II SA/Gl 1394/24

WyrokWSA w Gliwicach2025-04-09

Skład orzekający: Stanisław Nitecki, Krzysztof Nowak, Artur Żurawik

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja ustalająca odpłatność za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej, wydana bez prawidłowego ustalenia kręgu osób zobowiązanych i z naruszeniem przepisów dotyczących wywiadu środowiskowego, jest zgodna z prawem?
Ratio decidendi
Decyzje organów administracji publicznej ustalające odpłatność za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej zostały wydane z naruszeniem art. 61 ust. 1 pkt 2 oraz art. 61 ust. 2f ustawy o pomocy społecznej, gdyż nieprawidłowo ustalono kolejność osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności oraz wadliwie zastosowano przepisy dotyczące wywiadu środowiskowego. W konsekwencji decyzje te zostały uchylone jako naruszające prawo materialne i procesowe mające wpływ na wynik sprawy.
Stan faktyczny
Skarżący A. F. zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Z. ustalającą odpłatność za pobyt babci skarżącego w domu pomocy społecznej. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów ustawy o pomocy społecznej poprzez nieprzeprowadzenie wywiadu środowiskowego i błędne ustalenie wysokości odpłatności oraz niewłaściwe uwzględnienie okoliczności osobistych.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej oraz decyzję Wójta Gminy Z. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi A. F. (F.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 27 sierpnia 2024 r. nr SKO IV/424/501/2024 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Z. z dnia 24 kwietnia 2024 r. nr [...]. . UZASADNIENIE Wójt Gminy Z. decyzją z 7 grudnia 2023 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 60, art. 61 ust. 1 pkt. 2, art. 61 ust. 1 pkt. 2 , art. 61 ust. 2e i 2f art. 64 oraz art. 104 i art. 106 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901) ustalił A. F. (dalej jako strona lub skarżący) reprezentowanemu przez profesjonalnego pełnomocnika odpłatność za pobyt babci w domu pomocy społecznej począwszy od 1 kwietnia 2023 r. w wysokości 1279,32 zł miesięcznie. Nadto wskazał numer konta, na które należy wpłacać ustaloną opłatę. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przywołał przepisy prawa regulujące ustalanie odpłatności za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. W dalszej kolejności przedstawiono czynności procesowej podjęte w trakcie prowadzonego postępowania i stwierdzono, że z uwagi na nie udokumentowanie wysokości dochodu matki wspólnie z nim zamieszkującej uznano, że zachodzi przesłanka ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej w oparciu o przepis art. 61 ust. 2e i 2f ustawy o pomocy społecznej. W wyniku przeprowadzonych ustaleń organ ten uznał, że wskazana w osnowie decyzji kwota odpłatności za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej jest prawidłowa i pozwala na jej uiszczanie. Pismem z dnia 27 grudnia 2023 r. pełnomocnik strony wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku – Białej. W odwołaniu tym wyrażono niezadowolenie z otrzymanej decyzji i podniesiono zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego to jest art. 61ust. 2e ustawy o pomocy społecznej poprzez nie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i nie ustalenie wysokości dochodu rodziny strony za marzec 2023 r. Dodatkowo podniesiono naruszenie postanowień art. 64 powyższej ustawy poprzez nie uwzględnienie okoliczności związanych z niewdzięcznością osoby uprawnionej do pobytu w domu pomocy społecznej względem strony. W uzasadnieniu odwołania przedstawiono argumentacje przemawiającą za jego zasadnością. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku – Białej decyzją z 12 lutego 2024 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a w dalszej kolejności przywołał on przepisy prawa normujące zasady ustalania odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. W dalszej kolejności przybliżono działania podjęte przez organ pierwszej instancji w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego. W ocenie organu odwoławczego zastosowanie w sprawie art. 61 ust. 2e i 2f uznać należy za wadliwe, a w dalszej kolejności wskazał jakie czynności ma podjąć organ pierwszej instancji celem prawidłowego zakończenia prowadzonego postępowania. Wójt Gminy Z. decyzją z 24 kwietnia 2024 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 60, art. 61 ust. 1 pkt. 2, art. 61 ust. 1 pkt. 2 , art. 61 ust. 2d, 2e i 2f art. 64 oraz art. 103 ust. 2 art. 104 i art. 106 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901) ustalił A. F. (dalej jako strona lub skarżący) reprezentowanemu przez profesjonalnego pełnomocnika odpłatność za pobyt babci w domu pomocy społecznej począwszy od 1 kwietnia 2023 r. w wysokości 1279,32 zł miesięcznie. Nadto wskazał numer konta, na które należy wpłacać ustaloną opłatę. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przywołał przepisy prawa regulujące ustalanie odpłatności za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. W dalszej kolejności przedstawiono czynności procesowej podjęte w trakcie ponownie prowadzonego postępowania i stwierdzono, że z uwagi na nie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego uznano, że zachodzi przesłanka ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej w oparciu o przepis art. 61 ust. 2e i 2f ustawy o pomocy społecznej. Organ pierwszej instancji wskazał, że osoba uprawniona do pobytu w domu pomocy społecznej ponosi odpłatność w wysokości 2008,08 zł. miesięcznie, natomiast pozostałą kwotę odpłatności ponieść powinny trzy osoby zobowiązane i w przypadku strony ustalono tę kwotę na poziomie jednej trzeciej kwoty pozostałej do uiszczenia. W końcowej części uzasadnienia organ pierwszej instancji przedstawił sytuację dochodową i osobistą strony w oparciu o dane pochodzące z marca 2023 r. i stwierdził, że ponoszona wysokość odpłatności jest prawidłowo ustalona. Pismem z dnia 8 maja 2024 r. pełnomocnik strony wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku – Białej. W odwołaniu tym wyrażono niezadowolenie z otrzymanej decyzji i podniesiono zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego to jest art. 61ust. 2e ustawy o pomocy społecznej poprzez nie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i nie ustalenie wysokości dochodu rodziny strony za marzec 2023 r. Dodatkowo podniesiono naruszenie postanowień art. 64 powyższej ustawy poprzez nie uwzględnienie okoliczności związanych z niewdzięcznością osoby uprawnionej do pobytu w domu pomocy społecznej względem strony. W uzasadnieniu odwołania przedstawiono argumentacje przemawiającą za jego zasadnością. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku – Białej decyzją z 27 sierpnia 2024 r. nr SKO.IV/424/501/2024 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a w dalszej kolejności przywołał on przepisy prawa normujące zasady ustalania odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. W dalszej kolejności przybliżono działania podjęte przez organ pierwszej instancji w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego i zamieszczono prawidłową analizę stanu prawnego obowiązującego w zakresie ustalania wysokości odpłatności za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. W ocenie organu odwoławczego w następstwie analizy postępowania prezentowanego przez stronę w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego, zastosowanie w sprawie art. 61 ust. 2e i 2f uznać należy za zasadne. W konkluzji organ ten uznał, że strona uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a tym samym sposób ustalenia wysokości odpłatności jest prawidłowy. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego to jest art. 61ust. 2e ustawy o pomocy społecznej poprzez nie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i nie ustalenie wysokości dochodu rodziny strony za marzec 2023 r. Dodatkowo podniesiono naruszenie postanowień art. 64 powyższej ustawy poprzez nie uwzględnienie okoliczności związanych z niewdzięcznością osoby uprawnionej do pobytu w domu pomocy społecznej względem strony. W uzasadnieniu odwołania przedstawiono argumentacje przemawiającą za jego zasadnością. Podkreślono w szczególności to, że strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji tego, że pracodawca zatrudniający matkę nie wywiązuje się z ciążących na nim obowiązków i nie przedłożył wynagrodzenia otrzymanego przez matkę w marcu 2023 r. W skardze tej zamieszczono także akt zgonu osoby uprawnionej do pobytu w domu pomocy społecznej z [...] r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku – Białej wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 powyższej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. W tym kontekście uznano, że skargę w niniejszej sprawie należało uwzględnić. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) wykazała bowiem, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i dlatego należało ją wyeliminować z obrotu prawnego. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu jest kwestia ustalenia odpłatności za pobyt osoby uprawnionej, którą jest babcia strony, w domu pomocy społecznej. Skarżący akcentuje, że z jego perspektywy nałożenie na niego takiej odpłatności nie jest zasadne, jak również podnosi, że występują okoliczności uzasadniające zwolnienie jej z takiej odpłatności. Z kolei organy administracji publicznej stoją na odmiennym stanowisku i uznają, że skarżący jest obowiązany do uiszczania takiej odpłatności. W rozpoznawanej sprawie Sąd postanowił uwzględnić wniesioną skargę przy czym pod uwagę wziął inne okoliczności niż te, które zostały podniesione w skardze. Na wstępie przedmiotowych rozważań w pierwszej kolejności przywołać należy stan prawny w rozpoznawanej sprawie. Stosownie do postanowień art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Stosownie do postanowień art. 61 ust. 2d. tej ustawy w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Zgodnie natomiast z treścią art. 61 ust. 2e. cytowanej ustawy w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Po myśli art. 61 ust. 2f. wskazanej ustawy wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. Przywołany powyżej stan prawny wymaga pewnego przybliżenia, otóż w pierwszej kolejności do ponoszenia odpłatności zobowiązana jest osoba przebywająca w domu pomocy społecznej. W przypadku, gdy wysokość dochodu tej osoby pozwala pokryć koszt pobytu, wówczas inne osoby nie są zobowiązane do pokrywania tych kosztów. Sytuacja się zmienia w przypadku, gdy wysokość dochodu takiej osoby umieszczonej w przywołanej placówce nie pokrywa pełnych kosztów jej pobytu. Wówczas ustawodawca wprowadza kolejne mechanizmy, przy wykorzystaniu których organy administracji publicznej dochodzić będą zwrotu tych kosztów, a mianowicie w pierwszej kolejności wskazuje na małżonka takiej osoby, który jest zobowiązany partycypować w tych kosztach. W przypadku gdy osoba przebywająca w sygnalizowanej placówce nie pokrywa pełnych kosztów i nie ma małżonka względnie dochody małżonka nie dają podstaw dla ustalenia odpłatności w wysokości uwzględniającej koszt pobytu w takim domu, organ administracji publicznej przechodzi do kolejnego etapu ustalania osób zobowiązanych do ponoszenia takiej odpłatności. Podkreślić należy, że ustawodawca w art. 61 ust. 1 pkt. 2 stanowi wyraźnie, że zstępni przed wstępnymi są zobowiązani do ponoszenia takiej odpłatności. Na tym etapie ustawodawca nie przesądza o kolejności osób zobowiązanych, jednakże z treści przywoływanych regulacji wynika, że w omawianym zakresie zastosowanie posiada zasada pomocniczości, a zatem zasad stanowiąca, że organ administracji publicznej ustala krąg osób zobowiązanych do ponoszenia takiej odpłatności stosownie do poszczególnych stopni pokrewieństwa, a zatem w pierwszej kolejności zobowiązane są dzieci osoby umieszczonej w placówce, w drugiej kolejności wnukowie a w trzeciej prawnukowie. W analogiczny sposób widzieć należy sytuację związaną z wstępnymi. Przedstawiony powyżej mechanizm ustalania odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej doznaje uzupełnienia regulacjami zamieszczonymi w pozostałych ustępach art. 61 ustawy o pomocy społecznej. W pierwszej kolejności dostrzec należy, że organ administracji pierwszej instancji obowiązany jest podjąć działania zmierzające do podpisania ze osobą zobowiązaną umowy na ponoszenie takiej odpłatności, a wynika to z postanowień art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Dopiero w sytuacji, gdy osoba zobowiązana do ponoszenia takiej odpłatności nie wyraża zgody na podpisanie umowy na ponoszenie takiej odpłatności organ administracji publicznej przechodzi na jurysdykcyjny tryb jej ustalania. W tym przypadku ustawodawca przewidział dwie sytuacje, przy czym zastosowanie ich uzależnione jest od tego, czy w trakcie negocjacji organu administracji publicznej z osobą zobowiązaną wyraziła ona zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, czy też odmówiła takiej zgody. Jak wyraziła zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego to wówczas zastosowanie ma procedura przewidziana w art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej, a gdy odmówiła takiej zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i wywiad taki nie został przeprowadzony - procedura przewidziana treścią art. 61 ust. 2e powyższej ustawy. Przybliżony powyżej mechanizm ustalania odpłatności przenieść należy na grunt rozpoznawanej sprawy. W pierwszej kolejności przyjdzie zauważyć, że osoba umieszczona w placówce pomocy społecznej jest dla skarżącego babką, a tym samym jest on dla osoby tej zstępnym i stosownie do postanowień art. 61 ust. 1 pkt. 2 jest osobą potencjalnie zobowiązaną do ponoszenia takiej odpłatności. Kolejnym zagadnieniem wymagającym zwrócenia uwagi jest to, że skarżący odmówił podpisania przedłożonej mu propozycji umowy na ponoszenie odpłatności, przy czym przed sporządzeniem projektu umowy ponoszenia takiej odpłatności, pracownicy socjalni przeprowadzili ze skarżącym wywiad środowiskowy. Zauważyć należy, że w aktach administracyjnych zalegają druki przeprowadzonych ze skarżącym dwóch wywiadów środowiskowym, przy czym z jednego wynikało, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a z drugiego że gospodarstwo takie prowadzi wspólnie z matką. W ramach działań procesowych organ pierwszej instancji nie był w stanie uzyskać dochodu matki skarżącego otrzymanego w marcu 2023 r. i na tej podstawie uznał, że w sprawie zastosowanie ma art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej. Organ odwoławczy w uzasadnieniu pierwszej z wydanych w ramach tego postępowania decyzji wskazał, że zastosowanie art. 61 ust.2e było wadliwe, gdyż w sprawie tej wywiad środowiskowy został przeprowadzony. Stanowisko takie organu odwoławczego spowodowało, że niezbędne było przeprowadzenie nowego postępowania dowodowego w sprawie w tym także nowego wywiadu środowiskowego. W ramach tego nowego postępowania administracyjnego skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Fakt ten wynika z informacji przekazanej przez pracowników MOPS w M., którzy podejmowali próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i skarżący uniemożliwił jego przeprowadzenie. W tej sytuacji faktycznej, która zaistniała w rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej trafnie zastosowały regulację przewidzianą art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej, albowiem skarżący odmówił podpisania umowy i na tym etapie prowadzonego postępowania odmówił wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Zauważyć należy, że akta administracyjne przekazane przez organy administracji publicznej są ukierunkowane na rozstrzygnięcie skierowane do skarżącego, a tym samym nie zawierają wszystkich informacji, którymi dysponuje organ prowadzący postępowanie zmierzające do ustalenia odpłatności w stosunku do innych osób zobowiązanych. Stosowne informacje skład orzekający uzyskał jednie z treści uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu przywoływanej decyzji zamieszczono informację, że osoba umieszczona w domu pomocy społecznej posiada trzy osoby, które potencjalnie mogą być zobowiązane do ponoszenia takiej odpłatności. Z dostępnych informacji nie wynika jakie są relacje między wskazanymi osobami. W uzasadnieniu wskazanej decyzji podkreślono, że każda z osób zobowiązanych powinna ponosić proporcjonalną opłatę, a zatem organ ten odwołał się do postanowień art. 61 ust. 2f ustawy o pomocy społecznej. Jak zostało to zaakcentowane w ramach przywoływania stanu normatywnego art. 61 ust. 2e ma zastosowanie wówczas, gdy osoba zobowiązana do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej odmówi wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i wówczas stosownie do postanowień art. 61 ust. 2f tej ustawy organ ustala wysokość odpłatności proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych. Przedstawienie stanu normatywnego w rozpoznawanej sprawie jak również stanu faktycznego pozwala uznać, że decyzje ustalające odpłatność dla skarżącego za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej naruszają postanowienia art. 61 ust. 1 pkt. 2 ustawy o pomocy społecznej jak również są sprzeczne z treścią art. 61 ust. 2d tej ustawy. Naruszenie pierwszego z wymienionych przepisów sprowadza się do tego, że organy administracji publicznej obowiązane są w pierwszej kolejności ustalić odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej osoby uprawnionej dla współmałżonka osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, gdy nie ma współmałżonka lub też ponoszona przez niego odpłatność nie pokrywa całości kosztów pobytu w przedmiotowej placówce osoby uprawnionej, to wówczas organ administracji obowiązany jest przejść na drugą grupę osób zobowiązanych, którą stanowią dzieci osoby przebywającej w placówce. Dopiero w ostateczności organy administracji przechodzą do trzeciej grupy osób zobowiązanych czyli do wnuków osoby przebywającej w domu pomocy społecznej. Tak aby uzyskać pełne pokrycie kosztów pobytu w takiej placówce osoby uprawnionej. Jak zostało zaznaczone organy w rozpoznawanej sprawie postąpiły inaczej, przy czym w oparciu o informacje, którymi dysponuje skład orzekający nie jest możliwe precyzyjne ustalenie stanu faktycznego, albowiem wypowiadające się w sprawie organy wskazały, że są trzy osoby zobowiązane i w stosunku do nich wszystkich zastosowanie ma art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej oraz podzielono na nie pozostałą kwotę pozostałą do opłacenia. Przedstawiony powyżej mechanizm ustalania osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności jak również wysokości tej odpłatności wynika z zasady pomocniczości, która w omawianym zakresie ma zastosowanie. Tym samym organy administracji publicznej wydając decyzję pierwszej instancji i utrzymująca w mocy decyzję organu odwoławczego dopuściły się naruszenia postanowień wskazanego art. 61 ust. 1 pkt. 2 ustawy o pomocy społecznej a tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi a mianowicie naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Obok wskazanego naruszenia prawa materialnego podnieść należy wadliwe zastosowanie art. 61 ust. 2f w rozpoznawanej sprawie, albowiem jak zostało to zaznaczone przepis ten ma zastosowanie jedynie wówczas, gdy organ pomocy społecznej podejmuje rozstrzygnięcie w oparciu o postanowienia art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej. Na marginesie należy zauważyć, że w decyzji organu pierwszej instancji w podstawie prawnej wymieniono zarówno art. 61 ust. 2d jak i ust. 2e i ust.2f powyższej ustawy. Oznacza to, że w podstawie prawnej zamieszczono przepisy, które wzajemnie się wykluczają. Ułomność ta ma znaczenie dla rozpoznawanej sprawy, z uwagi na to, że organy podejmowały rozstrzygnięcie w oparciu o treść art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej. W konsekwencji przeprowadzonych powyżej rozważań przyjdzie stwierdzić, że wyczerpana została podstawa uwzględnienia wniesionej skargi. Dopuszczenie się przez organy administracji publicznej wypowiadające się w rozpoznawanej sprawie naruszeń prawa materialnego skutkować musiało naruszeniem przepisów prawa procesowego, a w szczególności postanowień art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ organy te wydały rozstrzygnięcia bez uprzedniego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. W skardze do tutejszego Sądu pełnomocnik skarżącego podniósł zarzut naruszenia art. 64 ustawy o pomocy społecznej, a zatem odniósł się do przepisu odnoszącego się do problematyki zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia odpłatności. Mając na uwadze uchybienia w zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego podniesione powyżej, postawiony w skardze zarzut jest przedwczesny, albowiem na obecnym etapie nie jest jeszcze rozstrzygnięte, czy skarżący w ogóle będzie zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Dopiero wyjaśnienie sytuacji związanej z osobami wyprzedzającymi skarżącego w kolejce osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności pozwoli na wiążące ustalenia w tym zakresie. W skardze zamieszczono rozważania dotyczący sytuacji skarżącego i jego ewentualnych możliwości w ponoszeniu stosownej odpłatności za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Rozważania te na obecnym etapie jak to zaznaczono powyżej są przedwczesne i nie dają podstaw do uwzględnienia wniesionej skargi. Pełnomocnik skarżącego dołączył do skargi odpis aktu zgonu osoby uprawnionej do pobytu w domu pomocy społecznej. Dołączenie tego dokumentu ma znaczenie jedynie na okres za który organy administracji będą zobowiązane do ustalenia ponoszonej odpłatności, ponieważ na osobach zobowiązanych w dalszym ciągu spoczywa obowiązek pokrycia kosztów jej pobytu we wskazanej placówce. W konsekwencji organy administracji publicznej obu instancji dopuściły się naruszenia postanowień art. 61 ust. 1 pkt. 2 oraz art. 61 ust. 2f ustawy o pomocy społecznej, a tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia przedmiotowej skargi z uwagi na naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy a zatem art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto organy te dopuściły się naruszenia postanowień art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, a tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, czyli naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W ramach ponownie prowadzonego postępowania pracownicy organu pierwszej stosownie do wskazań zamieszczonych wprost w niniejszym wyroku przeprowadzą postępowanie zmierzające do ustalenia odpłatności za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej i stosownie do poczynionych ustaleń podejmą rozstrzygnięcie. Zwrócić należy uwagę skarżącemu, że tylko od jego postawy w ewentualnie prowadzonym ponownie postępowaniu administracyjnym zależne będzie, które przepisy będą miały w sprawie zastosowanie. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 210 powyższej ustawy Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło