II SA/Gl 1417/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Piotr Broda, Sędzia NSA Łucja Franiczek, Protokolant Izabela Maj- Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o. o. z siedzibą w C. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów prawa o ruchu drogowym 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia [...]r., nr [...]; 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3) zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego w W. na rzecz strony skarżącej kwotę 2867 zł (dwa tysiące osiemset sześćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztem postępowania. [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] roku nałożył na "A" Spółka z o.o. z siedzibą w C. karę pieniężną w wysokości [...] zł na podstawie art. 64 oraz art. 140aa ust. 1-3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 roku – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 roku). W uzasadnieniu tej decyzji organ podał, że w dniu [...] roku w miejscowości Z. na drodze krajowej nr [...] zatrzymano do kontroli zespół pojazdów, składający się z 2-osiowego samochodu ciężarowego marki [...] oraz 2-osiowej przyczepy ciężarowej marki [...]. Pojazdem tym kierował A. F., a przewóz drogowy w tym dniu wykonywała "A" Sp. z o.o. Ładunek stanowiły drzwi wewnętrzne oraz nogi z płyty MDF. Zdaniem organu w dniu kontroli był więc realizowany przewóz ładunku podzielnego. Stwierdzono w wyniku ważenia (po odjęciu możliwych błędów pomiarowych) rzeczywisty nacisk pojedynczej osi napędowej pojazdu w wysokości 12.900 ton, a zatem przekraczająca wartość dopuszczalną przewidzianą dla dróg (rozp. Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 6 września 2012 roku w sprawie dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 ton – Dz. U. z 2012 roku, poz. 1061) o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 10 ton, o wartość 2900 ton (przekroczenie 29 %). W związku z tym stwierdzono, że kontrolowany pojazd członowy jest pojazdem nienormatywnym mieszczącym się w wymaganiach w zakresie dopuszczalnych parametrów przewidzianych dla zezwoleń kategorii VII, którego kierujący pojazdem w czasie kontroli nie okazał. Przejazd po drodze publicznej pojazdem nienormatywnym o parametrach przewidzianych dla zezwolenia kategorii VII, bez wymaganego zezwolenia jest zabroniony. Zabrania się przewozu pojazdem nienormatywnym ładunków innych niż ładunek niepodzielny z wyłączeniem pojazdów uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwoleń kategorii I lub II (art. 64 ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym). W przypadku naruszenia zakazu o którym mowa w art. 64 ust. 2, za przejazd pojazdem nienormatywnym nakłada się karę jak za przejazd bez zezwolenia (15.000 zł – lp. 7 tabeli stanowiącej załącznik do ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym tj. Dz. U. 2012 r., poz. 1137 ze zm.). Zdaniem orzekającego organu, w sprawie brak jest podstaw do umorzenia postępowania bowiem ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony jedynie pod warunkiem uzyskania pozwolenia (art. 64 ust. 1), a więc przewoźnik zobowiązany jest do takiej organizacji i realizacji przewozu, aby nie spowodować przekroczeń dopuszczalnych nacisków na osiach oraz dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu. W interesie przewoźnika (profesjonalnego) pozostaje dopracowanie się takiego systemu załadunku pojazdu oraz sprawnej realizacji przewozu by nie dochodziło do naruszenia przepisów prawa. Wymierzając karę pieniężną organ stwierdził, że bezspornym jest fakt wykonywania przez stronę po drodze publicznej przejazdu pojazdem nienormatywnym o parametrach przewidzianych dla zezwoleń kategorii VII, bez wymaganego zezwolenia. Bezspornym jest również fakt wykonywania przez stronę tym pojazdem przejazdu po drodze publicznej z naruszeniem zakazu wynikającego z art. 64 ust. 2 ustawy. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła "A" Sp. z o.o. wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania. Zarzuciła, że decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa. W uzasadnieniu podniosła (podobnie jak w piśmie wyjaśniającym do organu I instancji z [...] r. – data wpływu), że nie ponosi odpowiedzialności za naruszenie przepisów. Zwiększony i nierównomierny nacisk w przyczepie spowodował, że doszło do przekroczenia nacisku osi napędowej. To kierowca swoim nieodpowiedzialnym zachowaniem (częściowy rozładunek i brak zabezpieczenia ładunku) nie dającym się przewidzieć spowodował powstanie naruszenia, które nie miało miejsca w momencie gdy pojazd opuszczał zakład. Ze swej strony odwołująca się zapewniła przed wyjazdem pojazdu sprawdzenie nacisków osi i zabezpieczenie ładunku. Już w piśmie wyjaśniającym do organu I instancji strona wnosiła o przesłuchanie na te okoliczności kierowcy pojazdu A. F. oraz kierownika Działu Transportu M. P. Zdaniem odwołującej się zeznania tych świadków wykazałyby brak wpływu Spółki na powstałe naruszenie oraz dochowanie przez nią należytej staranności podczas załadunku i odprawiania pojazdu. Jednakże organ I instancji świadków tych nie przesłuchał, a w uzasadnieniu wydanej decyzji do tego wniosku dowodowego nie ustosunkował się. Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] roku utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W podstawie prawnej organ ten powołał art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 64 ust. 1, 2, art. 64c, art. 140aa ust. 1, 3, 4, art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c, ust. 2 ustawy z 20 czerwca 1997 roku Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm.), art. 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2013 roku, poz. 260), § 3 i § 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2003 roku, nr 32, poz. 263). Organ odwoławczy przytoczył treść art. 64 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, art. 140aa ust. 1, ust. 3, ust. 4 tej ustawy, a także definicję pojazdu nienormatywnego (art. 2 pkt 35a ustawy Prawo o ruchu drogowym), art. 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych. Wskazał, że droga po której poruszał się kontrolowany zespół pojazdów w dniu [...] roku była drogą krajową i została zaliczona do dróg o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 ton. W następstwie kontroli (przeprowadzenie ważenia) stwierdzono następujące naruszenia: przekroczenie dopuszczalnego nacisku pojedynczej osi napędowej pojazdu o 2,9 tony (przekroczenie o 29 %), co uczyniło z kontrolowanego pojazdu pojazd nienormatywny oraz brak zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym. Zdaniem organu odwoławczego powyższe okoliczności są niesporne, (nie były kwestionowane przez kierowcę) i wymierzona kara na podstawie art. 140ab ust. 1 pkt 3 litera c Prawa o ruchu drogowym jest zgodna z prawem. Podkreślono, że art. 64 ust. 2 Prawo o ruchu drogowym zawiera zakaz przejazdu pojazdu nienormatywnego z ładunkiem podzielnym, a z art. 64 ust. 1 tej ustawy wynika, że ruch pojazdu nienormatywnego po danej drodze publicznej wymaga zezwolenia. W świetle kontroli z dnia [...] roku prawidłowe było zakwalifikowanie naruszenia (przekroczenie nacisku pojedynczej osi napędowej o ponad 20 %) jako wykonywanie przejazdu po drodze publicznej bez zezwolenia kategorii VII. Organ odwoławczy przyznał, że ustawodawca przewidział możliwość uwolnienia się podmiotu wykonującego przejazd od odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie przez wskazanie w art. 140aa ust. 4 (art. 5 ust. 2 pkt 1 litera a i b ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 roku o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw), że nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej o której mowa w ust. 1, wobec podmiotu wykonującego przejazd, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się jeżeli zajdą okoliczności określone w art. 140aa ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy. Ponieważ pojazd poddany kontroli przewoził drzwi wewnętrzne oraz nogi z płyt MDF, które nie są ani ładunkiem sypkim ani drewnem zastosowanie nie znajduje art. 140aa ust. 4 pkt 2 ustawy. Nie można także przyjąć by w sprawie można było umorzyć postępowanie w oparciu o art. 140aa ust. 4 pkt 1 ustawy bowiem przewoźnik musi mieć świadomość obowiązków jakie nakładają na niego przepisy prawa, a niewiedza w tym zakresie stanowi okoliczność obciążającą przewoźnika. W odniesieniu do przekroczeń dopuszczalnych norm, w przypadku podmiotów wykonujących przewozy drogowe zasadnicze znaczenie mają regulacje zawarte w art. 43 prawa przewozowego i art. 61 prawa o ruchu drogowym. Zgodnie z tymi przepisami podmiot wykonujący czynności załadunkowe jest obowiązany dokonać je w sposób zapewniający przewóz przesyłki towarowej zgodnie z przepisami o ruchu drogowym i przepisami o drogach publicznych, a w szczególności nie powodujący przekroczenia dopuszczalnych nacisków na oś. Ładunek na pojeździe umieszcza się w taki sposób, aby nie powodował przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę. Naruszenie tych norm, które obowiązują bezwzględnie, świadczy o niedochowaniu przez stronę należytej staranności oraz o jej wpływie na powstanie naruszenia. Ponieważ strona nie przedstawiła dowodów wskazujących, że dochowała należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem oraz że nie miała wpływu na powstanie naruszenia, brak podstaw do umorzenia wszczętego postępowania. Organ odwoławczy w swojej decyzji powołał także szereg wyroków sądów administracyjnych na okoliczność braku podstaw do umorzenia wszczętego w niniejszej sprawie postępowania. W skardze na decyzję ostateczną Spółka "A" wnosiła o jej uchylenie, a także uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zarzucała, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 5 ust. 2 pkt 1 litera a i b ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 roku o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw przez nieuwzględnienie braku wpływu przewoźnika na powstałe naruszenie, naruszenie przepisów postępowania art. 7, 35 i 107 § 3 kpa. W zakresie naruszenia art. 107 § 3 kpa wskazano, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do wniosku dowodowego skarżącej o przesłuchanie świadków. Uzasadnienie skargi w istocie zawiera argumentację wcześniej wyartykułowaną w odwołaniu z dnia [...] roku. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję organu I instancji o wymierzeniu skarżącej kary pieniężnej w wysokości [...] zł ([...] tysięcy). Sam fakt dokonania kontroli zespołu pojazdów w dniu [...] roku w miejscowości Z. na drodze krajowej nr [...], w czasie której to kontroli stwierdzono naruszenie w postaci przejazdu po drodze publicznej pojazdu nienormatywnego o parametrach przewidzianych dla zezwoleń kategorii VII bez takiego zezwolenia oraz wymierzona w związku ze stwierdzonym naruszeniem kara pieniężna nie jest przez skarżącego kwestionowana. Nie jest także kwestionowany fakt kierowania zespołem pojazdów w dniu kontroli przez A. F. i fakt, że w tym dniu skarżąca tym zespołem pojazdów wykonywała przewóz drogowy drzwi wewnętrznych oraz nóg z płyt MDF, które stanowiły ładunek podzielny. Ten ustalony stan faktyczny akceptuje także Sąd. Sporne natomiast jest czy postępowanie wszczęte w stosunku do skarżącej nie powinno ulec umorzeniu na podstawie art. 140aa ust. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym (art. 5 ust. 2 litera a i b ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 roku o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym lub niektórych innych ustaw). Zarówno w wyjaśnieniach z dnia [...] roku, jak i w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a także skardze skarżąca Spółka twierdziła, że nie miała wpływu na powstałe naruszenie oraz że dochowała należytej staranności podczas załadunku i odprawiania kontrolowanego zespołu pojazdów. Skarżąca bowiem przed wyjazdem zespołu dokonała sprawdzenia nacisków osi pojazdu i zabezpieczenia ładunku. Podała, że to kierowca A. F. w czasie przejazdu (w K.) rozładował drzwi, które były spakowane na palecie. Na skutek przeładunku, z zupełnie nieznanych skarżącej przyczyn, nie dokonał zabezpieczenia pozostałego na przyczepie ładunku. W następstwie tego doszło do przemieszczenia się ładunku w przyczepie w kierunku przodu, a ten zwiększony i nierównomierny nacisk w przyczepie spowodował przekroczenie nacisku osi napędowej. Zdaniem skarżącej to kierowca A. F. swoim zachowaniem niedającym się przewidzieć spowodował powstanie stwierdzonego naruszenia. Właśnie dla ustalenia tego stanu faktycznego skarżąca wnosiła o przesłuchanie kierowcy A. F. i kierownika Działu Transportu M. P. Zdaniem skarżącej przesłuchanie tych świadków potwierdziłoby brak wpływu na powstałe naruszenie skarżącej, a także dochowanie należytej staranności podczas załadunku i odprawiania zespołu pojazdów. Jest poza sporem, że świadkowie ci nie zostali przesłuchani ani przez organ I instancji, ani przez organ II instancji. Artykuł 140aa ust. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym stanowi, że nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1, wobec podmiotu wykonującego przejazd, a postępowanie w tej sprawie umarza się jeżeli: (pkt 1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot, o którym mowa w ust. 3 pkt 1 (podmiot wykonujący przejazd) dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem (litera a), nie miał wpływu na powstałe naruszenia (litera b). Z przepisu tego wynika brak absolutnej odpowiedzialności podmiotu wykonującego przejazd, podmiot ten bowiem może się zwolnić z tej odpowiedzialności wykazując okoliczności z art. 140aa ust. 4 pkt 1. Niewątpliwie podstawą decyzji może być tylko wszechstronnie zebrany i rozpatrzony materiał dowodowy, który następnie został poddany ocenie organów (art. 7, 77, 80 kpa). Ocena ta wprawdzie jest swobodna, ale zawsze musi dotyczyć całokształtu materiału dowodowego. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie można przyjąć by organy dokonały prawidłowego ustalenia stanu faktycznego bowiem nie przesłuchały wnioskowanych przez skarżącą świadków, którzy zostali przez nią zgłoszeni na okoliczności mające znaczenie dla sprawy, czym naruszyły art. 78 § 1 kpa. Z decyzji żadnego z orzekających organów nie wynika także dlaczego wniosek o przesłuchanie zgłoszonych świadków nie został uwzględniony. Wydaje się, że przyczyną tą było uznanie przez organy, że świadkowie ci są niewiarygodni w kontekście całego materiału dowodowego. Takiego stanowiska Sąd jednak nie może zaakceptować. Świadkowie ci zostali bowiem przez skarżącą zgłoszeni na okoliczności wskazane w art. 140aa ust. 4 pkt 1 ustawy, a organy – bez ich przesłuchania – uznały, że w sprawie brak jest podstaw do zastosowania tego przepisu. Zdaniem Sądu obowiązkiem organów ustalających stan faktyczny będący podstawą decyzji było przesłuchanie tych świadków, a następnie ich ocena w kontekście całości zgromadzonego materiału. Przy braku przesłuchania tych świadków brak bowiem podstaw do stwierdzenia, że w sprawie nie zaistniały warunki do zastosowania art. 140ad ust. 4 z uwagi na okoliczności o których mowa w tym przepisie (pkt 1). Co do zasady Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego (a także wyrażone w powołanych wyrokach sądów administracyjnych), że wykazanie okoliczności o których mowa w art. 140aa ust. 4 pkt 1 ustawy obciążało skarżącą. Nie wystarczy przy tym twierdzenie o braku odpowiedzialności. Skarżąca powinna udowodnić istnienie okoliczności o których mowa w art. 140aa ust. 4 pkt 1 ustawy. Jednakże właśnie na te okoliczności skarżąca zgłosiła wniosek dowodowy dotyczący przesłuchania świadków A. F. i M. P. Dopiero przesłuchanie tych świadków i ocena ich zeznań w kontekście pozostałego materiału dowodowego uprawniałaby organy orzekające do stwierdzenia braku podstaw do zastosowania art. 140aa ust. 1 pkt 1 ustawy. Wobec złożenia przez skarżącą spółkę wniosku o przesłuchanie świadków na okoliczności z art. 140aa ust. 1 pkt 1 ustawy nieuprawnionym jest twierdzenie organu orzekającego o tym, że skarżąca nie podjęła jakichkolwiek czynności w zakresie wykazania, że po załadunku zespół pojazdów nie przekraczał dopuszczalnych nacisków na poszczególne osie. W postępowaniu ponownym organy powinny uzupełnić dotychczas zgromadzony materiał dowodowy co najmniej o przesłuchanie wnioskowanych świadków, dopiero następnie dokonać oceny tego materiału i wydać decyzje, których uzasadnienie będzie odpowiadało art. 107 § 3 kpa. Niewątpliwie ma rację skarżąca wskazując na uchybienie terminowi z art. 35 kpa przez organ I instancji (wszczęcie [...] roku, decyzja I instancji – [...] roku). Jednakże upływ terminów określonych w art. 35 kpa nie pozbawia organu kompetencji do wydania decyzji administracyjnej, a jedynie otwiera drogę dla strony, po złożeniu zażalenia z art. 37 kpa, do skarżenia bezczynności czy przewlekłości postępowania przed tym organem. Kierując się wyżej przedstawioną argumentacją na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera a (art. 140aa ust. 1 pkt 1) i art. 145 § 1 pkt 1 litera c (art. 78 § 1, 7, 77, 80 kpa) w związku z art. 135 i art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. sw