II SA/Gl 1408/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Piotr Broda,, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Joanna Drożdżał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi "A" w B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] r. nr [...]; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej Spółki kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z dnia 4 marca 2014 r. "A" spółka jawna z siedzibą w B. (zwana dalej: Spółką) wystąpiła do Starosty [...] o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w B., oznaczonej jako działka [...]. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Starosta [...], działając na podstawie art. 1 ust. 1 i ust. 3, art. 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 1a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. 2012, poz. 83) orzekł o odmowie przekształcenia na rzecz wnioskującej Spółki prawa użytkowania wieczystego w prawo własności ww. nieruchomości. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ww. ustawy z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo własności mogą wystąpić osoby fizyczne i prawne będące w dniu [...] r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości. Prawo to przysługuje również osobom fizycznym i prawnym, które są następcami prawnymi ww. osób. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że przedmiotowa nieruchomość w dniu [...] r. oddana była w użytkowanie wieczyste osoby prawnej, a obecnie jej użytkownikiem wieczystym jest spółka jawna. W myśl jednak przepisów Kodeksu cywilnego oraz ustaw szczególnych spółka cywilna, spółki osobowe tj. spółka jawna, spółka partnerska, spółka komandytowa, spółka komandytowo-akcyjna nie są osobami prawnymi. Biorąc pod uwagę powyższe spółka jawna nie jest osobą prawną, o której mowa w art. 1 ust. 1 ustawy o przekształceniu, a zatem nie może skutecznie żądać przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Jednocześnie brak w ustawie uwzględnienia trzeciej kategorii podmiotów występujących w stosunkach cywilnoprawnych, mianowicie jednostek organizacyjnych nie będących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną (art. 331 § 1 Kodeksu cywilnego) powoduje, że nieruchomości oddane w użytkowanie wieczyste spółkom jawnym nie podlegają przekształceniu. Od decyzji organu I instancji Spółka, reprezentowana przez radcę prawnego K. P., wniosła w przepisanym terminie odwołanie żądając uchylenia zaskarżonej decyzji. Przedmiotowej decyzji, tezę tę szeroko motywując w uzasadnieniu i przywołując wyroki sądów administracyjnych, zarzuciła naruszenie art. 1 ust. 3 w zw. z art. 1 ust. 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w zw. z art. 331 § 1 Kodeksu cywilnego poprzez niezasadne uznanie, iż przekształcenie prawa użytkowania w prawo własności nieruchomości objętej wnioskiem nie może nastąpić, a to ze względu na fakt, że wnioskodawczyni jest spółką osobową, a zdaniem organu spółka osobowa nie może występować z żądaniem przekształcenia, co skutkowało niezasadną odmową przekształcenia ww. prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. W wyniku rozpoznania wniesionego odwołania decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego, a następnie podniósł, że zgodnie z art. 1 przywołanej wyżej ustawy z 29 lipca 2005 r. osoby fizyczne i prawne będące w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości mogą wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tych nieruchomości w prawo własności. W myśl natomiast ust. 3 art. 1 tejże ustawy z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości mogą również wystąpić osoby fizyczne i prawne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1 i 1a, oraz osoby fizyczne i prawne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 2. W cytowanym przepisie ustawodawca wskazując podmioty uprawnione do domagania się przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości posługuje się pojęciem osoby fizycznej i osoby prawnej, o których mowa w księdze pierwszej, tytule II, dziale I i II Kodeksu cywilnego. Jak następnie wywiódł Wojewoda [...] aktualnie użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości jest spółka jawna "A". Wnioskodawca jest zatem spółką jawną, której sposób powstania, zasady działania, rozwiązanie i likwidację uregulowano przepisami Kodeksu spółek handlowych. W art. 4 k.s.h. dokonano podziału spółek na osobowe i kapitałowe. Do spółek osobowych zaliczono: spółkę jawną, spółkę partnerską, spółkę komandytową oraz spółkę komandytowo - akcyjną, natomiast spółki kapitałowe to: spółka z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółka akcyjna. Powyższy podział związany jest między innymi przyznaniem spółkom kapitałowym osobowości prawnej oraz braku tego przymiotu w przypadku spółek osobowych (art. 12 k.s.h). Organ nadzoru zwrócił uwagę, iż poza osobami fizycznymi i prawnymi podmiotem stosunków cywilnoprawnych są także jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, w doktrynie określane mianem "ułomnych osób prawnych". Do tej kategorii podmiotów należy właśnie spółka jawna. W cytowanym wyżej art. 1 ust. 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. ustawodawca przyznał jednak prawo żądania przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności tylko dwóm podmiotom - osobom fizycznym i osobom prawnym. W ocenie organu nadzoru powyższy katalog należy traktować ściśle, co oznacza, że nie można go rozszerzać na inne rodzaje podmiotów niewymienione w przepisie. W świetle powyższego uznać należy, że wnioskująca Spółka nie spełnia przesłanki podmiotowej określonej w art. 1 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 3 tejże ustawy, nie zalicza się bowiem do żadnej kategorii podmiotów wskazanych w ww. przepisach. Tym samym nie przysługuje jej uprawnienie do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Odnosząc się do podniesionych przez skarżącą argumentów dotyczących orzecznictwa sądów administracyjnych Wojewoda podkreślił, iż przywołane 3 wyroki nie stanowią o jednolitym orzecznictwie. Nadto od wyroków, które zapadły w innych sprawach, wniesione zostały skargi kasacyjne, nierozpatrzone do tej pory przez Naczelny Sąd Administracyjny. Pismem z dnia 29 września 2014 r. "A" spółka jawna , reprezentowana przez radcę prawnego K. P., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na wydaną przez organ II instancji decyzję domagając się uchylenia jej w całości, a także uchylenia poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej. Zaskarżonej decyzji Wojewody [...] Spółka zarzuciła naruszenie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości poprzez niezasadne uznanie, iż skarżąca nie spełnia przesłanki podmiotowej określonej w art. 1 ust. 1 ustawy, albowiem nie zalicza się do żadnego z podmiotów wskazanych w ww. przepisie, co skutkuje tym, iż skarżącej nie przysługuje żądanie o przekształcenie prawa użytkowania w prawo własności nieruchomości objętej wnioskiem. W uzasadnieniu Spółka wskazała m.in., że jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych podejmowanego na gruncie spraw o tożsamym stanie faktycznym (tj. wnioskodawcą była spółka osobowa) przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności na rzecz spółek osobowych jest jak najbardziej dopuszczalne. Potwierdzenie tego znaleźć można w ostatnim orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych, w tym choćby w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 lipca 2013 r. sygn. akt: II SA/Gl 546/13, wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 marca 2013 r. sygn. akt: II SA/Gd 721/12 oraz z dnia 6 marca 2013 r. sygn. akt: II SA/Gd 718/12. Myślą przewodnią podjętych m.in. przez ww. sądy orzeczeń jest kwestia odpowiedniego stosowania - z mocy art. 331 § 1 k.c. - do jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, przepisów o osobach prawnych. Skarga została wniesiona w terminie. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. 2012, poz. 270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego decyzję tę poprzedzającego wykazało, że są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie. Obie decyzje zostały bowiem wydane z naruszeniem prawa materialnego, a to art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zważyć w tym miejscu należy, że stosownie do przepisu art. 1 ust. 1 tejże ustawy osoby fizyczne i prawne będące w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości mogą wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tych nieruchomości w prawo własności. Zgodnie natomiast z ust. 3 tegoż artykułu z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości mogą również wystąpić osoby fizyczne i prawne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1 (...). Z kolei z mocy ust. 1b cytowanego artykułu powyższe uprawnienie nie ma jednak zastosowania do nieruchomości oddanych w wieczyste użytkowanie państwowym i samorządowym osobom prawnym, a także spółkom handlowym, w odniesieniu do których Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego jest podmiotem dominującym. Kontrowersja pomiędzy Wojewodą [...], a także organem I instancji a skarżącą Spółką, jaka zaistniała w kontrolowanej sprawie dotyczyła możliwości zastosowania art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r., traktującego o osobach fizycznych i prawnych, do jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, którym prawo przyznaje jednak zdolność prawną. Do takich jednostek organizacyjnych, zwanych także "ułomnymi osobami prawnymi", zaliczane są m.in. spółki osobowe, w tym jawne, wymienione w Kodeksie spółek handlowych. Zgodnie z art. 8 § 1 tej ustawy spółka osobowa może bowiem we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana. Próba odpowiedzi na pytanie czy spółka jawna może skorzystać z uprawnienia przewidzianego w art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. i skutecznie wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo własności nie jest łatwa. Stan prawny nie jest bowiem w tym zakresie klarowny, także w doktrynie i judykaturze brak jednoznacznie wykształconych i utrwalonych poglądów. W zależności zaś od przyjętej metody wykładni prawa dojść można w tej mierze do przeciwstawnych poglądów. Jeśli bowiem zastosować jedynie wykładnię językową, literalną i ograniczyć się do rozważania dosłownej treści art. 1 przywołanej ustawy to wyprowadzony wniosek wspierać będzie pogląd wyrażony przez organ odwoławczy. Istotnie bowiem w cytowanym wyżej art. 1 ust. 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. ustawodawca przyznał prawo żądania przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności jedynie dwóm rodzajom podmiotów - osobom fizycznym i osobom prawnym, pomijając tym samym jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej. Dokonując jednak wykładni celowościowej i systemowej, uwzględniającej zarówno cele i funkcje omawianej normy, jak też jej miejsce w całości systemu prawa i powiązania oraz zależności pomiędzy konkretnymi aktami dojść trzeba do wniosków zgoła odmiennych. Zgodzić się bowiem należy ze stroną skarżącą, że przepisy art. 1 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. należy interpretować mając na uwadze treść art. 33¹ Kodeksu cywilnego. Przepis ten generalnie nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów o osobach prawnych do jednostek organizacyjnych, którym ustawa przyznaje zdolność prawną. Brak zaś racjonalnych podstaw do wyłączenia stosowania normy tej w odniesieniu do art. 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. i wykluczenia spółek osobowych, w tym spółek jawnych z zakresu działania ustawy o przekształceniu. Nadto wykluczenie podmiotów tych z kręgu podmiotów uprawnionych do skorzystania z uwłaszczenia w trybie ustawy naruszałoby konstytucyjną zasadę równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP). Z zasady tej wynika bowiem nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej grupy. Wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną), powinny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Cechą relewantną osób prawnych i spółek osobowych jest zdolność prawna, która nie pozwala na różnicowanie ich sytuacji w obrocie prawnym i nakazuje ich jednakowe traktowanie – por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 marca 2013 r. sygn. akt II SA/Gd 718/12. Pogląd ten zdaniem obecnego składu orzekającego należy w pełni podzielić. W efekcie ograniczenie analizy art. 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. jedynie do wykładni literalnej, tak jak to uczynił orzekający w sprawie Wojewoda [...], prowadzi do wniosków sprzecznych zarówno z wynikami wykładni systemowej, jak i celem przywołanej normy. Oczywistym bowiem zamiarem ustawodawcy towarzyszącym konstruowaniu i wprowadzeniu w życie, a następnie znowelizowaniu przywołanego artykułu było przyspieszenie i udrożnienie procesów przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, poszerzenie podmiotowe i przedmiotowe zakresu ustawy, w tym poszerzenie kręgu podmiotów uprawnionych do przekształceń. W konsekwencji, zdaniem Sądu, rozważając przedmiotową wątpliwość prymat należy przyznać wynikom otrzymanym wedle dyrektyw systemowych i funkcjonalnych. Wynik wykładni literalnej pozostaje bowiem w sprzeczności z ideą spójności systemu prawa oraz celami i funkcją analizowanej normy, a także statusem spółek, o których mowa, w innych niż przywołana ustawa aktach, w których status ten zrównano ze statusem osób prawnych. Tym samym, z uwagi na argumenty przedstawione powyżej, uznać zdaniem Sądu należy, iż pomimo, iż ustawa z 2005 r. wprost wskazuje jedynie osoby fizyczne i prawne oraz ich następców to jednak obejmuje zakresem podmiotowym także określone w 33¹ Kodeksu cywilnego jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, w tym występującą w postępowaniu spółkę jawną. Jednostki takie mają możliwość domagania się przekształcenia przysługującego im prawa użytkowania wieczystego w prawo własności na takich samych zasadach jak osoby prawne. Stanowisko zajęte w niniejszym wyroku jest zbieżne ze stanowiskami wyrażonymi np. w nieprawomocnym wyroku WSA w Gliwicach: z dnia 26 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Gl 546/13, prawomocnym wyroku z dnia 21 sierpnia 2013 r. sygn. akt II SA/Gl 547/13 oraz nieprawomocnym wyroku dnia 3 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Gl 1823/13 - dotyczących uprawnień do przekształcenia stanowiących również spółki osobowe spółek komandytowo-akcyjnych, a także w nieprawomocnym wyroku tut. WSA z dnia 24 stycznia 2014 r. sygn. akt II SA/Gl 1537/13 i szeregu innych w roku 2014 przez tut. Sąd wydanych odnoszącym się do spółek jawnych. Zaakcentować należy, że oddalając w dniu 20 listopada 2014 r. skargę kasacyjną Wojewody [...] na przywołany wyżej wyrok tut. Sądu o sygn. akt II SA/Gl 547/13 Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku sygn. akt I OSK 2962/13 przywołał i w pełni podzielił tezy sformułowane przez tut. Sąd wskazując dodatkowo, iż interpretacji art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości nie można dokonywać bez odniesienia się do instytucji użytkowania wieczystego uregulowanego w art. 232 § 1 k.c. Nie ulega wątpliwości, że grunty stanowiące przedmiot użytkowania wieczystego mogą być oddawane w użytkowanie wieczyste wszystkim osobom fizycznym i prawnym, a także tzw. ułomnym osobom prawnym (zgodnie z art. 331 k.c.). Skoro zatem ustawodawca uznał, że użytkownikiem wieczystym mogą być np. spółki osobowe to uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o przekształcenie w prawo własności prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przysługuje również tym podmiotom. Wyżej wskazane jednostki mają możliwość przekształcenia przysługującego prawa użytkowania wieczystego na takich samych zasadach jak osoby prawne. Skład orzekający podkreśla nadto, wobec opisanych wyżej wątpliwości prawnych i możliwych metod wykładni, iż organ administracji publicznej może odmówić wnioskodawcy przyznania żądanego uprawnienia bądź świadczenia jedynie wówczas gdy zarówno stan faktyczny sprawy, jak i stan prawny nie ulegają wątpliwości. Odmowa nie może bowiem opierać się li tylko na wyborze jednej z kolidujących ze sobą w danym przypadku metod wykładni. Pozbawienie podmiotu wnioskowanego uprawnienia nie może bowiem wynikać z zastosowania reguł interpretacyjnych, formalnie wprawdzie poprawnych, jednak pozostających w sprzeczności z harmonijnością systemu prawa i celem oraz funkcjami interpretowanej normy. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni oceny prawne zawarte w niniejszym uzasadnieniu i wyda poprawną, należycie uzasadnioną decyzję. W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzec jak w sentencji. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy określono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. O kosztach obejmujących wpis od skargi w kwocie 200,00 zł, wynagrodzenie pełnomocnika – 240,00 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa – 17,00 zł orzeczono na wniosek strony skarżącej na podstawie art. 200, 205 i 209 p.p.s.a. a także § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j.: Dz. U. 2013, poz. 490).