/424/49/2024 wydaną na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a w dalszej kolejności przywołał on przepisy prawa normujące zasady ustalania odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. W dalszej kolejności przybliżono działania podjęte przez organ pierwszej instancji w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego. W ocenie organu odwoławczego zastosowanie w sprawie art. 61 ust. 2e i 2f uznać należy za wadliwe, a w dalszej kolejności wskazał jakie czynności ma podjąć organ pierwszej instancji celem prawidłowego zakończenia prowadzonego postępowania. W kontekście tego zalecenia wskazano na to, aby organ pierwszej instancji miał w polu widzenia postanowienia art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Wójt Gminy Z. decyzją z 24 kwietnia 2024 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 60, art. 61, art. 62, art. 64, art. 64a i art. 106 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901) odmówił stronie reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt babci w domu pomocy społecznej począwszy od 1 kwietnia 2023 r. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przywołał przepisy prawa regulujące zasady zwalniania z ponoszenia odpłatności za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. W dalszej kolejności przedstawiono czynności procesowej podjęte w trakcie ponownie prowadzonego postępowania, jak również przeprowadzono analizę dochodów i wydatków ponoszonych przez stronę. W konkluzji wydanej decyzji podkreślono, że strona nie udokumentowała w trakcie prowadzonego postępowania występowania przesłanek uprawniających ją do zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Pismem z dnia 8 maja 2024 r. od powyższej decyzji pełnomocnik strony wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku – Białej. W odwołaniu tym wyrażono niezadowolenie z otrzymanej decyzji i podniesiono zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego to jest art. 61ust. 2e ustawy o pomocy społecznej poprzez nie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i nie ustalenie wysokości dochodu rodziny strony za marzec 2023 r. Dodatkowo podniesiono naruszenie postanowień art. 64 powyższej ustawy poprzez nie uwzględnienie okoliczności związanych z niewdzięcznością osoby uprawnionej do pobytu w domu pomocy społecznej względem strony. W uzasadnieniu odwołania przedstawiono argumentacje przemawiającą za jego zasadnością. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku – Białej decyzją z 27 sierpnia 2024 r. nr SKO.IV/424/500/2024 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a w dalszej kolejności przywołał on przepisy prawa normujące zasady odstępowania od ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. W dalszej kolejności przybliżono działania podjęte przez organ pierwszej instancji w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego i zamieszczono prawidłową analizę stanu prawnego obowiązującego w zakresie odnoszącym się do odstępowania od ustalenia odpłatności za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. W tej części uzasadnienia organ odwoławczy odniósł się do poszczególnych przesłanek uzasadniających odstąpienie od ustalenia odpłatności względnie zwolnienie osoby z jej ponoszenia. W ocenie organu odwoławczego w rozpoznawanej sprawie nie ma zastosowania także przesłanka wskazana w art. 64a ustawy o pomocy społecznej. W konkluzji organ ten uznał, że strona w trakcie prowadzonego postępowania nie ułatwiała organowi administracji publicznej prowadzącemu postępowanie administracyjne wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności rozpoznawanej sprawy. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego to jest art. 61ust. 2e ustawy o pomocy społecznej poprzez nie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i nie ustalenie wysokości dochodu rodziny strony za marzec 2023 r. Dodatkowo podniesiono naruszenie postanowień art. 64 powyższej ustawy poprzez nie uwzględnienie okoliczności związanych z niewdzięcznością osoby uprawnionej do pobytu w domu pomocy społecznej względem strony. W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentacje przemawiającą za jej zasadnością. Podkreślono w szczególności to, że strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji tego, że pracodawca zatrudniający matkę nie wywiązuje się z ciążących na nim obowiązków i nie przedłożył wynagrodzenia otrzymanego przez matkę w marcu 2023 r. W skardze tej zamieszczono także akt zgonu osoby uprawnionej do pobytu w domu pomocy społecznej z [...] 2024 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku – Białej wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 powyższej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. W tym kontekście uznano, że skargę w niniejszej sprawie należało uwzględnić. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) wykazała bowiem, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i dlatego należało ją wyeliminować z obrotu prawnego. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu jest kwestia odmowy zwolnienia skarżącego z ponoszenia odpłatności za pobyt osoby uprawnionej, którą jest babcia strony, w domu pomocy społecznej. Skarżący akcentuje, że z jego perspektywy zwolnienie z takiej odpłatności jest zasadne, jak również podnosi, że występują okoliczności uzasadniające podjęcie satysfakcjonującej ją decyzji. Z kolei organy administracji publicznej stoją na odmiennym stanowisku i uznają, że skarżący jest obowiązany do uiszczania takiej odpłatności. W rozpoznawanej sprawie Sąd postanowił uwzględnić wniesioną skargę przy czym pod uwagę wziął inne okoliczności niż te, które zostały podniesione w skardze. Na wstępie tych rozważań zauważyć trzeba, że postępowanie w sprawie o zwolnienia z ponoszenia odpłatność za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej prowadzone jest wówczas, gdy wystąpią ku temu przesłanki. Postępowanie takie może być prowadzone wówczas, gdy osoba zobowiązana do ponoszenia takiej odpłatności mocą odrębnej decyzji ustalającej taką odpłatność, uzna że występują u niej przesłanki uzasadniające zwolnienie z ponoszenia takiej odpłatności. Zaznaczyć należy, że w tych sprawach, w których strona postępowania administracyjnego zmierzającego do ustalenia wysokości odpłatności za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej wyrazi zgodę na wywiad środowiskowy, to wówczas organ prowadzący postępowanie w sprawie ustalenia wysokości tej odpłatności ma w polu widzenia okoliczności wpływające na wysokość ustalonej opłaty. W takich sytuacja prowadzenie przywołanego powyżej postępowania jest zbędne, względnie będzie ono zasadne po pewnym okresie czasu, gdy sytuacja osoby zobowiązanej do ponoszenia takiej odpłatności ulegnie zmianie. W rozpoznawanej sprawie sytuacja przedstawia się w ten sposób, że organy administracji publicznej wypowiadające się w formie decyzji administracyjnej, prowadziły dwa postępowania administracyjne. Pierwsze z nich zmierzające do ustalenia odpłatności za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej i rozstrzygnięcie w tym zakresie jest przedmiotem odrębnego rozpoznania, natomiast w ramach tego postępowania wskazane organy prowadziły postępowanie zmierzające do rozpoznania żądania skarżącego, aby zwolnić go z tej odpłatności. Jak zostało to już powyżej zaznaczone byt prawny tego postępowania zależny jest od bytu prawnego postępowania ustalającego wysokość odpłatności za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Z akt administracyjnych jak również akt dostępnych tutejszemu Sądowi rozpoznającemu sprawę o sygnaturze akt II SA/Gl 1394/24 wynika, że decyzje wypowiadających się w sprawie organów ustalające dla skarżącego odpłatność za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej zostały wyeliminowane z obrotu prawnego. W tej sytuacji byt prawny poddanej kontroli tutejszego sądu decyzji odmawiającej zwolnienia z ponoszenia takiej odpłatności stracił rację bytu, albowiem odpadła podstawa prawna dla jej wydania. W świetle powyższego wyczerpana została przesłanka naruszenia postanowień art. 64 i art. 64a w związku z art. 61 ust. 2d i 2e ustawy o pomocy społecznej, ponieważ wydanie decyzji w oparciu o przywołane przepisy na obecnym etapie jest przedwczesne. Powyższa okoliczność wyczerpuje przesłankę uwzględnienia wniesionej skargi przewidzianą treścią art. 145 § 1 pkt. 1 li. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie naruszenie przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Na marginesie prowadzonych rozważań przyjdzie zauważyć, że rozpoznawanej sprawie skarżący swoim postępowaniem nie przyczyniał się do wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy mających znaczenie dla prawidłowego podjęcia finalnego rozstrzygnięcia. Przyjdzie zwrócić uwagę skarżącemu, że od jego postawy w tym postępowaniu zależna będzie podstawa prawna podejmowanych rozstrzygnięć, a ona będzie determinowała celowość prowadzenia tego postepowania czy też okaże się, że jest ono bezzasadne. Z tego też powodu w interesie skarżącego jest aktywny udział w ewentualnie prowadzonym postępowaniu, ponieważ byt prawny jego zależny będzie od ustaleń i podjętych rozstrzygnięć przez organ pierwszej instancji w zakresie ustalenia kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ administracji w pierwszej kolejności będzie zobowiązany do ustalenia osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności i ustalenia takiej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Po zakończeniu tego postępowania, okaże się czy zasadne będzie prowadzenie przedmiotowego postępowania czy też będzie to bezprzedmiotowe postępowanie i zostanie ono umorzone. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 210 powyższej ustawy Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji.