II SA/Gl 14/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2025 r. sprawy ze skargi P. M. (M.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 25 października 2024 r. nr SKO-PSŚ-41.5/1800/2024/17023 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 28 sierpnia 2024 r. nr [...]. Decyzją z dnia 25 października, nr SKO – PSS- 41.5/1800/2024/17023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "organ odwoławczy") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572) dalej "k.p.a." utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. (dalej "organ I instancji"), nr [...], z dnia 28 sierpnia 2024 r. 1. ustalającej, że świadczenia wychowawcze na dzieci: O. M. i J. M. za okres od 1 stycznia 2020 r. do 31 lipca 2020 r. oraz od 1 września 2020 r. do 30 listopada 2020 r., w łącznej kwocie 5.000,00 zł zostały nienależnie pobrane. 2. zobowiązującej P. M. ("strona" lub "skarżący") do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 5.000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty, tj: - od kwoty 500 zł od dnia 1 lutego 2020 r., - od kwoty 500 zł od dnia 1 marca 2020 r., - od kwoty 500 zł od dnia 1 kwietnia 2020 r., - od kwoty 500 zł od dnia 1 maja 2020 r., - od kwoty 500 zł od dnia 1 czerwca 2020 r., - od kwoty 500 zł od dnia 1 lipca 2020 r., - od kwoty 500 zł od dnia 1 sierpnia 2020 r., - od kwoty 500 zł od dnia 1 października 2020 r., - od kwoty 500 zł od dnia 1 listopada 2020 r., - od kwoty 500 zł od dnia 1 grudnia 2020 r., 3. ustalającej następujący sposób spłaty nienależnie pobranych świadczeń: Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym: Na podstawie ugody zawartej przed mediatorem dnia [...] r., zatwierdzonej przez sąd rodzinny dnia [...] r. zostały uregulowane kontakty obojga rodziców z małoletnimi dziećmi O. M. i J. M. , zgodnie z którą strona sprawowała opiekę naprzemienną nad dziećmi wraz z ich matką I. Z. . Z uwagi na powyższe stronie zostało przyznane świadczenie wychowawcze na okres zasiłkowy 2019/2021 w kwocie po 250 zł miesięcznie na każde z dzieci. W dniu 6 września 2019 r. matka dzieci poinformowała, że opieka naprzemienna względem dzieci przestała obowiązywać, gdyż zgodnie z postanowieniem sądu rodzinnego w sprawie o sygn. akt [...] z dnia [...] r. powierzono jej pieczę nad dziećmi, do czasu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Natomiast postanowieniem sądu rodzinnego z dnia [...] r. wykonywanie władzy rodzicielskiej nad obojgiem dzieci powierzono obojgu rodzicom, ustalając jednocześnie, że miejscem zamieszkania ww. małoletnich będzie miejsce zamieszkania ich matki. Jak ustalił organ I instancji ugoda sądowa zawarta przed Sądem Rejonowym [...] w K. (dalej " sąd rodzinny") z dnia [...] r. (sygn. akt [...]) reguluje kontakty strony z dziećmi O. M. i J. M. . Z treści tej ugody nie wynika, że małoletnie dzieci przebywają pod opieką naprzemienną strony oraz ich matki. W czasie kiedy dzieci są u strony, zgodnie z ustaleniami ugody, to strona ponosi koszty utrzymywania dzieci i sprawuje nad nimi opiekę. W dniu 30 marca 2022 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy przez pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania matki dzieci w celu zweryfikowania miejsca zamieszkania dzieci i kwestii ich utrzymania w okresie od 1 lipca 2019 r. do 30 listopada 2020 r. Na podstawie powyższego wywiadu ustalono, że dzieci od 1 września 2020 r. zamieszkują wraz ze swoją matką w K. przy ul. [...] i to matka pokrywa koszty utrzymania dzieci i sprawuje nad nimi opiekę. W dniu 17 czerwca 2022 r. strona zwróciła się z wnioskiem o przeprowadzenie czynności dowodowych z zeznań świadków na okoliczność zamieszkiwania dzieci w miejscu zamieszkania strony oraz pozostawania ich na jej utrzymaniu w okresie od 1 lipca 2019 r. do 30 listopada 2020 r. Zeznania świadków potwierdzają, że strona realizowała postanowienia ugody z dnia [...] r. sygn. akt [...] i dzieci O. M. i J. M. zamieszkiwały ze stroną w wyznaczonym okresie zgodnym z powyższą ugodą i w tym czasie dzieci pozostawały na utrzymaniu strony. Matka dzieci została wezwana do MOPS w K. dwukrotnie tj. 13 lipca 2023 r. i 19 września 2023 r. w celu złożenia wyjaśnień w kwestii sprawowania opieki nad dziećmi J. i O. M. oraz miejsca ich zamieszkania w okresie od 1 lipca 2019 r. do 30 listopada 2020 r. oraz wyjaśnienia czy dzieci w miesiącach lipiec 2019 r. i sierpień 2020 r. zamieszkiwały z nią czy ze stroną. Mimo skutecznie doręczonych wezwań, nie zgłosiła się w MOPS w K. i nie udzieliła żadnych pisemnych wyjaśnień, a także nie skontaktowała się z nim telefonicznie. W ocenie organu I instancji zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdził, iż strona nie posiadała prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci O. M. i J. M. , gdyż zgodnie z postanowieniem sądu rodzinnego Sygn. akt [...] z dnia [...] r. władza rodzicielska nad małoletnimi dziećmi strony została powierzona obojgu rodzicom, a miejscem ich zamieszkania dzieci będzie miejsce zamieszkania matki z treści tej ugody zawartej przed sądem rodzinnym z dnia [...] r. nie wynika, że została ustanowiona opieka naprzemienna. Niezadowolona z treści powyższej decyzji strona złożyła odwołanie do Kolegium, które opisaną na wstępie decyzją utrzymało ją w mocy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium opisało przebieg postępowania, przedstawiło stan faktyczny sprawy oraz zacytowało przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie. W konkluzji uzasadnienia organ odwoławczy stwierdził, że stan prawny w zakresie kontaktów strony z jego dziećmi uległ zmianie dopiero w wyniku ugody zawartej na rozprawie w dniu [...] r. w ten sposób, że strona nie prawuje już opieki naprzemiennej nad ww. dziećmi. W ocenie Kolegium bez wpływu w tym zakresie pozostawało postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. sygn., akt [...] o powierzeniu matce dzieci pieczy nad dziećmi do czasu merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, gdyż wskazanego postanowienie wydane w trybie zabezpieczenia odnosiło się jedynie do sprawowania pieczy nad dziećmi a nie zmieniało sądownie ustalonych kontaktów rodziców z dziećmi a tym samym nie zmieniało ustalonej sądownie opieki naprzemiennej sprawowanej przez rodziców nad dziećmi. W związku z powyższym, stronie nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci po 250 zł miesięcznie na każde z dzieci, w związku z wydanym w dniu [...] r. postanowieniem Sądu Rejonowego w K. , którym Sąd ustalił miejsce zamieszkania dzieci jako miejsce zamieszkania matki a na rozprawie w dniu [...] r. uczestnicy postępowania zawarli ugodę odnośnie kontaktów strony z dziećmi w taki sposób, że nie mają one waloru opieki naprzemiennej. Skarżący wywiódł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i wniósł o 1. uchylenie punktów 1-3 zaskarżonej decyzji. 2. ustalenie, iż świadczenie wychowawcze na dzieci za okres 1 stycznia 2020 r. do 31 lipca 2020 oraz 1 września 2020 r. do 30 listopada 2020 r. w kwocie 5.000 zł zostały należnie pobrane. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935) - dalej: "p.p.s.a." sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest wydana na podstawie ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1576) dalej "ustawa 500+", decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy w zakresie ustalenie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych na małoletnie dzieci. Przepis art. 28 ust. 1 ustawy 500+ wskazuje, że w przypadku, gdy przepisy tego aktu nie regulują danej kwestii związanej z postępowaniem w sprawach o świadczenie wychowawcze stosuje się wprost przepisy k.p.a. Z kolei warunki nabycia prawa do świadczenia wychowawczego oraz wysokość tego świadczenia określa art. 5 tej ustawy. Zgodnie z jego ust. 2a, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Jednocześnie co istotne w niniejszej sprawie ustawa o pomocy państwa nie zawiera definicji opieki naprzemiennej, jednakże w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że pod tym pojęciem należy rozumieć opiekę wykonywaną na podstawie orzeczenia sądu powszechnego, a ponadto wykonywaną przez oboje rodziców w następujących po sobie porównywalnych okresach zakładającą naprzemienne zamieszkiwanie dzieci bądź dziecka u każdego z rodziców. Wymóg porównywalnych okresów nie może być utożsamiany z postawieniem warunku równego podziału obowiązku czy czasu wykonywania opieki przez rozwiedzionych małżonków (patrz wyrok tutejszego Sądu z 10 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1826/22 - wszystkie orzeczenia za CBOSA). Dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną obojga rodziców nie tylko wówczas, gdy zwrot "opieka naprzemienna" znajduje się wprost w sentencji orzeczenia sądu. Kwestię tę trzeba oceniać z uwzględnieniem cech i celów tej instytucji, przy wykorzystaniu odpowiednich metod wykładni. Dowodem na zaistnienie opieki naprzemiennej może być odpis orzeczenia sądu powszechnego zaś w sytuacji, gdy nie zawiera on stosownego zwrotu, rzeczą organów jest samodzielne ustalenie charakteru zawartych tamże zapisów dla zobrazowania i wyłożenia treści pojęcia "opieka naprzemienna" w konkretnej sprawie (por. wyrok NSA z 3 lutego 2022, sygn. akt I OSK 844/20 oraz wyroki tutejszego Sądu z 23 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1410/22 oraz II SA/GL 1440/24, CBOSA). W rozpoznawanej sprawie organy administracji odmówiły skarżącemu prawa do części świadczenia wychowawczego na małoletnie dzieci od 1 lutego 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. i uznały, że pobrane przez niego w tym okresie świadczenia były świadczeniami nienależnie pobranymi. W uzasadnieniu wskazały, że [...] r. skarżący i jego żona zawarli ugodę odnośnie kontaktów skarżącego z dziećmi i nie została w niej ustanowiona opieka naprzemienna sprawowana przez oboje rodziców w porównywalnych i powtarzających się okresach. Organy nie wyjaśniły jednak dlaczego uznały, że z treści ugody nie wynika opieka naprzemienna rodziców pomimo, iż z materiału dowodowego sprawy wynika, że skarżący wykonywał skrupulatnie postanowienia ugody sądowej. Warto zwrócić uwagę, że świadczenia wychowawcze przeznaczone są dla dzieci i maja na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust.1 ustawy 500+) . Zdaniem Sądu dokonana przez organy wykładnia art. 5 ust. 2a ustawy 500+ jest błędna. Opieka naprzemienna odmiennie niż władza rodzicielska jest pojęciem odnoszącym się do sfery faktycznej. Można ją określić jako pewny sposób sprawowania pieczy nad dzieckiem przez oboje rodziców, którzy nie zamieszkują razem. Pod tym pojęciem należy przy tym rozumieć taką opiekę, której cechą jest: bieżące dbanie o dziecko, pilnowanie go, troszczenie się o nie. Chodzi tu o stworzenie sytuacji, w której mimo, że - zgodnie zobowiązującym prawem - dziecko ma formalnie jedno miejsce zamieszkania, to de facto "ma dwa domy". Zatem niezależnie od tego, czy taki rodzaj opieki został wskazany przez sąd powszechny czy wprost takie określenie zostało zawarte w ugodzie między rozwiedzionymi małżonkami. Sąd zwraca uwagę co również w swoich rozważaniach zauważyły oba orzekające w sprawie organy, że skarżący wykonywał ugodę zawartą przed sądem w dniu [...] r. i odbierał dzieci w każdy piątek po szkole i odprowadzał je do szkoły w poniedziałek (pkt a ugody.) Ugoda reguluje również kwestie przebywania dzieci u ojca w wakacje i święta (pkt b ugody). Z treści ugody oraz materiału dowodowego sprawy potwierdzającego jej realizację wynika, że skarżący wykonywał na przemian z matką opiekę nad dziećmi, które u niego w tym czasie zamieszkiwały. Sąd jeszcze raz podkreśla, że wymóg porównywalnych okresów nie może być utożsamiany z postawieniem warunku równego podziału obowiązku czy czasu wykonywania opieki przez rozwiedzionych małżonków. Sąd zwraca uwagę, że prawidłowa wykładnia art. 5 ust. 2a ustawy 500+ była, wskazywana przez niego przynajmniej pięciokrotnie. Nastąpiło to w wyrokach tut. Sądu z dnia 25 sierpnia 2023 r. (sygn. akt II SA/Gl 649/23 i II SA/Gl 650/23), z dnia 18 kwietnia 2024 r. (sygn. akt II SA/Gl 74/24 i II SA/Gl 75/24) czy z dnia 14 marca 2025 r. (sygn. akt II SA/Gl 1440/24) Podkreślić należy, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 k.p.a. organ administracji ma obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Realizację zasady prawdy obiektywnej zapewniają przede wszystkim gwarancje procesowe zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe. Według art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena czy dana okoliczność została udowodniona następuje na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni rozważania poczynione przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia. Wobec powyższego, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.